Demiryolunda Kaybolan Yük Sonradan Bulunursa Ne Olur? CIM 29

CIM kapsamındaki demiryolu yükü, taşıma süresinin bitimini izleyen otuz gün içinde alıcıya teslim edilmemiş veya alıcının tasarrufuna sunulmamışsa, hak sahibi başka ispat aranmaksızın malı kayıp sayabilir. CIM m.29 bununla birlikte, tazminat ödendikten sonra malların bulunmasını da düzenler. Hak sahibi tazminatı alırken, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde mal bulunursa kendisine gecikmeden haber verilmesini yazılı olarak isteyebilir. Taşıyıcı, talebin alındığını yazılı olarak teyit eder. Bu alındı teyidi, hakkın taşıyıcının takdirine bağlı bir onayla doğduğu anlamına gelmez. Bulunma haberi alındığında malın teslimini istemek için ayrıca otuz günlük süre vardır; alınan tazminatın ve taşıma giderlerinin hesabı bu aşamada yeniden kurulur.

Bu rehber, teslim edilmeyen yükün ne zaman hukuken kayıp sayılabileceği ve tazminat sonrasında bulunursa hangi işlemlerin yapılacağı sorularına odaklanır. Taşıyıcının takip sisteminde yükün görünmemesi, sözleşmesel taşıma süresinin aşılması ve m.29’daki kayıp karinesi aynı olay değildir. Malın bedelini sigortacının ödemesi de taşıyıcının CIM kapsamındaki tazminat ve bulunma sürecini kendiliğinden tamamlamaz. Doğru işlem için her tarihin dayanağı ayrı gösterilmelidir.

Otuz günlük süre hangi tarihten başlar?

CIM m.29/1, otuz günlük süreyi malların gönderildiği veya taşıyıcıya teslim edildiği tarihten değil, taşıma süresinin sona ermesinden sonra başlatır. Bu nedenle önce CIM m.16’ya göre uygulanacak taşıma süresi belirlenmelidir. Tarafların anlaşması, anlaşma yoksa yük türü ve mesafe, ilgili ek süreler ve durma nedenleri birlikte incelenir. Yanlış başlangıç tarihi, kayıp karinesini erken veya geç uygulamaya yol açar.

CIM’de taşıma süresi ve gecikme hesabı rehberi bu ön işlemi açıklar. Takip ekranındaki tahmini varış günü, sözleşmesel süreyle mutlaka aynı değildir. Taşıyıcının kabul ettiği süre ve onun hesaplanmasına esas kayıtlar gösterilmelidir. Sadece müşteri hizmetlerinin verdiği yaklaşık tarih üzerinden otuz gün sayılması doğru bir hukuki temel oluşturmayabilir.

Taşıma süresinin uzadığı veya durduğu ileri sürülüyorsa bunun nedeni belgelenmelidir. Her terminal beklemesi otomatik olarak süreyi uzatmaz. Gecikmenin taşıyıcının kusuruna bağlanıp bağlanmadığı ve ilgili genel şartın uygulanıp uygulanmadığı incelenir. Kayıp karinesi dosyasında süre hesabının kendisi ayrı bir belge hâlinde tutulmalı, yalnız nihai kayıp tarihi yazılmamalıdır.

Kayıp karinesi fiziksel yok oluşun ispatı değildir

M.29/1, hak sahibine başka ispat aranmadan malı kayıp sayma imkânı verir. Bu düzen, malların fiziksel olarak mutlaka yok olduğu veya çalındığının kesin tespiti anlamına gelmez. Nitekim aynı madde sonradan bulunma sürecini ayrıca düzenler. Hukuki karine ile olayın gerçek teknik nedeni birbirinden ayrılmalıdır.

Hak sahibi açısından önemli olan, teslimin süresinde gerçekleşmediğinin ve m.29’daki dönemin dolduğunun gösterilmesidir. Yükün nerede kaybolduğunu bütün ayrıntılarıyla belirleyememek, karineden yararlanmak için baştan aşılmaz bir koşul hâline getirilmemelidir. Bununla birlikte taşıma sözleşmesi, mal kimliği ve hak sahipliği yine açıklanmalıdır. Karine, yanlış sevkiyat veya ilgisiz kişi adına talep kurulmasını sağlamaz.

