Fransa Bordereau Dailly Türkiye’deki Fatura Borçlusunu Bağlar mı? CMF L313-23 ve TBK 183

Somut uyuşmazlık: Türk şirketine iki ayrı ödeme talimatı gelmesi

Mersin’de faaliyet gösteren bir ithalatçı, Fransa’daki tedarikçisinden makine parçası satın almış ve teslim edilen malın bedelini sözleşmedeki vadede ödemeyi üstlenmiştir. Tedarikçiden gelen olağan faturada kendi banka hesabı yazılıdır. Daha sonra Fransız bankası, aynı faturanın bordereau Dailly ile kendisine devredildiğini ve ödemenin doğrudan bankaya yapılması gerektiğini bildiren bir yazı gönderir. Türk şirketinin ilk sorusu, Fransız bankasının yazısının tek başına Türkiye’de cebrî icra yetkisi oluşturup oluşturmadığıdır.

İkinci sorun daha önemlidir: Malda ayıp olduğu, teslim tutanağının ihtirazî kayıt taşıdığı veya kısmi ödeme yapıldığı hâlde alacaklı değişmiş olabilir. Böyle bir dosyada hangi kişiye ödeme yapmanın borcu sona erdireceği; Fransız finansman işleminin niteliği, temel ticari sözleşmeye uygulanacak hukuk, bildirimin borçluya ulaşıp ulaşmadığı ve ödeme tarihleri birlikte incelenerek belirlenir. Bu rehber genel alacak devri yazısı değildir; Fransa’ya özgü mesleki alacak mobilizasyonunu ve Türk borçlunun belge bazında alacağı koruma yöntemini ele alır.

Bordereau Dailly nedir ve neden sıradan temlikten farklıdır?

Bordereau Dailly, Fransız Code monétaire et financier’in L313-23 ve devamında düzenlenen, profesyonel alacakların belirli finansman kuruluşlarına devri veya rehnini kolaylaştıran özel bir araçtır. Alacak doğrudan kredi finansmanına bağlanabilir; karşı taraftaki borçlu gerçek kişi olsa bile işlemin profesyonel faaliyeti kapsamında borçlanmış olması önemlidir. Kanun sadece tüm banka alacaklarını değil, maddede belirtilen kredi kuruluşu, finansman şirketi ve belirli fon yararlanıcılarını kapsar.

Uygulamada Fransız tedarikçinin bankaya verdiği belge bir borç senedi gibi değil, hangi ticari faturaların işlem kapsamında olduğunu belirleyen bordereau olarak incelenir. Faturanın üstüne yeni IBAN yazılması, bütün şartları kendiliğinden ispatlamaz. Alacağın gerçekten devredilip devredilmediği, devrin mi rehnin mi bulunduğu, tarafların kimlikleri ve bordereau tarihi ayrı ayrı kontrol edilmeden borçluya kesin ödeme talimatı verilmesi güvenli değildir.

CMF L313-23 hangi alacakları kapsamına alır?

L313-23, finansman alanın üçüncü kişilere karşı sahip olduğu mesleki alacakları konu edinir. Kanun, muaccel ve belirli alacakların yanı sıra mevcut veya gelecekteki bir işlemden doğup miktarı henüz kesinleşmemiş alacakların da yeterince tanımlanabilmesini öngörür. Bu nedenle bordereau yalnız tek bir fatura numarasından oluşmak zorunda değildir; hukuken belirlenebilir bir alacak grubu söz konusu olabilir.

Türkiye’deki ithalatçı açısından en kritik inceleme, bankanın gönderdiği talebin kendi alışverişinden doğan alacağı kapsayıp kapsamadığıdır. Tedarikçinin genel cari hesap bakiyesi başka faturaları da içeriyorsa, toplu listedeki toplamla ihtilaflı faturanın eşleştirilmesi gerekir. Sipariş numarası, teslim tarihi, döviz cinsi, miktar ve vade birlikte karşılaştırılmalı; yalnız tedarikçi unvanı benzerliğine dayanılarak ödeme yapılmamalıdır.

2025 değişikliği neden özellikle önem taşıyor?

L313-23’ün güncel metni, 13 Haziran 2024 tarihli 2024-537 sayılı kanunla değişmiş ve ilgili düzenleme 14 Mart 2025 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir. Yeni metin bazı belirli alternatif yatırım fonlarını da yararlanıcı çevresine katar; ayrıca kanunun öngördüğü koşullarda emre yazılı bordereau için elektronik düzenleme, imzalama, devretme ve saklama imkânını ifade eder. 2026 dosyalarında eski yalnız banka anlayışına dayanarak alacaklı kimliğini reddetmek doğru olmayabilir.

Öte yandan değişiklik, PDF üzerinde yazan her ‘Dailly’ kelimesini geçerli özel hukuk devri hâline getirmez. Elektronik belgenin düzenlenme koşulları, yetkili finansman kuruluşunun niteliği, imza, tespit edilebilir alacak ve tarih unsurları yine denetlenmelidir. İşlemin yapıldığı tarihte yürürlükte olan düzenlemeyle belge biçimi karşılaştırılmadan eski şablonlara veya çeviri metinlerine güvenilmemelidir.

