Her Türlü Kazanç ve İrat TARES’te Rehnedilebilir mi? 6750 m.5/1-e | 2026

6750 m.5/1-e kazanç ve irat rehni için ne düzenler?

6750 sayılı Kanun yalnız fiziki taşınırları değil işletmenin gelir üretme kapasitesini de teminat sistemine dahil eder. M.5/1-e’de “her türlü kazanç ve irat” ifadesine yer verilmesi, belirlenebilir gelir akışlarının finansman teminatı olarak kullanılabilmesini sağlar.

Bu düzenleme, özellikle düzenli gelir üreten fakat makine veya gayrimenkul gibi yüksek değerli fiziksel teminatı sınırlı olan işletmeler bakımından önemlidir. Belirli hizmet sözleşmesinden, işletme hakkından, kiralama dışındaki faaliyet gelirinden, üretim veya ticari faaliyetten doğan gelir akışı hukuki niteliğine göre rehin konusu yapılabilir.

Bununla birlikte “kazanç ve irat” kavramı her para girişini otomatik olarak kapsamaz. Gelirin kaynağı hukuken mevcut veya belirlenebilir olmalı, rehin veren bu gelir üzerinde hak sahibi olmalı ve özel kanunda devir veya rehin yasağı bulunmamalıdır.

Vergi hukukundaki kazanç veya irat sınıflandırması ile 6750’deki rehin konusu birebir aynı amaçla kullanılmaz. Burada esas mesele, ekonomik değeri olan gelir hakkının teminat olarak belirlenebilmesidir.

Kazanç ve irat kavramı hangi gelirleri kapsayabilir?

Kanun kapalı bir gelir türü listesi saymaz. İşletmenin sözleşmesel faaliyetinden doğan düzenli gelir, kullanım hakkı geliri, komisyon veya hizmet geliri, işletme faaliyetinin belirli bölümünden elde edilen hasılat gibi gelir akışları; hukuki niteliklerine göre bu bent kapsamında değerlendirilebilir.

Kira gelirleri m.5/1-g’de ayrıca sayıldığı için taşınmaz veya taşınır kira gelirleri bakımından özel bent tercih edilmelidir. Aynı şekilde tek tek belirli fatura veya sözleşmeden doğan para alacağı m.5/1-a’daki alacak rehni kapsamında daha doğrudan tanımlanabilir.

Bu ayrım sözleşme ve Sicil kaydında hangi varlığın rehnedildiğinin kesin olması için önemlidir. Belirli müşteriden doğmuş fatura alacağı “alacak”; işletmenin belirli faaliyetinden belirli dönem boyunca doğacak gelir akışı ise hukuki yapısına göre “kazanç ve irat” olarak kurgulanabilir.

İşletmenin brüt hasılatı ile net kazancı da aynı kavram değildir. Sözleşmede hangi ekonomik göstergenin teminat olduğu tanımlanmalı; giderler düşülmeden önceki tahsilat mı, belirli sözleşmeden doğan net gelir mi olduğu açıklaştırılmalıdır.

Kazanç ve irat rehni ile alacak rehni arasındaki fark nedir?

Alacak rehni, belirli borçludan olan mevcut veya belirlenebilir alacak hakkına odaklanır. Kazanç ve irat rehni ise çoğu zaman belirli faaliyetin devamından doğan gelir akışını teminat konusu yapar.

Belirli faturadan doğan 500.000 TL bedel alacağı ile bir tesisin önümüzdeki on iki ay boyunca belirli hizmetlerden sağlayacağı gelir aynı hukuki tanımla yazılmamalıdır. İlkinde borçlu, fatura ve tutar belirgindir; ikincisinde kaynak faaliyet, dönem, hesap yöntemi ve tahsil kanalı önem taşır.

Bazı işlemlerde iki kategori iç içe geçebilir. Gelir akışı fiilen müşterilerden doğan münferit alacakların toplamından oluşabilir. Bu durumda sözleşme, her bir alacağı mı yoksa objektif kriterlerle belirlenen gelir havuzunu mu rehnediyor sorusuna cevap vermelidir.

Gelecekte doğacak kazanç ve iratlar rehnedilebilir mi?