Taşıyıcının araştırması sürüyor açıklaması tek başına kanuni süreyi ortadan kaldırmaz. Araştırma kayıtları istenir ve korunur; fakat hak sahibi m.29 koşullarını ayrıca değerlendirebilir. Buna karşılık otuz günlük süre dolmadan, yalnız iletişim kesildiği için bu belirli karinenin kesin olarak oluştuğu söylenemez. Gerçek kaybın başka delille ispatı ile süreye dayanan karine farklı yollardır.

Hangi yük ve hangi hak sahibi için işlem yapılır?

Başvuruda taşıma belgesi, sevkiyat numarası, mal tanımı, miktar ve varsa vagon veya konteyner kimliği belirtilmelidir. Aynı tren veya depo içinde birden fazla sözleşmeye ait mal bulunabilir. Bir aracın izlenememesi, o araçla ilişkili bütün ticari faturaların aynı kapsamda kaybolduğu anlamına gelmez. Malın ilgili sözleşmeyle bağlantısı kurulmalıdır.

Hak sahibinin kim olduğu CIM’in talep ve tasarruf hükümleriyle belirlenir. Satış bedelini ödemiş olmak, her durumda taşıyıcıya karşı tek başına talep yetkisinin bütün şartlarını karşılamaz. Gönderici, alıcı ve sonradan hak devralan kişi farklı belgelerle ilişkilidir. CIM taşıma belgesi ve delil değeri bu kişisel ve maddi bağlantının kurulmasına yardımcıdır.

Bir kısım mal teslim edilmişse kalan kayıp bölüm ayrı gösterilmelidir. Tam sevkiyat kaybı ile kısmi kayıp aynı miktar ve tazminat hesabına dayanmaz. Sonradan bulunan malların hangi bölüme karşılık geldiği de bu ilk liste üzerinden anlaşılır. İlk başvuruda miktarların açık tutulması, bulunma sonrasında tazminat iadesi hesabının yeniden kurulmasını kolaylaştırır.

Kayıp tazminatı ödenirken yazılı bulunma talebi

CIM m.29/2, hak sahibinin kayıp mallar için tazminatı alırken, malların ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde bulunması hâlinde kendisine gecikmeden haber verilmesini yazılı olarak isteyebilmesini düzenler. Bu nedenle ödeme kabul süreci yalnız banka transferinin alınmasından ibaret görülmemelidir. Bulunma hâlinde malı değerlendirmek isteyen hak sahibinin talebi açıkça kayda geçirilmelidir.

Talepte hangi tazminat ödemesine ve hangi mallara ilişkin bildirim istendiği belirtilir. Birden fazla sevkiyat için toplu ödeme yapılmışsa mal listesi eklenir. Sadece genel olarak yük bulunursa haber verin yazılması, ödeme ve sevkiyat kimliğinin belirsiz olduğu dosyada gereksiz tartışma doğurabilir. Talep metni, m.29/2 kapsamındaki bir yıllık bulunma dönemine açıkça bağlanmalıdır.

Ödeme görüşmelerindeki her yazışma otomatik olarak bu talebin yerine geçmez. Taşıyıcıyla daha önce yük araştırması hakkında konuşulmuş olması ile tazminat alınırken yapılan yazılı bildirim isteği farklıdır. Kanuni düzenin gerektirdiği işlem açık ve ispatlanabilir biçimde yapılmalıdır. Böylece sonradan ödemenin bütün bulunma ilgisini sona erdirip erdirmediği tartışması önlenir.

Taşıyıcının yazılı kabulü neden saklanmalıdır?

M.29/2, taşıyıcının hak sahibinin talebini yazılı olarak kabul ettiğini bildirmesini ister. Bu kayıt, talebin alınmış ve ilgili süreçte tanınmış olduğunu gösterir. Hak sahibinin kendi dosyasına hazırladığı fakat göndermediği metin aynı ispatı sağlamaz. Gönderim, alınma ve taşıyıcının yazılı kabulü birlikte saklanmalıdır.