Bordereau üzerindeki zorunlu kayıtlar

CMF L313-23, belgede mesleki alacak devri veya rehni ibaresini; özel rejime atfı; lehtar finansman kuruluşunun unvanını ve alacakları belirlemeye yarayan bilgileri arar. Bunlar yoksa belge aynı maddeler kapsamında özel bordereau sayılmayabilir. Hangi fatura, hangi borçlu, hangi ödeme yeri ve hangi bedelin devir kapsamına girdiği dosyadaki asli sorulardır.

İnceleme sırasında sadece ön sayfa değil bütün ekler istenmelidir. Bankanın elektronik sistemindeki liste ile Türk şirketine bildirilen fatura numaraları farklıysa, bu fark ödeme yükümlülüğünün miktarını etkileyebilir. İlgili yasanın bilişim sistemiyle belirleme seçenekleri de dikkate alınmalı; tek bir klasik kâğıt şablonunun bulunmaması tek başına hükümsüzlük iddiası için yeterli görülmemelidir.

Devir ile rehin arasındaki fark Türk borçluyu nasıl etkiler?

Fransız belgelerinde cession ile nantissement ayrı hukuki işlemlerdir. Cession alacağın devrini, nantissement ise alacak üzerinde rehin kurulmasını ifade edebilir. L313-23 her iki işlemi de belirli koşullarda bordereau rejimi içine alır. Ödeme hakkının hangi sıfatla kullanıldığı tespit edilmeden, bankanın kendisini doğrudan malik alacaklı mı yoksa teminat hakkı sahibi olarak mı gösterdiği anlaşılamaz.

Türk borçlu, bildirimin biçimini kontrol ederken bankanın gönderdiklerini sınıflandırmalıdır: Devir bildirimi, rehin bildirimi, tahsil vekâleti veya yalnız hesap değişikliği talimatı. Bunlar her durumda aynı hukuki sonucu doğurmaz. Sözleşmede tahsil yetkisi olan kişinin kimliği de ayrıca okunmalıdır. Özellikle tek borcun iki ayrı kişiye ödenmesi riskini azaltmak için muhataplar yazılı açıklama vermeye davet edilmelidir.

CMF L313-25 uyarınca imza ve tarihin rolü

L313-25, bordereau imzasını ve alıcı tarafça tarih yazılması unsurunu düzenler. Tarih, sonraki maddelerde devir etkisinin başlangıcı bakımından önem taşır. Borçluya sunulan belge üzerinde tarih görünmüyorsa bunun nerede ve hangi hukuki geçerlilik koşuluyla kaydedildiği sorulabilir. Elektronik bordereau ise mevzuatın izin verdiği kayıt sistemi ve elektronik imza verileri ayrıca incelenmelidir.

Daha önce verilmiş genel bir yetki yazısıyla yeni bordereau tarihinin karıştırılması hatalıdır. Örnek olarak Fransız tedarikçi Türk borçluya ilk faturayı gönderdiğinde alacak henüz devredilmemiş, daha sonra finansman için bankaya aktarılmış olabilir. Borçlunun bu arada yaptığı ödemeler veya ileri sürdüğü savunmaların değerlendirilmesinde işlem sıralaması delillerle sabitlenmelidir.

L313-27’deki devir tarihi Türkiye’de otomatik icra anlamına gelir mi?

CMF L313-27, Fransa’daki özel devrin bordereau üzerine konulan tarihte taraflar ve üçüncü kişiler bakımından sonuç doğurmasını düzenler; metin, borçlunun ikamet ettiği ülke ve temel alacağın hukukundan bağımsız ifadeler içerir. Bu Fransız maddesi, bir Türk icra müdürlüğünün yabancı finansman belgesini tek başına Türkiye’de ilam sayacağı anlamına gelmez. Devir etkisi, borçlunun kurtuluşu ve yerel takip usulü birbirinden ayrı hukuk sorularıdır.

İcra tehdidi içeren mektubu alan Türk şirketi öncelikle hangi belgenin talep dayanağı olduğunu istemelidir. Fransız hukuku altında devir hükmü ileri sürülmesi, Türk icra hukukunun ödeme emri, itiraz ve ispat kurallarını ortadan kaldırmaz. Davanın veya takibin nerede açıldığı, borçlunun savunmasının hangi hukukla inceleneceğini belirleyen yargılama koşullarını da etkiler.

L313-28 bildirimi neden dönüm noktasıdır?

L313-28, belirli yararlanıcıların borçluya devreden kişiye ödeme yapmamasını bildirebilmesini düzenler. Usulüne uygun bildirimin ardından ilgili Fransız özel rejiminde borçlunun ödeme ile kurtulması kural olarak bildirimi yapan yetkili kuruluşa yönelir. Bu nedenle borçlu, bankanın mektubunun sırf bilgilendirme mi yoksa ödeme muhatabını değiştiren özel bir bildirim mi olduğunu ayırt etmelidir.