6750 sistemi gelecekte ortaya çıkacak ekonomik değerlerin teminat yapısına dahil edilebilmesine imkân tanır. Ancak gelecekteki gelirin kaynağı ve belirlenme yöntemi objektif olmalıdır. Henüz bilinmeyen her türlü geliri sınırsız biçimde rehin kapsamına almak m.4/6’daki belirlenebilirlik amacıyla bağdaşmaz.

Belirli tarih aralığı, proje, şube, sözleşme grubu, hizmet türü veya gelir hesabı gibi ölçütler kullanılabilir. “X projesinin 1 Ekim 2026–30 Eylül 2027 dönemindeki hizmet gelirleri” biçimindeki tanım, “gelecekteki tüm kazançlar” ifadesine göre daha belirlenebilirdir.

Gelecekteki gelir hiç doğmazsa rehin var olmayan geliri yaratmaz. Teminatın ekonomik değeri gelir üreten faaliyetin gerçekten sürmesine bağlıdır. Bu nedenle alacaklı iş modeli, müşteri sözleşmeleri ve faaliyet izinlerini incelemelidir.

Gelir miktarı belirsiz olsa dahi rehinle güvence altına alınan temel borcun azami güvence tutarı m.4/6’ya uygun şekilde ayrıca gösterilmelidir.

Kazanç ve irat rehin sözleşmesinde nasıl tanımlanmalıdır?

Rehin sözleşmesinde gelir kaynağı, faaliyet veya sözleşme grubu, dönem, para birimi, tahsil hesabı ve hesaplama yöntemi mümkün olduğunca açık yazılmalıdır. Gelir bir lisans, proje, acentelik veya hizmet sözleşmesine bağlıysa temel sözleşmenin tarih ve numarası belirtilmelidir.

Birden fazla şubesi olan işletmede yalnız belirli şubenin hasılatı rehnedilecekse şube ve faaliyet alanı açıkça tanımlanmalıdır. Online satış geliri, fiziki mağaza geliri veya belirli pazar yeri geliri ayrı izleniyorsa Sicil kaydı bu ekonomik ayrımı yansıtmalıdır.

Gelirin tahsil edildiği banka hesabı yardımcı ayırt edici unsur olabilir; fakat banka hesabının kendisi ile gelir hakkı aynı varlık değildir. Hesap değişikliğinin rehin hakkını nasıl etkileyeceği sözleşmede düzenlenebilir.

Taraflar, borç tutarı veya azami güvence miktarı, para birimi ve diğer unsurlar için 6750 m.4/6 zorunlu bilgiler rehberini esas almalıdır.

Gelirin belirli banka hesabına yatırılması rehni güçlendirir mi?

Gelirin ayrı bir hesapta toplanması teminatın izlenmesini kolaylaştırır; ancak TARES rehninin kuruluş şartı banka hesabına bloke koymak değil m.4/1 uyarınca Sicile tescildir. Hesap yönetimi, rehnin izleme ve tahsil mekanizmasının yardımcı unsurudur.

Taraflar gelirlerin belirli hesaba yönlendirilmesini, hesap hareketlerinin raporlanmasını veya belirli oranlarda borca mahsup edilmesini kanuna uygun biçimde kararlaştırabilir. Bu hükümler rehin verenin m.4/7’de korunan tasarruf yetkisini mutlak biçimde ortadan kaldırmamalıdır.

Banka hesabı üzerinde ayrıca başka bloke, haciz, rehin veya mahsup hakkı bulunabilir. Bu nedenle gelir akışının hesaba girmesi, TARES rehinli alacaklının her durumda ilk sırada o parayı tahsil edeceği anlamına gelmez.

Tahsil edilen kazanç veya irat rehin kapsamından çıkar mı?

Gelirin tahsil edilmesiyle ekonomik değer nakde dönüşür. Bu dönüşümün rehin kapsamına etkisi 6750 m.7’deki gelecekteki hukuki getiri ve ikame değer düzeni ile sözleşme yapısı üzerinden değerlendirilmelidir.

Gelirin rehin verenin genel hesabına karışması halinde hangi tutarın rehinli gelirden kaynaklandığının ispatı zorlaşabilir. Bu yüzden özellikle yüksek tutarlı proje gelirlerinde ayrı hesap, tahsilat raporu ve fatura/sözleşme eşleştirmesi önemlidir.