Kabul yazısındaki mal ve ödeme bilgileri kontrol edilmelidir. Yanlış sevkiyat numarası, eksik miktar veya farklı ödeme tarihi varsa gecikmeden açıklığa kavuşturulması yararlıdır. Bu öneri yeni bir kanuni başvuru formu icat etmek değildir; m.29’daki talebin hangi mallar için yapıldığını netleştirir. İşlem belgeleri arasında çelişki bulunması, sonradan bulunan malın kapsama girip girmediği tartışmasını büyütebilir.

Elektronik yazışma veya belge yönetimi kullanılıyorsa orijinal içerik ve tarih kaydı korunmalıdır. Bir ekran görüntüsünün hangi tam yazışmaya ait olduğu anlaşılmalıdır. Bağlantıyla paylaşılan bir kabul belgesi sonradan değiştirilebiliyorsa önceki sürüm de saklanmalıdır. Bulunma sürecinin aylar sonra gündeme gelmesi, bu kayıtların düzenli tutulmasını özellikle önemli hâle getirir.

Bir yıllık dönem neyi sınırlar?

M.29/2’deki bir yıl, kayıp tazminatının ödendiği tarihten itibaren malların bulunmasıyla ilgili bildirim talebinin kapsadığı dönemdir. Bu süre, bütün taşıma taleplerinin zamanaşımıyla aynı kavram değildir. Taşıma süresinden sonra geçen otuz gün, ödeme tarihinden başlayan bir yıl ve bulunma bildiriminin alınmasından başlayan diğer otuz gün ayrı takvimlerdir.

Ödeme tarihi doğru belirlenmelidir. Ödeme teklifinin yapıldığı gün, mutabakatın imzalandığı gün ve tazminatın fiilen ödendiği gün farklı olabilir. Dosyada hangi tarihin hangi hukuki işlemi gösterdiği açıklanır. Birden fazla ödeme veya kısmi tazminat varsa kapsam ayrıca değerlendirilmelidir; tek bir tarih bütün mallar için kanıtsız biçimde kullanılmamalıdır.

Bir yıllık dönemin dolmuş olması, taşıyıcının her türlü mal işlemini tamamen kuralsız yapacağı anlamına gelmez. M.29/4, belirli durumlarda malların bulunduğu yerde yürürlükteki hukuk kurallarına göre tasarrufu düzenler. Dolayısıyla uluslararası metnin sonraki aşamayı ulusal hukuka bırakması, hiçbir hukuk kuralı bulunmadığı şeklinde anlatılmamalıdır.

Bulunma bildirimi alınırsa otuz gün içinde ne istenir?

CIM m.29/3, hak sahibinin bulunma bildirimini almasından itibaren otuz gün içinde malların kendisine teslimini isteyebilmesini düzenler. Başlangıç, taşıyıcının malı bulduğu günü otomatik olarak esas almaz; bildirimin hak sahibine alınma tarihi önemlidir. Bu nedenle taşıyıcının bildirim içeriği ve alınma kaydı korunmalıdır.

Teslim talebinde bulunan malın kimliği ve hangi kapsamda geri istendiği açık olmalıdır. Yükün bir kısmı bulunmuşsa talep o bölüme göre hazırlanır. Malın mevcut yeri ve durumu hakkında bilgi istenebilir; ancak bilgi isteme yazısının kendisi her durumda teslim talebi yerine geçmez. Otuz günlük sürede hangi hakkın kullanıldığının açıkça belirtilmesi gerekir.

Hak sahibinin ticari ihtiyaçları değişmiş olabilir. Malın geri alınmasının ekonomik sonucu; iade edilecek tazminat, ödenecek giderler ve mevcut mal durumu üzerinden değerlendirilir. Bu karar, kanunda bulunmayan otomatik geri alma zorunluluğu gibi sunulmamalıdır. M.29, belirtilen koşullarla teslim isteme imkânı tanır; talebin kullanılması ve hesabı ayrı işlemlerdir.

Alınan tazminat ve taşıma giderleri nasıl karşılaştırılır?

M.29/3, malların tesliminin taşıma sözleşmesinden doğan giderlerin ödenmesi ve alınan tazminatın geri verilmesi karşılığında istenebileceğini düzenler. Tazminata dahil edilmiş giderler bu geri verme hesabından düşülür. Böylece aynı taşıma giderinin iki kez ödenmesi veya iki kez geri alınması önlenir. Hesap, ilk tazminat mutabakatının kalemleri bilinmeden doğru kurulamaz.

İlk ödeme yalnız mal değerinden oluşmamış olabilir. Taşıma gideri, gümrük vergisi veya başka kalemler de kabul edilmiş olabilir. Her birinin ödeme belgesindeki karşılığı ayrılır. Sonradan bulunan mal için alınan tazminatın tamamını hiçbir kalem incelemesi yapmadan geri istemek, m.29/3’teki gider düşümünü gözden kaçırabilir.

Malın yalnız bir kısmı bulunduğunda miktar ve değer eşleştirmesi ayrıca yapılmalıdır. İlk kayıp listesi, ödenen tazminat ve bulunan bölüm arasında bağlantı kurulur. Birim fiyatların veya yük değerlerinin farklı olduğu dosyada sırf adet oranı kullanmak her zaman doğru sonuç vermez. Kullanılan dağılım yöntemi belgelere dayanmalı ve karşı tarafın incelemesine elverişli olmalıdır.

Bulunan malı almak gecikme hakkını sona erdirir mi?

CIM m.29/3, taşıma süresinin aşılmasından doğan m.33 ve 35 kapsamındaki tazminat haklarını saklı tutar. Bu nedenle malın teslimi için kayıp tazminatının geri verilmesi, ilgili gecikme zararının her durumda yok olduğu anlamına gelmez. Ancak gecikme tazminatının kendi koşulları, ispatı ve sınırları ayrıca uygulanır.

Gecikme zararı ve dört kat taşıma ücreti sınırı ayrı hesaplanmalıdır. Önce mal kaybı için alınan bedelin hangi kısmının geri verildiği belirlenir; sonra saklı kalan gecikme talebi gösterilir. Aynı zarar hem geri verilmeyen kayıp tazminatı içinde hem yeni gecikme talebinde ikinci kez yer almamalıdır.

Malın bulunmuş olmasıyla hasarsız ve eksiksiz olduğu da aynı şey değildir. Teslimde mevcut durum kaydedilir. Sonradan görülen hasarın ne zaman oluştuğu ve ilgili hakların nasıl korunacağı ayrıca incelenir. Bu rehber m.29’un bulunma sürecini ele alır; fiziksel hasarın tespiti ve başvuru koşulları CIM’in ilgili diğer hükümlerine tabidir.

Yazılı talep veya sonraki talimat verilmemişse

CIM m.29/4, ikinci fıkradaki yazılı istek bulunmaması, üçüncü fıkradaki sürede talimat verilmemesi veya malların tazminat ödemesinden bir yıldan sonra bulunması durumunda taşıyıcının mallar üzerinde bulundukları yerde yürürlükteki hukuka göre tasarruf edebilmesini düzenler. Bu sonuç, taşıyıcının mutlaka belirli bir satış veya imha yöntemini kullanacağı anlamına gelmez.

İlgili yerin hukukuna gönderme önemlidir. Malın bulunduğu devlet, ürünün niteliği ve idari statüsü sonraki işlemi etkileyebilir. CIM m.29/4, her ülkede aynı tasfiye şekli veya aynı masraf tarifesi belirlemez. Bu nedenle somut hukuki inceleme yapılmadan taşıyıcının bütün geliri kendisine alacağı veya malın otomatik olarak hak sahibinin mülkiyetinden çıktığı yönünde genel sonuç kurulamaz.

Yükün bulunduğuna ilişkin bilgi alınmışsa kayıtlar yine korunmalıdır. Geçmiş talep, taşıyıcının kabulü ve bildirim tarihi arasında uyuşmazlık bulunabilir. Hangi kanuni seçeneğin neden uygulanacağı, bu belgelerden hareketle belirlenmelidir. Eksik iletişim kaydı, tamamlanmış bir başvuru varmış veya hiç yapılmamış gibi keyfî biçimde yorumlanmamalıdır.

