Gemi Seyirdeyken Fesih Ne Zaman Geçerli Olur? 854 m.17

Deniz iş hukukunun kara iş hukukundan ayrıldığı en belirgin alanlardan biri, fesih iradesinin açıklandığı an ile sözleşmenin fiilen sona erdiği anın her zaman aynı olmamasıdır. Karada işçi işyerinden ayrılabilir; gemi ise sefer sırasında denizin ortasında bulunabilir. Bu nedenle 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.17, gemi seyir halindeyken m.14 veya m.16’ya dayalı fesihlerde özel bir “fesih hükmünün başlangıcı” kuralı getirir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Bu rehber, yalnız m.17’nin uygulanma zamanını ele alır. Genel haklı fesih sebeplerini, ihbar sürelerini veya kıdem tazminatını tekrar etmez. “Gemi açık denizdeyken işten çıkarılan gemiadamı ne zaman ayrılır?”, “ihbar süresi seyirde biterse ne olur?”, “kararlaştırılan liman değişirse hangi liman esas alınır?” ve “limana varmak tek başına yeterli mi?” sorularını doğrudan kanun maddesine göre cevaplar.

• m.17’nin temel kuralı
• Hangi fesihlerde uygulanır?
• Gemi ne zaman seyir halinde sayılır?
• Hangi liman esas alınır?
• Geminin emniyet altına alınması ne demektir?
• İhbar süresi seyirde biterse ne olur?
• Haklı fesih seyirde yapılırsa ne olur?
• Uzatılan dönemin ücret ve alacakları
• İspatta hangi belgeler kullanılır?
• Mersin Limanı uygulaması
• Sık sorulan sorular

Hızlı Uygulama Tablosu

Dosyada İzlenecek 6 Adım

1. Fesih iradesinin hangi tarihte ve hangi maddeye dayanılarak açıklandığını belirleyin.
2. Fesih anında geminin limanda mı yoksa seyirde mi olduğunu gemi kayıtlarından tespit edin.
3. Sözleşmede/sefer planında kararlaştırılmış limanı belirleyin.
4. Sefer sırasında liman değişikliği yapılıp yapılmadığını kontrol edin.
5. Geminin ilgili limana varış ve emniyet altına alınma tarih-saatini belgeleyin.
6. Bu döneme ilişkin ücret, vardiya, fazla çalışma ve diğer hakları gerçek sona erme tarihine kadar hesaplayın.

Deniz İş Kanunu m.17’nin Temel Kuralı Nedir?

854 sayılı Deniz İş Kanunu m.17, m.14 ve m.16’ya göre hizmet sözleşmesi feshedildiğinde gemi seyir halindeyse fesih hükmünün belirli bir ana kadar ertelenmiş/uzatılmış sayılacağını düzenler. Bu an, kural olarak kararlaştırılmış limanda geminin emniyet altına alınmasıdır.

Kararlaştırılmış limanın sefer sırasında değiştirilmesi halinde kanun, geminin ilk uğrayacağı limanı esas alır. Burada amaç, taraflardan birinin açık denizde hukuki ilişkiyi derhal kesmesi nedeniyle geminin işletilmesi, seyir güvenliği veya gemiadamının fiilen karaya çıkma imkânı bakımından ortaya çıkabilecek sakıncaları önlemektir.

m.17 fesih iradesini geçersiz kılmaz. Fesih iradesi açıklanmıştır; fakat hukuki sona erme sonucu geminin kanunda belirtilen güvenli liman aşamasına kadar uzar. Bu ayrım ücret, kıdem, çalışma süresi ve SGK çıkış tarihi bakımından önemlidir.

m.17 Hangi Fesihlerde Uygulanır?

Madde açıkça Deniz İş Kanunu m.14 ve m.16’ya gönderme yapar. m.14; belirli süreli, belirsiz süreli veya seferlik sözleşmelerde önelsiz fesih ve kendiliğinden sona erme hallerini düzenler. m.16 ise belirsiz süreli sözleşmede bildirimli fesih ve ihbar sürelerini düzenler.

Bu nedenle işverenin haklı nedenle derhal feshi, gemiadamının haklı nedenle feshi veya belirsiz süreli sözleşmenin ihbarlı feshi seyir sırasında gerçekleşiyorsa m.17 kontrol edilir. Fesih sebebinin m.14 kapsamında olup olmadığı ya da m.16’ya uygun ihbar verilmiş olup olmadığı ise m.17’den önce ayrı bir hukuki denetim konusudur.

m.17, hatalı veya süresi geçmiş bir feshi kendiliğinden hukuka uygun hale getirmez. Örneğin m.14’e dayanan fesihte m.15’teki altı iş günlük hak düşürücü süre kaçırılmışsa, geminin seyirde olması bu süre sorununu ortadan kaldırmaz.