Rehin alacaklısı gelir tahsil edildi diye kendiliğinden hesap sahibine dönüşmez. Temerrüt öncesi tahsilat ve mahsup yetkisi, temel sözleşme ve kanuna göre kullanılmalıdır.

Gelir kaynağı olan sözleşme sona ererse rehin ne olur?

Rehin konusu gelir akışı belirli sözleşmeye bağlıysa sözleşmenin sona ermesi teminatın ekonomik kaynağını ortadan kaldırabilir. Rehin kaydı Sicilde görünmeye devam etse bile artık yeni gelir doğmuyor olabilir.

Sözleşmenin feshi, süresinin dolması, ruhsatın iptali veya faaliyetin durması teminat değerini azaltabilir. Rehin veren m.12 kapsamındaki koruma yükümlülüğü çerçevesinde teminat değerini etkileyen önemli olayları sözleşmede öngörülen biçimde bildirmelidir.

Yeni bir sözleşmeden doğan gelirlerin eski rehnin kapsamına girip girmediği otomatik kabul edilmemelidir. Eski tanım yalnız belirli kaynağa bağlıysa yeni gelir için Sicil değişikliği veya yeni rehin gerekebilir.

Birden fazla alacaklı aynı gelir akışı üzerinde rehin kurabilir mi?

Evet. 6750 aynı varlık üzerinde birden fazla rehin kurulmasına imkân verir. Kazanç ve irat üzerinde birden fazla rehin varsa öncelik m.10 ve m.11 uyarınca derece sistemi veya rehnin kuruluş zamanı üzerinden belirlenir.

İkinci alacaklı, gelir akışının nominal büyüklüğüne bakmadan önce önceki rehinlerin azami güvence tutarlarını ve derecelerini TARES’ten sorgulamalıdır. Gelir yüksek olsa bile ilk derece güvence tutarı teminat değerini tüketebilir.

Öncelik sözleşme imza tarihine değil Kanunun tescile bağladığı kuruluş anı ve varsa derece kaydına göre değerlendirilir. Bu konuda TARES tescil şartı rehberi önemlidir.

Kazanç ve irat rehni nasıl değerlenir?

Gelir akışının değeri tek bir bilanço rakamına indirgenemez. Geçmiş tahsilat, sözleşme süresi, müşterilerin ödeme performansı, kâr marjı, iptal/fesih riski, sektör dalgalanması, döviz riski ve gelir üretmek için gerekli giderler birlikte değerlendirilmelidir.

Brüt yüksek ciro üreten faaliyet, yüksek maliyet nedeniyle düşük ekonomik değer taşıyabilir. Buna karşılık uzun vadeli ve güçlü borçludan düzenli ödeme sağlayan daha düşük ciro, teminat açısından daha güvenilir olabilir.

Kuruluş öncesi taraflar değer üzerinde anlaşabilir veya Değer Tespiti Yönetmeliği çerçevesinde süreç işletilebilir. Temerrüt sonrası değerleme ise Yönetmelikteki özel usule tabidir.

Temerrüt halinde kazanç ve irat rehni nasıl kullanılır?

Teminat altındaki borç ödenmezse 6750 m.14 ve ilgili Yönetmelik uygulanır. Rehne konu varlığın niteliğine uygun düşen özel haklar ile genel takip yolları değerlendirilir. Gelir hakkı veya sözleşmesel kazanç akışında tahsil ve devir mekanizmasının nasıl işletileceği varlığın niteliğine göre belirlenmelidir.

Rehinli gelir halihazırda alacağa dönüşmüşse, alacak rehni ve tahsil hükümleriyle bağlantı kurulabilir. Gelir üretme hakkı devredilemiyorsa m.14’teki devredilemeyen varlıklara ilişkin kiralama/lisans hakları somut olayda ayrıca incelenebilir.

Genel cebri icra gündeme gelirse İİK m.45 önce rehne başvurma kuralı, borçlu konkordatodaysa İİK m.295 ayrıca değerlendirilmelidir.

Gelirin teminat değeri hangi belgelerle izlenmelidir?

Gelir rehni kurulduktan sonra yalnız aylık toplam ciroya bakılması yeterli değildir. Rehin kapsamına giren faaliyet ile işletmenin diğer gelirleri ayrılmalı; banka ekstresi, fatura, e-fatura/e-arşiv kaydı, sözleşme, hakediş ve muhasebe hesapları aynı dönem için karşılaştırılmalıdır.

Gelir birkaç müşteride yoğunlaşıyorsa müşteri kaybı teminat değerini hızlı biçimde azaltabilir. Bu nedenle alacaklı, sözleşmede kanuna uygun bilgi verme ve periyodik raporlama yükümlülüğü düzenleyebilir. Bu yükümlülük m.4/7’ye aykırı bir tasarruf yasağı değil, m.12 kapsamındaki denetim mekanizmasını destekler.

Gelir rehni başka teminatlarla birlikte kurulabilir mi?

Evet. Aynı finansman ilişkisinde gelir akışının yanı sıra alacak, makine, stok veya başka taşınır varlıklar üzerinde de ayrı rehinler kurulabilir. Her varlık kendi hukuki kategorisi ve ayırt edici bilgileriyle sözleşme ve Sicil kaydında gösterilmelidir. Tek bir genel “işletmenin bütün malvarlığı rehindir” kaydı, hangi varlığın hangi güvence kapsamında bulunduğunu belirsizleştirebilir.

Birden fazla teminat kullanılması halinde temerrüt sonrası hangi rehinlerin hangi sırayla ve hangi tutara kadar başvuruya konu olacağı finansman dosyasında açıklaştırılmalıdır. Rehinli alacaklı, her bir varlığın TARES derecesini ve ekonomik değerini ayrı izlemelidir.

Gelir rehni bilanço ve vergi kayıtlarından nasıl ayrılır?

Vergi beyannamesindeki gelir veya kazanç kalemi, TARES’te rehnedilen gelir varlığının sınırını tek başına belirlemez. Rehin sözleşmesindeki objektif tanım esas alınır. Bir gelir vergi mevzuatında belirli sınıfa girse bile rehin sözleşmesinin dışında kalabilir; tersine sözleşmede belirli faaliyet gelirleri ayrıntılı biçimde rehnedilmiş olabilir.

Bu nedenle muhasebe hesap planı, fatura kayıtları ve banka tahsilatları hukuki rehin tanımıyla eşleştirilmelidir. Böylece denetim veya temerrüt anında hangi paranın rehinli gelirden kaynaklandığı ispatlanabilir. Özellikle farklı iş kollarının aynı banka hesabını kullandığı işletmelerde gelir kaynağını işlem bazında ayıran raporlama sistemi kurulmalı ve kayıtlar kredi süresince saklanmalıdır.

Uygulama kontrol listesi

İlk olarak gelirin hukuki kaynağı ve rehin verenin hak sahipliği belirlenmelidir. İkinci olarak özel kanunda devir veya rehin yasağı bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Üçüncü olarak gelir kaynağı, dönem, hesap yöntemi ve para birimi belirlenmelidir.

Dördüncü adım, mevcut rehin ve üçüncü kişi haklarının TARES ve ilgili sözleşmeler üzerinden incelenmesidir. Beşinci adım, gelir akışının gerçek tahsilat verileriyle değerlenmesidir. Altıncı adım m.4/6’ya uygun sözleşme ve m.4/1 uyarınca tescildir.

Yedinci adım tahsilatın hangi hesapta ve hangi raporlama sistemiyle izleneceğinin belirlenmesidir. Sekizinci adım gelir kaynağındaki fesih, süre sonu veya faaliyet durması riskinin takip edilmesidir. Dokuzuncu adım periyodik değer kontrolüdür. Son adım borç sona erdiğinde rehnin m.15’e göre terkini olmalıdır.

TARES masrafı ve mali istisna için tescil masrafı rehberi, taraf şartları için 6750 m.3 rehberi incelenebilir.

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni
• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni Mevzuatı
• TBMM – 6750 sayılı Kanun

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Her türlü kazanç ve irat, 6750 m.5/1-e kapsamındaki şartlarla TARES’te teminat olarak kullanılabilir. Güvenli yapı için gelir kaynağı, dönem, hesap yöntemi, tahsil kanalı, önceki haklar ve temerrüt mekanizması açıkça belirlenmeli; gelir akışı kredi süresince düzenli izlenmelidir.