Bir Türk şirketi bildirimi imzalı olarak teslim almışsa ertesi gün tedarikçinin eski IBAN’ına ödeme yapmadan önce bütün belgeleri karşılaştırmalıdır. Bununla birlikte Fransız hükmünün Türkiye’de uyuşmazlığa uygulanması ve borçlunun ödeme ile kurtuluşu, uluslararası özel hukuk değerlendirmesini gerektirir. ‘Fransa’dan mail geldi, artık Türk hukukunda kesin yalnız banka alacaklıdır’ cümlesi somut dosya incelemesi olmadan kurulamaz.

R313-15 bildirimi hangi bilgileri içermelidir?

Fransız Code monétaire et financier R313-15 uyarınca L313-28 bildirimi çeşitli araçlarla yapılabilir; ancak bildirimde devredenin kimliği, devredilen veya rehnedilen alacakların belirlenmesi ve sonraki ödeme biçimi bulunmalıdır. Türk borçluya ulaşan bildirim yabancı dildeyse yalnız konu satırına bakılmamalı; alacakların hangileri olduğu ve ödemeyi kimin talep ettiği bağımsız tercümeyle denetlenmelidir.

Banka tarafından iletilen ödeme talimatında farklı bir hesap numarası varsa o hesabın gerçekten yetkili kuruluşa ait olduğu güvenilir yoldan teyit edilmelidir. E-posta alan adının benzemesi, sahte fatura veya IBAN değişikliği riskini ortadan kaldırmaz. Bu kontrol, devir geçerli olsa dahi yanlış hesaba para gönderilmesinden kaynaklanabilecek ayrı bir ticari zarar riskine karşı somut önlemdir.

L313-29 kabul belgesi neden sıradan bildirim değildir?

L313-29, borçlunun özel başlık taşıyan yazılı bir kabul belgesiyle bordereau lehtarına doğrudan ödeme taahhüdünde bulunmasını düzenler. Bu belgenin adı ve biçimi kanunda belirlenmiştir. Aynı maddede, böyle bir kabulün bazı kişisel savunmaların finansman kuruluşuna karşı ileri sürülmesini sınırlayabilen sonuçları da açıklanır. Bu sebeple ticari ekibin imzaladığı metin sadece teslim alındı şerhi sanılmamalıdır.

Türk şirketi kendisine gönderilen ‘acceptation’ formunu imzalamadan önce mevcut ayıp ihbarlarını, mahsup anlaşmalarını, sözleşmenin ödeme şartlarını ve kabul metninin uygulanacak hukuk bakımından etkisini değerlendirmelidir. Her bildirim kabul değildir; e-postanın okunduğunu bildiren otomatik yanıt da kanundaki özel kabul belgesiyle özdeş değildir. İmzanın yetkili şirket temsilcisine ait olması ayrıca incelenir.

İki bankadan aynı fatura için bildirim gelirse

İki ayrı finans kuruluşu aynı alacağın kendilerine devredildiğini iddia edebilir; ayrıca bir bankanın rehin, diğerinin devir iddiası bulunabilir. İlk yapılacak işlem, iki bildirimin tarihlerini, ilişkilendirildiği faturaları ve dayandığı belgeleri karşılaştırmaktır. Fransız özel rejiminde tarihin ve bordereau kapsamının önemi tartışmasızdır; ancak hangi hakkın öncelikli olduğu konusunda yalnız e-posta gönderim sırası belirleyici kabul edilmemelidir.

Türk borçlunun kendi hesabına yaptığı kesintileri veya eski tedarikçiyle sözleşmesinden doğan itirazları her iki tarafa da belgeli bildirmesi gerekir. İki talep sahibinden birini peşinen doğru seçmek çifte ödeme riskini artırabilir. Talep sahiplerinin hukuki konumları netleşmeden atılacak adımlar, borcun ifasını güvenli hâle getirme araçları bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.

Fransız banka Türk borçlunun rızası olmadan alacaklı olabilir mi?

Fransız genel borçlar hukukundaki Code civil 1321 ve Türk TBK 183, alacağın devrinde kural olarak borçlunun ön rızasının aranmadığı düzenlemeleri içerir; bununla birlikte devir yasağı, borcun niteliği ve özel koruma hükümleri araştırılır. Bordereau Dailly ise Fransız ticari finansman hukukunun ayrı şartlarına bağlıdır. Dolayısıyla hiçbir rıza verilmemiş olması tek başına bankanın iddiasını düşürmez.

Borçlunun rızasının gerekmemesi, alacağın gerçekliğinin veya tüm savunmalardan vazgeçildiğinin kabulü değildir. Teslim edilmeyen mal, eksik ifa, sözleşmesel indirim veya önceden gerçekleşmiş ödeme olguları ayrı değerlendirilir. Bir devir belgesinin bulunması, hiç doğmamış borcu kendiliğinden yaratmaz. Bu ayrım, Fransa merkezli ticari finansman yazısının Türk borçlu açısından en önemli savunma başlığıdır.

Türk TBK 183 ve 184 hangi koşullarda incelenir?

Türk hukuku uygulanıyorsa TBK 183 alacağın devredilebilirliğinin genel esasını, TBK 184 de devir sözleşmesinin yazılı şekil koşulunu getirir. Bankanın Fransız bordereau belgesinin Türk hukukundaki devir şekli açısından ne ölçüde değerlendirileceği, uluslararası özel hukuk bağlantısıyla incelenir. Bu konuda sırf belgeye Fransa’da imza atılmış olmasıyla uygulanacak hukuk sonucu kendiliğinden oluşmaz.

Alacağın hangi sözleşmeden kaynaklandığı, tarafların hukuk seçimi, devreden ile devralan arasındaki finansman ilişkisi ve borçluya karşı ileri sürülen etki ayrı ayrı belirlenmelidir. Özellikle ‘bordereau elektronikse Türkiye’de kesin hükümsüzdür’ veya ‘Fransız e-imzası Türkiye’de her türlü takibe yeter’ gibi mutlak görüşler doğru değildir. Elektronik belge mevzuatı, ispat ve takip türü somut olay üzerinden incelenmelidir.

TBK 186 ve borçlunun iyiniyetli ödemesi

TBK 186, borçluya devrin bildirilmemesi hâlinde iyiniyetle eski alacaklıya ödeme yapılması senaryosunu düzenler. Eski tedarikçiye ödemenin tarihi, bildirimin borçluya hangi tarihte ulaştığı, borçlunun gerçekten bilgisi olup olmadığı ve geçerli hukuk belirlenmeden borcun sona erdiği veya ermediği konusunda kesin sonuca gidilemez.

Birçok dosyada ödeme talimatı şirketin genel e-posta kutusuna, ödeme ise muhasebe biriminin eski talimatıyla bankaya gitmektedir. Bu nedenle iç yazışmalar, sunucu teslim kayıtları, banka dekontları ve yetki çizelgesi delil niteliği taşır. Şirketin tek bir çalışanının mesajı okuması ile usulüne uygun bilgilendirme sonucunun doğması aynı kabul edilmemelidir; uygulanacak delil ve tebligat rejimi ayrıca belirlenmelidir.

TBK 188 ve ayıplı maldan doğan savunmalar

Türk TBK 188, borçlunun devredene karşı ileri sürebileceği savunmaları belirli koşullarda devralana yöneltmesine imkân tanır. Fransız Code civil 1324 de borca içkin itirazlar ve devrin borçluya karşı ileri sürülebilir olmasından önce doğan bazı kişisel itirazlar arasında ayrım yapar. L313-29 kapsamında özel kabul belgesi imzalanmışsa savunma değerlendirmesi değişebilir.

Bu sebeple Türk ithalatçı malı teslim aldığında çekince koymuş, eksik parçaları yazılı bildirmiş veya fiyat indirimi üzerinde anlaşmışsa tüm belgeler bankaya gösterilmelidir. Savunmanın yalnız soyut ‘mal ayıplı’ ifadesiyle değil, sözleşme şartı, ayıp tutanağı, teknik rapor, karşı tarafın kabulü ve miktar hesabıyla ortaya konması gereklidir. Konu salt temlikten ziyade somut ticari ifa uyuşmazlığıdır.

MÖHUK 24 ve temel sözleşmeye uygulanacak hukuk

5718 sayılı MÖHUK 24, sözleşmeden doğan borç ilişkilerinde hukuk seçimini ve seçim yoksa en sıkı ilişkili hukukun tespitini düzenler. Fransız şirketle Türk alıcı arasındaki satış sözleşmesinin tabi olduğu hukuk, banka ile Fransız tedarikçi arasındaki bordereau ilişkisine uygulanacak hukukla aynı olmak zorunda değildir. Ayrıca borçluya karşı devrin etkisi ayrı nitelendirme gerektirebilir.

Dava Türkiye’de görülüyorsa mahkeme uyuşmazlığın hukuki vasfını ve bağlantı kurallarını değerlendirir. MÖHUK 28’in fikrî mülkiyet haklarına ilişkin sözleşmeleri düzenlediği unutulmamalıdır; ticari alacak devrine genel uygulama maddesi olarak gösterilmesi yanlış olur. Buradaki analiz MÖHUK 24, ilgili özel hükümler ve uygulanabilir milletlerarası normlar çerçevesinde yapılmalıdır.

Rome I madde 14 Türk mahkemesinde otomatik uygulanır mı?

Avrupa Birliği’nin 593/2008 sayılı Roma I Tüzüğü 14. maddesi, alacağın devriyle ilgili farklı sözleşmesel ilişkilerin uygulanacak hukukunu belirleyen kurallar içerir. Fransa’daki yargılamada önem taşıyabilir; ancak Türkiye bir AB üyesi olmadığı için Roma I maddesinin Türk mahkemesinde doğrudan iç hukuk kanun hükmü gibi uygulanacağı söylenemez. Türk mahkemesi kendi milletlerarası özel hukuk kurallarını dikkate alır.

Fransız banka ile Türk borçlu arasındaki bir sözleşme ihtilafında Fransız hukuku uygulanmasına karar verilmesi mümkündür; bunun hangi kapsamda olduğu dosyadaki hukuk seçimi ve vasıflandırmaya göre saptanır. Roma I maddesinden hareketle ‘Türkiye’de kesin Fransız hukukuna tabi’ diye sonuç çıkarılması, alacak, devir ve takip aşamalarının farklılığını göz ardı eder.

CISG satış sözleşmesi varsa nasıl ayrıştırılır?

Fransız satıcı ile Türk alıcı arasındaki uluslararası taşınır mal satımına uygulanabilir 1980 Viyana Satım Sözleşmesi (CISG) ayrıca değerlendirilmelidir. CISG, satım bedeli, malın uygunluğu ve bazı sözleşmeye aykırılık savunmalarını düzenleyebilir; fakat bordereau Dailly finansman belgesinin tüm alacak devri etkisini kendi başına çözmez. Satım sözleşmesine uygulanan kuralla banka alacak devri belgesinin özel rejimi birlikte ele alınır.

Türk ithalatçının ayıp ihbarı, malın teknik şartnameye aykırılığı, eksik belgeyle teslimi veya sözleşmedeki inceleme prosedürü CISG bakımından anlam taşıyabilir. Bu savunmaların Fransız bankaya hangi koşullarda yöneltilebileceği, özel kabul belgesi ve uygulanan devir hukuku dikkate alınarak değerlendirilir. Aynı faturanın hem satım hem finansman tarafını ayrı dosyalamak önemli bir pratiktir.

Fatura üzerindeki yeni IBAN tek başına yeterli midir?

Tek başına fatura üzerinde finans kuruluşunun hesap numarasının yer alması her zaman alacak devrinin bütün unsurlarını ispatlamaz. Fransız R313-16, faktoring kapsamında devredilen faturalarda bazı bildirim bilgilerini ayrıca düzenler; ancak işlemin Dailly rejimine dayanıp dayanmadığı ve ilgili bildirimin şartları somut belgeyle belirlenir. Türk borçlu, IBAN değişikliğini doğrulamak için güvenilir kurumsal kanalları kullanmalıdır.

Fatura PDF’sinin daha önce tedarikçi tarafından gönderilen kopyasıyla karşılaştırılması, ödeme hesabının lehtarını bankadan doğrudan öğrenmek ve ödeme isteyenin yetkisini doğrulamak gerekir. Bir dolandırıcılık girişiminde bankanın adı kullanılabilir. Sahte bildirimle gerçek bordereau arasındaki farkın tespiti, sadece mevzuat bilgisi değil güçlü belge ve dijital delil yönetimi gerektirir.

Bildirim Türkçe değilse ödeme yükümlülüğü ortadan kalkar mı?

Fransızca bildirimin Türkçe tercümesi bulunmaması, her durumda alacak devrinin geçersizliği veya borçlunun otomatik olarak eski alacaklıya ödeme yapabileceği anlamına gelmez. Hangi dil ve bildirim şartının gerektiği finansman hukukuna, sözleşme hükümlerine ve varsa uygulanabilir usul kurallarına bağlıdır. Buna karşılık borçlunun bilinçli ve güvenli şekilde ödeme yapabilmesi için anlaşılır bildirim ve alacağın belirlenmesi ciddi önem taşır.

Büyük ticari işlemlerde yalnız makine çevirisindeki ‘devir’ kelimesine güvenilmemelidir; cession, nantissement, acceptation ve notification terimleri ayrı hukuki içerik taşır. Çevirmenin bordereau ekleri, banka unvanı, fatura kalemleri ve özel kabul başlığını doğru karşılaması gerekir. Çeviriyle gelen belirsizlik ve asli metnin çelişkisi gerektiğinde yazılı açıklama talebine dönüştürülmelidir.

Tedarikçiye kısmi ödeme yapıldıysa ne olur?

Banka bildiriminden önce kısmi ödeme yapan Türk şirketi, işlemin tarihini ve hangi fatura kalemine sayıldığını dekontla göstermelidir. Bankanın alacak devraldığını iddia etmesi, gerçekten yerine getirilmiş ödemelerin yok sayılmasını sağlamaz. Buna karşılık ödeme bankaya ait olduğu ileri sürülen alacak için yapıldığı sırada devir bildiriminin borçlu bakımından etkili olup olmadığı tartışma konusu olabilir.

Kısmi ödemenin önce ana paraya mı faize mi yazıldığı ayrıca sözleşme ve uygulanacak hukuk bağlamında incelenmelidir. Fatura bedelinden tek taraflı kesinti yapıldığı iddiası ile karşılıklı imzalanmış iskonto protokolü farklı sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle ödeme çizelgesi hazırlanırken her kalem için tarih, dekont, açıklama, ilgili fatura, taraf mutabakatı ve varsa kur farkı ayrı satırda gösterilmelidir.

Mahsup ve karşı alacak nasıl belgelenir?

Türk şirketi aynı Fransız satıcıdan bir başka sevkiyat için tazminat talep ediyorsa, bu talebin devredilmiş faturaya karşı mahsup savunması oluşturup oluşturmadığı kontrol edilir. Fransız Code civil 1324, bağlantılı borçlardan doğan mahsup ile devrin borçluya karşı ileri sürülmesinden önce doğmuş bazı diğer itirazları ayırır. Türk TBK 188 de alacaklı değişiminden önceki savunmalar bakımından önemlidir.

Alıcı işletmenin karşı alacağını genel bir muhasebe kaydıyla değil sözleşme, temerrüt yazısı, teknik rapor ve mümkünse taraf kabulüyle desteklemesi gerekir. Bir karşı alacağın mevcut olması her zaman tüm borcu sona erdirmez. Mahsup edilen tutar, karşı alacağın muacceliyeti, bağlantısı ve zamanlaması ayrı ayrı incelenmeden bankaya ‘borç sıfır’ cevabı verilmesi ticari takip riskini artırabilir.

Fransa Dailly kabul formu imzalamadan önce kontrol listesi

Bankanın gönderdiği özel kabul metni imza aşamasında sözleşmenin ana para tutarı, döviz cinsi, ödeme günü, imzacı yetkisi ve olası ayıp itirazları açısından değerlendirilmelidir. L313-29’un kanunda özel başlık aranmasını öngörmesi, gelen her yazının aynı ağırlığı taşıdığı anlamına gelmez. Bir e-posta onayının hangi hukuki taahhüdü doğurduğu tercüme, temsil ve şekil koşullarıyla denetlenir.

Bilinmeyen bir sorumluluk veya mevcut savunmalardan feragat anlamına gelebilecek metinler incelenmeden imzalanmamalıdır. Yönetici, şirket kaşesi kullanılmasıyla Türk ticaret sicilindeki temsil şeklinin karşılanıp karşılanmadığını da kontrol etmelidir. Bankaya güvenli belgeli cevap vermek, sırf ‘kabul etmiyoruz’ yazmaktan farklı olarak ilerideki takip ve dava dosyasına doğrudan delil oluşturabilir.

Fransız banka Türkiye’de icra takibi başlatabilir mi?

Bir Fransız bankasının Türk borçluya karşı alacak talebinde bulunması mümkündür; ancak bunun başarı koşulları ve takip türü, Türk icra ve usul hukuku ile alacağın maddi hukuktaki durumuna bağlıdır. Bordereau belgesinin varlığı, Türkiye’de bir Türk mahkeme ilamına eşit olduğu varsayımını doğurmaz. Genel haciz yoluyla takip, itiraz ve itirazın giderilmesi yolları dosyanın niteliğine göre ayrı değerlendirilir.

Borçluya Türkiye’den ödeme emri tebliğ edilirse sadece bankaya önceden cevabi e-posta gönderilmiş olması yerel takibin sürelerini korumaz. Tebliğ edilen belgenin türüne göre avukat tarafından itiraz ve savunma stratejisi belirlenmelidir. Tahsil talebinin döviz cinsi, masrafı ve takip kapsamı da incelenir; banka tek taraflı yazısıyla yeni bir Türk yargılama usulü yaratamaz.

Fransız mahkemesi kararı Türkiye’de otomatik haciz yapar mı?

Fransız bankası Fransa’da hüküm elde etmiş olsa dahi, bu kararın Türkiye’de cebri icraya elverişliliği ilgili milletlerarası tanıma ve tenfiz hükümleriyle birlikte değerlendirilir. MÖHUK 50 ve devamında yabancı mahkeme kararlarının tenfizi hakkında koşullar vardır. Fransız banka yazısı ile mahkeme hükmü de aynı belge türü değildir.

Somut dosyada varsa kararın kesinleşme veya icra edilebilirlik durumu, mahkemenin yetkisi, savunma hakkı ve ilgili koşullar incelenir. Türk borçluya yalnız alacak temliki bildirimi gelmişse, bundan doğrudan yabancı mahkeme kararı varmış sonucu çıkarılamaz. Fransa’da noter senediyle tahsil veya cebrî icra soruları ise ilgili başka yazıda ayrı incelenir.

Delil tespiti ne zaman gerekir?

Türk ithalatçının elindeki malın arızalı olduğu iddia ediliyor ve makinenin kısa sürede tamir edilmesi gerekiyorsa, delilin kaybolma riski doğabilir. HMK 400 ve devamındaki delil tespiti yolu, şartlarına göre teknik durumun mahkeme aracılığıyla kayıt altına alınmasına yardımcı olabilir. Bu prosedür Fransız bankayla devir tartışmasını doğrudan sonuçlandırmasa da temel alacağa ilişkin savunmalar için önem taşıyabilir.

Siparişe aykırı makine parçası, çalışma videosu, arıza kaydı, seri numarası ve servis raporları birlikte dosyalanmalıdır. Banka yazısı üzerine acele ödeme yapmadan önce alınabilecek savunma delillerinin zarar görmemesi gerekir. Somut ayıp ihtilafında teknik delil tespitinin usulü ve yabancı mahkemeyle etkileşimi daha ayrıntılı ayrı bir rehberde değerlendirilmiştir.

Alacağın devriyle temerrüt birbirine karıştırılmamalı

Fransız tedarikçinin ilk faturasında belirtilen vade ile bankanın sonraki tahsil talebinin tarihi birbirinden farklı olabilir. Alacaklı değişimi borçlunun temerrüde düşme şartlarının yeniden incelenmesini gerektirebilir; ancak devir yapılması her durumda yeni bir vade doğurmaz. Türk TBK 117 ve devamındaki temerrüt hükümleri, sözleşmenin uygulanan hukuku ve vade kaydıyla birlikte değerlendirilmelidir.

İhtar gerekip gerekmediği konusunda tek bir Fransa bankası bildirimini otomatik temerrüt ihtarı saymak yerine, belgedeki talep içeriği ve ulaştığı tarih incelenmelidir. Aynı alacak için farklı faiz başlangıçları isteniyorsa hesaplamanın dayanakları gösterilmelidir. Yanlış faiz hesabı, gerçek alacak miktarından ayrı bir itiraz konusu olabilir.

İthalat beyannamesi ve gümrük belgeleri işe yarar mı?

Gümrük beyannamesi, konşimento, teslim belgesi, faturanın muhasebeye kaydedilmesi ve ödeme dekontu farklı vakıaları ispatlar. İthalat işleminin tamamlanmış olması, ticari malın sözleşmeye uygunluğunu veya bankanın alacak devrini tek başına kanıtlamaz. Bununla birlikte malın fiilen ne zaman Türkiye’ye girdiği ve hangi şirketin satın aldığı gibi unsurlar için bu belgeler önemlidir.

Fransız bankanın bordereau listesinde farklı alıcı unvanı varsa, gümrük kaydı ve ticaret sicili belgeleriyle bu farklılık açıklanabilir. Bağlı şirketlerin ayrı tüzel kişiliklerinin bulunması nedeniyle aynı grup adı altında yapılan faturalandırmada kimin borçlu olduğu karıştırılmamalıdır. Müşterek borç veya kefalet varsa bunun ayrıca yazılı dayanağı istenir.

Kredi kuruluşunun yetkisini nasıl doğrulayabiliriz?

Alacağı talep eden kuruluşun gerçekten CMF L313-23 kapsamında yararlanıcı olabilen kuruluştan biri olup olmadığı incelenir. Fransa’daki ticaret sicili ve yetkili düzenleyici kayıtlarıyla tüzel kişilik, merkez adres ve finansman faaliyeti değerlendirilir. Belge gönderen hukuk bürosunun veya tahsil temsilcisinin ayrıca yetkilendirilmiş olması gerekir; tek başına banka logosu temsil yetkisi ispatı değildir.

Türk borçlu bankanın açık kurumsal iletişim kanalını bağımsız biçimde bularak bildirimi ve ödemeyi doğrulatabilir. E-postayla istenen kişisel parola, uzaktan erişim programı veya acele para transferi gibi talepler ticari alacak devri sürecinin olağan kanıtı sayılmaz. Sahte banka yazısı tehdidiyle gerçek borçluluk itirazının hukuki vasfı birbirinden ayrı tutulmalıdır.

Türk şirketi hangi belgeleri istemelidir?

Asgari belge paketi; asıl satış veya hizmet sözleşmesi, teslim ve kabul belgeleri, bankanın devre dayanak gösterdiği bordereau ilgili kısmı, uygun bildirim, varsa L313-29 kabul metni, finansman kuruluşunun unvanı ve yetki belgesi, ödeme ve mahsup çizelgesi ile güncel borç ekstresinden oluşur. Bankadan tüm üçüncü kişilere ilişkin gizli kredi belgelerini istemek her durumda mümkün olmayabilir; gerekli alacak tanımının doğrulanması esastır.

Belgelerin Fransızca asılları ve gerektiğinde güvenilir Türkçe tercümeleri ayrı saklanmalıdır. Geriye dönük değiştirilebilen ekran görüntülerinin tek başına yeterli delil olmayabileceği dikkate alınır. İlgili şirketlerde iç ödeme yetkisi, çift onay mekanizması ve e-posta arşivi korunursa çifte ödeme riskinin ticari kontrolü güçlenir.

Uygulamalı örnek: ayıplı makine ve bankanın yeni IBAN’ı

Varsayalım Fransız tedarikçinin gönderdiği makinenin bir parçası teslimde eksik çıkmıştır. Türk alıcı eksik parçayı aynı gün yazılı bildirmiş, kalan bedelin bir kısmını sözleşme uyarınca tutmuştur. Daha sonra finans kuruluşundan Dailly bildirimi gelir. Bu olayda inceleme, önce eksik ifanın ispatı ve sözleşmeye uygulanacak hukuk, sonra devrin kapsamı, bildirim tarihi ve özel kabul belgesi olup olmadığı sırasıyla yapılmalıdır.

Eğer Türk şirketi L313-29 kapsamında ayrıca açık kabul imzalamışsa savunma çerçevesi farklı değerlendirilmelidir. Oysa sırf muhasebe memurunun maili okuması aynı belge değildir. Somut bilgilere göre malın kabulü, ayıp bildirim şartları ve bankanın alacaklı konumu ayrı ayrı saptanır. Bu örnek hesap veya başarı garantisi değildir; müvekkil dosyasında hangi belgeye öncelik verileceğini göstermek içindir.