“Gemi Seyir Halinde” Ne Anlama Gelir?

m.17’nin uygulanabilmesi için fesih anında geminin seyir halinde olması gerekir. Somut dosyada yalnız gemiadamının “denizdeydik” beyanına veya şirketin “limandaydı” açıklamasına dayanılmaz. Gemi jurnali, AIS/sefer kayıtları, liman çıkış-giriş belgeleri, kaptan kayıtları ve gemi acentesi belgeleri esas alınır.

Geminin limandan ayrılmış ve bir sonraki limana doğru seyir yapıyor olması tipik m.17 durumudur. Buna karşılık gemi bağlama yerinde veya limanda emniyetli biçimde bulunuyorsa m.17’nin açık deniz riskini önleyen amacı farklılaşır. Her dosyada gerçek sefer durumu tespit edilmelidir.

Demirde bekleme, kılavuz alma, boğaz geçişi veya liman yaklaşımı gibi ara durumlarda geminin hukuki ve fiili konumu kayıtlarla belirlenmelidir. Kanunun aradığı sonuç yalnız coğrafi koordinata değil, geminin sefer ve emniyet durumuna bağlıdır.

Kararlaştırılmış Liman Hangisidir?

m.17 ilk olarak “kararlaştırılmış liman”ı esas alır. Bu liman deniz iş sözleşmesinde, sefer emrinde, gemi görev planında veya ilgili sefer belgelerinde gösterilmiş olabilir. Belirli sefer sözleşmesinde m.6 ve m.7 uyarınca hangi seferin sözleşmeye esas olduğu özellikle önemlidir.

Örneğin Mersin’den Pire’ye yapılacak seferde sözleşme ve görev planı Pire’yi varış limanı olarak gösteriyorsa, fesih Mersin’den çıktıktan sonra açıklandığında m.17 açısından kararlaştırılmış liman Pire olabilir. Ancak sefer planı sonradan hukuken ve fiilen değiştirilmişse ikinci kural devreye girer.

Kararlaştırılmış liman konusunda çelişki varsa charter party, konşimento, sefer talimatı, acente yazışmaları, gemi jurnali ve iş sözleşmesi birlikte incelenmelidir. Personelin varsayımı veya sözlü duyumu tek başına yeterli değildir.

Kararlaştırılan Liman Değişirse Hangi Liman Esas Alınır?

Kanun açık cevap verir: kararlaştırılmış limanın değiştirilmesi halinde fesih hükmü, geminin ilk uğrayacağı limanda emniyet altına alınmasına kadar uzatılmış sayılır. Böylece personelin önceden kararlaştırılan ve artık gidilmeyecek bir limana ulaşmasını bekleme gibi anlamsız bir sonuç doğmaz.

İlk uğranılan yerin gerçekten liman niteliğinde olması ve geminin emniyet altına alınabilmesi önemlidir. Teknik nedenlerle kısa bir bekleme yapılan, personelin karaya güvenli biçimde çıkamadığı veya geminin operasyonel olarak emniyete alınmadığı yer bakımından m.17’nin amacı dikkate alınmalıdır.

Geminin “Emniyet Altına Alınması” Neden Ayrı Bir Şarttır?

m.17 yalnız limana fiziksel varışı yeterli görmez; geminin emniyet altına alınmasına kadar fesih hükmünü uzatır. Bu ifade, geminin manevra, yanaşma, demirleme veya güvenli bağlama sürecinin tamamlanmasını ve personelin görevden ayrılmasının gemi güvenliğini tehlikeye düşürmemesini hedefler.

Dolayısıyla liman sınırına giriş saati ile geminin güvenli şekilde yanaştığı veya demirlediği saat farklı olabilir. Ücret ve çalışma süresi hesabında gerçek sona erme anı bakımından bu fark önem kazanabilir. Gemi jurnali ve liman kayıtları bu nedenle kritik delildir.

İhbar Süresi Açık Denizde Biterse Ne Olur?