Sigorta ödemesiyle taşıyıcı tazminatı aynı işlem değildir

Yük sigortası kapsamında ödeme alınmışsa, sigorta ilişkisindeki hak geçişi ve temsil düzeni ayrıca incelenmelidir. CIM m.29, her poliçede kimin malı geri isteyeceğini veya sigortacıyla sigortalının bulunma gelirini nasıl paylaşacağını tek başına belirlemez. Taşıyıcıya karşı hak sahibiyle sigorta sözleşmesindeki ekonomik menfaat sahibi farklı olabilir.

Sigortacı, gönderici ve alıcı arasında yapılan yazışmalar taşıyıcının m.29/2 kapsamında aldığı yazılı talep ve verdiği kabulün yerine otomatik olarak geçmez. Kimin hangi sıfatla talepte bulunduğu açıklanır. Bulunan malın teslimi ve tazminat iadesi, ilgili bütün tarafların gerçek hakları gözetilerek yürütülmelidir. Aynı kaybın iki ayrı ilişkide mükerrer tahsil edilmemesi sağlanmalıdır.

Üç ayrı takvimi gösteren çalışma tablosu

Bu tablo resmî başvuru formu değildir. Her tarihin ilgili belgeden doğrulanması ve sürelerin birbirine karıştırılmaması için çalışma düzeni olarak önerilir. Taşıma takibi, tazminat mutabakatı ve bulunma bildirimi farklı dosyalarda tutulsa bile aynı sevkiyat kimliğiyle eşleştirilmelidir.

Sık sorulan sorular

Yük sevkten otuz gün sonra otomatik kayıp mı sayılır?

M.29/1’deki süre sevkten değil taşıma süresinin sona ermesinden sonra başlar. Önce m.16’ya göre süre belirlenir.

Yükün fiziksel olarak yok olduğunu ayrıca ispatlamak gerekir mi?

M.29/1’in koşulları gerçekleştiğinde hak sahibi başka ispat olmadan malı kayıp sayabilir. Mal ve talep yetkisi yine gösterilmelidir.

Tazminatı alırken bulunma bildirimi istenebilir mi?

Evet. M.29/2’ye göre ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde bulunursa haber verilmesi yazılı olarak istenebilir.

Taşıyıcı bu isteği yazılı kabul etmeli mi?

Evet. M.29/2 taşıyıcının talebi yazılı olarak kabul ettiğini bildirmesini düzenler.

Bulunan malı geri istemek için süre nedir?

M.29/3’e göre bulunma bildiriminin alınmasından itibaren otuz gündür.

Hem mal hem kayıp tazminatı birlikte tutulabilir mi?

Teslim talebinde m.29/3’teki tazminatın geri verilmesi ve gider hesabı uygulanır. Aynı kayıp iki kez karşılanmamalıdır.

Tazminata dahil edilmiş taşıma gideri tekrar mı ödenir?

M.29/3, tazminata dahil edilmiş giderlerin geri verme hesabından düşülmesini düzenler. İlk ödemenin kalemleri ayrılmalıdır.

Malı geri almak gecikme tazminatını kaldırır mı?

M.29/3, m.33 ve 35 kapsamındaki gecikme haklarını saklı tutar. Bu hakların kendi şartları ayrıca uygulanır.

Mal bir yıldan sonra bulunursa hangi kural uygulanır?

M.29/4, taşıyıcının malın bulunduğu yerdeki hukuka göre tasarrufunu düzenler. Tek bir evrensel tasfiye yöntemi öngörülmemiştir.

Bir yıllık bulunma dönemi genel zamanaşımı mıdır?

Hayır. Bulunma bildirimi süreci ile CIM m.48’deki zamanaşımı ayrı hukuki takvimlerdir.

Resmî kaynaklar ve hukuki kapsam

Temel hüküm CIM m.29; bağlantılı hükümler m.16, 30, 33, 35 ve 48’dir. OTIF CIM B eki ve resmî metin ve yürürlük sayfası üzerinden kontrol yapılmıştır. Kaynak kontrolü: 29 Eylül 2026. Hak sahibi, taşıma süresi, ödeme ve bulunma kayıtları somut dosyada birlikte değerlendirilmelidir.