Uygulamalı örnek: aynı fatura için iki farklı ödeme

Fransız satıcı daha önceki ticari ilişkide bir faturayı bankaya devretmiş, sonra Türk alıcı eski IBAN’a para göndermiş olabilir. Banka ise artık yalnız kendisine ödeme yapılacağını ileri sürebilir. Böyle bir olayda dekontun günü, transferin muhataba ulaştığı tarih, bankanın bildiriminin teslimi ve borçlunun bilgisi araştırılır. Başlangıçtan itibaren bütün tutarlar ve vadeler tek tabloda toplanır.

İyi niyetli ödemeyle borçtan kurtulma savunması ilgili maddi hukuka göre değerlendirilecektir. Sırf fatura üzerine sonradan kaşe basılması veya eski e-postanın varlığı tek başına sonucu belirlememelidir. Banka iddiası doğru olsa da alacağın tümünün daha önce ödenmiş olması, ispatlanabiliyorsa savunmanın önemli bir parçası hâline gelebilir.

Dava açmadan önce ihtar veya uzlaşma nasıl kurulabilir?

Türk şirketi, borcu tamamen inkâr etmeksizin belirsiz kalemlerin açıklanmasını isteyen kapsamlı bir yazılı cevap gönderebilir. Cevapta kabul edilmiş tutar, uyuşmalı tutar, banka bildiriminin dayanağı, varsa ayıp inceleme tutanağı ve istenen belgeler açıkça ayrılmalıdır. Yazı, yanlışlıkla borcu kayıtsız kabul eden veya savunmalardan feragat eden ifadeler içermemelidir.

Fransız bankaya ve tedarikçiye aynı anda gönderilecek açıklama talebi, çifte ödeme riskinin önlenmesine yardımcı olabilir. Mutabakat sağlanırsa hangi alacak ve hangi döneme ilişkin olduğu yazılı olarak belirlenmelidir. Türkiye’deki uyuşmazlık için gerektiğinde ihtiyati koruma veya usul araçları değerlendirilir; fakat bunların koşulları bu makaleden bağımsız somut hukuki inceleme gerektirir.

Avukatla yürütülen sınır ötesi dosyanın iş akışı

İlk aşamada Fransa bordereau belgesinin özel kanun şartlarına uygunluğu, bankanın gerçek sıfatı ve bildirimin doğruluğu kontrol edilir. İkinci aşamada Türk borçlu şirketin temel sözleşmesi, varsa CISG uygulaması, TBK kapsamındaki itirazları ve ödemeleri sınıflandırılır. Üçüncü aşamada hangi mahkeme veya icra makamının yetkili olduğu ve hangi savunmanın hangi süreyle ileri sürülebileceği tespit edilir.

Dördüncü aşama delillerin güvenli temini, tercümesi ve muhataplara gönderilecek yazıların hazırlanmasıdır. Fransa’daki alacaklı veya banka Türk şirketini takip etmeyi planlıyorsa karşı taraftan gelen belge ve iddiaların da aynı dosyada incelenmesi gerekir. Büro iletişimine başvururken fatura ve bankadan gelen yazının kimlik veya ticari sır içeren kısımlarının güvenli kanaldan paylaşılması tercih edilmelidir.

Sonuç: Bordereau tek başına otomatik Türk icrası değildir

Fransa’nın bordereau Dailly sistemi, mesleki alacağın finansman kuruluşuna devri veya rehni bakımından özel ve ayrıntılı bir kanuni altyapıya sahiptir. Ancak geçerli bir Fransız bordereau varlığı ile Türk şirketine yöneltilebilecek talebin tutarı, kurtarıcı ödeme, ileri sürülebilecek savunmalar ve Türkiye’deki icra yöntemi aynı mesele değildir. Bu nedenle kesin hukuki sonuç için iki ülkenin ilgili hükümleri ve tüm işlem belgeleri karşılaştırılmalıdır.

En önemli pratik karar noktası şudur: Türk borçlu, bankanın bildirimini görmezden gelmemeli; fakat yalnız yeni IBAN yazıldığı için aynı faturayı ikinci kez ödemeye de yönelmemelidir. Banka ve tedarikçi iddialarının yazılı incelenmesi, temel alacak ve özel kabul belgelerinin ayrıştırılması, ihtilaflı tutarın korunması için izlenecek hukuki usulün zamanında belirlenmesi gerekir.

Doğrulanmış site içi hukuk rehberleri

• Fransa mise en demeure ve Türkiye’de temerrüt
• Belçika şirketinden Türk borçluya alacak devri
• Avusturya Zession ve Türkiye’deki borçlu
• Fransız noterlik belgesinin Türkiye’de icrası
• Fransa CPC 145 ve Türkiye’de delil tespiti
• Fransa’da alıcının iflasında malın iadesi

Birincil resmî mevzuat bağlantıları

• Fransa Code monétaire et financier L313-23
• Fransa CMF L313-27
• Fransa CMF L313-28
• Fransa CMF L313-29 ve R313-15
• Fransa Code civil 1324
• Türkiye 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, TBMM kaydı
• Türkiye 5718 sayılı MÖHUK TBMM resmî kanun kaydı
• Türkiye Adalet Bakanlığı mevzuat erişimi

Mevzuat ve bildirimlerin yürürlük tarihi somut belge tarihiyle ayrıca karşılaştırılmalıdır. Bu makale şahsa özgü hukuki mütalaa değildir.