Belirsiz süreli sözleşmede m.16’ya göre iki, dört, altı veya sekiz haftalık ihbar süresi uygulanabilir. Bu süre takvim üzerinde gemi seyir halindeyken sona ererse m.17 devreye girer ve fesih hükmünün ilgili limanda gemi emniyet altına alınana kadar uzadığı kabul edilir.

Bu, ihbar süresinin yeniden baştan başlayacağı anlamına gelmez. m.16’daki bildirim süresi tamamlanmıştır; m.17 sadece deniz güvenliği nedeniyle sözleşme sonunu liman/emniyet anına taşır. Uzayan dönemde iş ilişkisi devam ettiği için çalışılan süreye ait ücret ve diğer haklar da dikkate alınır.

İşverenin SGK çıkışını ihbar süresinin takvimde dolduğu güne yapıp gemiadamını fiilen daha sonra limanda indirmesi, fiili çalışma ile kayıt arasında uyumsuzluk doğurabilir. Çıkış tarihi gerçek sona erme tarihine göre incelenmelidir.

Haklı Fesih Açık Denizde Yapılırsa Gemiadamı Hemen Gemiyi Terk Edebilir mi?

Hayır. m.14 kapsamında haklı fesih iradesi açıklanmış olsa bile gemi seyir halindeyse m.17’nin özel hükmü dikkate alınır. Gemiadamı “haklı nedenle feshettim” diyerek seyir sırasında görevini güvenliği tehlikeye düşürecek biçimde bırakamaz. Aynı şekilde işveren de gemiadamını açık denizde fiilen gemiden uzaklaştıramaz.

Haklı fesih sebebinin niteliği, özellikle can güvenliği veya ciddi tehlike oluşturan olağanüstü durumlar bakımından diğer mevzuat ve deniz güvenliği yükümlülükleri ayrıca değerlendirilebilir. Ancak m.17’nin genel kuralı, fesih sonucunun güvenli liman ve emniyet anına kadar uzamasıdır.

Uzatılan Dönemde Ücret Ödenir mi?

Evet. Fesih hükmü m.17 gereği henüz doğmamış ve gemiadamı çalışmaya devam etmişse bu dönem ücretsiz kabul edilemez. Deniz İş Kanunu m.29 uyarınca ücret, hizmet karşılığıdır ve ödeme dönemi bir aydan fazla olamaz. Sözleşme sona erdiğinde ücretin derhal ve tam ödenmesi gerekir.

m.17 nedeniyle uzayan sürede vardiya, fazla çalışma, hafta tatili veya genel tatil gerçekleşmişse bunların kendi maddeleri doğrultusunda ayrıca hesaplanması gerekir. “İhbar süresi zaten dolmuştu” gerekçesiyle fiilen çalışılan günler hesap dışı bırakılamaz.

Kıdem veya hizmet süresine bağlı haklarda da gerçek sona erme tarihi esas alınmalıdır. Birkaç günlük uzama kıdem dilimini veya yıllık izin hakkını etkileyebilecekse hesabın doğru tarih üzerinden yapılması önemlidir.

Fesih Bildiriminin Yazılı Olması Gerekir mi?

İşveren feshi bakımından m.18, fesih sebeplerinin gemiadamına yazılı bildirilmesini; bildirim imkânı yoksa durumun tutanakla tespitini düzenler. m.47 de kanundaki bildirimlerin yazılı ve imza karşılığında yapılmasını esas alır.

Gemi seyirdeyken bildirimin kaptan veya işveren vekili aracılığıyla yapılması mümkündür; ancak kimin işveren vekili olduğu, bildirimin ne zaman yapıldığı ve gemiadamının teslim alıp almadığı belgelenmelidir. Elektronik mesajlar destekleyici delil olabilir; usulüne uygun yazılı fesih belgesinin yerini belirsiz bir mesajlaşmaya bırakmak uyuşmazlık riskini artırır.

m.17 Uyuşmazlığında Hangi Belgeler Toplanmalıdır?

• Deniz iş sözleşmesi ve sefer kaydı,
• Fesih bildirimi ve tebliğ/tutanak belgeleri,
• Gemi jurnali,
• AIS ve sefer hareket kayıtları,
• Liman çıkış-giriş ve yanaşma kayıtları,
• Acente yazışmaları ve varış bildirimleri,
• Kararlaştırılmış limanı gösteren charter party/konşimento veya sefer emri,
• Liman değişikliğini gösteren yeni sefer talimatı,
• Vardiya çizelgesi, bordro ve banka ödemeleri,
• SGK işten ayrılış bildirgesi.

En sağlıklı yöntem, fesih bildirimi anı ile geminin emniyet altına alındığı an arasında kronolojik bir çizelge oluşturmaktır. Bu çizelge ücret ve diğer alacakların hangi tarihe kadar devam ettiğini de gösterir.

Arabuluculuk ve Mahkeme Sürecinde m.17 Nasıl Kullanılır?

Uyuşmazlık ihbar tazminatı, ücret veya feshe bağlı işçilik alacağı içeriyorsa 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu kapsamındaki dava şartı arabuluculuk hükümleri dikkate alınır. Arabuluculuk başvurusunda gerçek fesih tarihinin m.17 nedeniyle liman/emniyet tarihine uzadığı iddiası açıkça belirtilmelidir.

Deniz İş Kanunu m.46 görev ve bağlama limanı bağlantısı bakımından ayrıca önemlidir. Geminin fesih anında yabancı sularda bulunması tek başına Türk hukukunun uygulanmayacağı anlamına gelmez; geminin bayrağı, sözleşme, bağlama limanı ve milletlerarası özel hukuk kuralları birlikte incelenir.

Mersin Limanı’nda m.17 Uygulaması

Mersin’e varmak üzere seyreden bir gemide fesih yapılmışsa, Mersin Limanı’nın kararlaştırılmış liman olup olmadığı ve geminin hangi anda emniyet altına alındığı liman kayıtlarıyla belirlenmelidir. Mersin sonradan iptal edilip gemi önce başka bir limana yönlendirilmişse m.17’nin “ilk uğrayacağı liman” kuralı gündeme gelir.

Büromuzun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Mersin ve Türkiye genelindeki deniz iş dosyalarında fesih tarihi, gemi jurnali, AIS/sefer kayıtları, liman varış bilgisi ve ücret belgeleri birlikte incelenerek gerçek sona erme tarihi belirlenebilir.

İlgili İçerikler

• Gemiadamı İhbar Süresi Kaç Hafta?
• Gemiadamı Haklı Fesih Süresi: 6 İş Günü ve 1 Yıl
• Seferlik Gemiadamı Sözleşmesi Ne Zaman Biter?
• Mersin Deniz İş Sözleşmesinin Feshi

Sık Sorulan Sorular

Gemi seyirdeyken işten çıkarılan gemiadamının sözleşmesi hemen biter mi?

Hayır. m.17’deki liman ve emniyet kuralına kadar fesih hükmü uzatılmış sayılır.

Hangi liman esas alınır?

Kural olarak kararlaştırılmış liman; bu liman değiştirilmişse geminin ilk uğrayacağı liman esas alınır.

Liman sınırına girmek yeterli mi?

Kanun geminin emniyet altına alınmasını da şart olarak düzenler.

İhbar süresi açık denizde biterse ne olur?

m.17 gereği sözleşme ilgili limanda gemi emniyet altına alınana kadar devam eder.

Haklı fesihte de m.17 uygulanır mı?

Evet. m.17 açıkça m.14 kapsamındaki fesihlere de gönderme yapar.

Gemiadamı haklı fesih yaptıktan sonra vardiyaya devam eder mi?

Gemi seyirdeyse fesih hükmü m.17’deki ana kadar uzar; güvenli seyir için görev ilişkisi devam eder.

Uzatılan günlerin ücreti ödenir mi?

Evet. Fiilen ve hukuken devam eden çalışma dönemi ücret ve doğmuş diğer hakların hesabına dahil edilir.

SGK çıkışı hangi tarih olmalıdır?

Gerçek iş sözleşmesi sona erme tarihiyle uyumlu olmalıdır; m.17 nedeniyle uzayan dönem varsa kayıtlar buna göre incelenir.

Kararlaştırılan liman nasıl ispatlanır?

Sözleşme, sefer emri, charter party, konşimento, acente yazışmaları ve gemi jurnali birlikte kullanılabilir.

Gemi m.17 nedeniyle limana kadar giderken yeni bir olay olursa ne olur?

Yeni olayın hukuki etkisi ayrıca değerlendirilir; ilk fesih ve devam eden iş ilişkisinin kronolojisi birlikte incelenmelidir.

Resmî Kaynak ve Hukukçu İncelemesi

Temel hukuki dayanak 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.17’dir. m.14, m.15, m.16, m.18, m.29, m.46 ve m.47 bağlantılı hükümler olarak birlikte değerlendirilir. Güncel ve bağlayıcı mevzuat metni için Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →