Gözlem Altına Alma Süresinin Uzatılması Kararına İtiraz Dilekçesi | CMK 74 Word

Gözlem altına alma süresinin uzatılması kararına itiraz dilekçesi, şüpheli veya sanığın akıl hastası olup olmadığının ve hastalığın davranışları üzerindeki etkisinin belirlenmesi amacıyla resmî sağlık kurumunda tutulmasına ilişkin ek süre kararının kaldırılmasını istemek için kullanılır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 74/3. maddesine göre ilk gözlem süresi üç haftayı geçemez. Resmî sağlık kurumu sürenin yetmediğini bildirirse her defasında en çok üç haftalık ek süre verilebilir; bütün sürelerin toplamı üç ayı aşamaz. Aynı maddenin dördüncü fıkrası, gözlem altına alma kararına itiraz edilebileceğini ve itirazın kararın yerine getirilmesini durduracağını açıkça düzenler. Bu nedenle dilekçede ayrıca “infazın tedbiren durdurulması” istenmesi yararlı olsa da durdurucu sonuç, CMK 74/4 gereğince doğrudan kanundan doğar.

Bu içerikteki Word örneği, kovuşturma evresinde ceza mahkemesinin verdiği ilk ek süre kararına karşı müdafi tarafından yapılacak itiraz için hazırlanmıştır. Somut örnekte sanık 14 Eylül 2026’da resmî sağlık kurumuna kabul edilmiş, ilk üç haftalık süre 5 Ekim 2026’da sona erecek iken sağlık kurumu 1 Ekim 2026 tarihli tek cümlelik yazıyla ek süre istemiş ve mahkeme 2 Ekim 2026’da üç haftalık uzatma kararı vermiştir. Örnekte; hangi klinik gözlemin tamamlanmadığı, hangi testin beklendiği ve daha kısa sürenin neden yetersiz olduğu açıklanmayan isteme dayanılması itiraz sebebi yapılmıştır. Tarihler, dosya numarası ve tıbbi kayıtlar gerçek dosyaya göre değiştirilmelidir.

Gözlem altına alma süresi uzatma kararına itiraz dilekçesini Word olarak indirin. Dosya düzenlenebilir .docx biçimindedir; karar bilgileri, süre çizelgesi, itiraz nedenleri, hukuki dayanak, deliller, sonuç ve ekler somut olaya göre doldurulabilecek şekilde hazırlanmıştır.

Kısa cevap ve kanuni sonuç

Gözlem altına alma, yalnızca kişinin psikiyatrik değerlendirmeye gönderilmesi değildir. Şüpheli veya sanığın resmî sağlık kurumunda kalmasını gerektiren, özgürlüğe doğrudan müdahale eden bir ceza muhakemesi işlemidir. Bu sebeple kararın konusu, amacı, süresi ve dayandığı tıbbi öneri denetlenebilir olmalıdır. CMK 74/1; fiili işlediği yolunda kuvvetli şüphe bulunan şüpheli veya sanığın akıl hastası olup olmadığının, hastalığın başlangıç zamanının ve davranışlara etkisinin saptanması amacını kabul eder. Karar ancak uzman hekimin önerisi üzerine, Cumhuriyet savcısı ve müdafi dinlendikten sonra verilebilir. Soruşturmada sulh ceza hâkimi, kovuşturmada davaya bakan mahkeme yetkilidir.

İlk gözlem kararıyla ek süre kararı aynı denetimden bağımsız değildir. Ek süre, ilk kararın otomatik devamı sayılamaz. CMK 74/3, uzatmayı resmî sağlık kurumunun istemine ve kanuni süre sınırlarına bağlamıştır. Kurumun istemi yoksa, istem süresinde sunulmamışsa, tamamlanamayan inceleme açıklanmamışsa veya karar toplam üç aylık üst sınırı aşacaksa uzatma kaldırılmalıdır. İtiraz, CMK 74/4 uyarınca kararın yerine getirilmesini durdurur. Bu özel hüküm, itirazın kural olarak infazı durdurmadığını söyleyen CMK 269/1’e göre öncelikle uygulanır.

CMK 74 koşulları

Fiili işlediğine dair kuvvetli şüphe bulunmalıdır

Kanun, gözlem kararını yalnız akıl hastalığı ihtimaline bağlamaz. Önce şüpheli veya sanığın isnat edilen fiili işlediği yolunda kuvvetli şüphe bulunmalıdır. Kararda bu şüphenin dayandığı somut deliller gösterilmelidir. Bu değerlendirme mahkûmiyet hükmü değildir; ancak kişiyi resmî sağlık kurumunda tutacak ölçüde ağır bir tedbirin soyut isnatla kurulmasını önler. İtiraz dilekçesinde, kararın bu eşiği hangi delillerle karşıladığının açıklanmadığı somut biçimde belirtilmelidir. “Dosyada delil yoktur” gibi genel bir ifade yerine kamera kaydı, tanık anlatımı, kriminal rapor veya iletişim kaydı gibi dayanakların kararda tartışılıp tartışılmadığı yazılmalıdır.

Uzman hekim önerisi dosyada bulunmalıdır

CMK 74/1’in aradığı uzman hekim önerisi, gözlem kararının tıbbi başlangıç dayanağıdır. Adli merci, uzman hekim önerisi olmadan yalnız taraf beyanına, önceki tanıya veya duruşmadaki gözleme dayanarak kişiyi resmî sağlık kurumunda gözlem altına alamaz. Önerinin dosyada bulunması kadar içeriği de önemlidir: ayaktan muayenenin neden yeterli olmadığı, kurumda gözlemin hangi sorulara cevap vereceği ve öngörülen sürenin tıbbi gerekçesi anlaşılmalıdır. İtiraz, hekim görüşünün sonucuna değil; kanunun aradığı önerinin bulunmamasına, dosyaya getirtilmemesine veya gözlem gereğini açıklamamasına dayanabilir.

Savcı ve müdafi dinlenmelidir

Karar verilmeden önce Cumhuriyet savcısının ve müdafiin dinlenmesi zorunludur. Şüpheli veya sanığın müdafii yoksa CMK 74/2 uyarınca baro tarafından bir müdafi görevlendirilir. Bu güvence, kişinin karar tarihinde bir avukatının bulunmasından ibaret değildir. Müdafiye uzman hekim önerisi ve gözlem istemi hakkında gerçek bir açıklama yapma imkânı verilmelidir. Ek süre bakımından da savunmanın, yeni kurum isteminin içeriğini öğrenip süre, gereklilik ve ölçülülük hakkında görüş bildirebilmesi gerekir. Dosyada görüş alma işlemi yoksa veya kurum yazısı savunmaya açıklanmadan karar verilmişse bu eksiklik itirazda tarih ve tutanakla gösterilmelidir.

Gözlem resmî sağlık kurumunda yapılmalıdır

Kanun, gözlemin resmî bir sağlık kurumunda yapılmasını şart koşar. Kararda kurumun adı, kabul tarihi ve gözlemin başlangıç-bitiş tarihleri açık olmalıdır. Kurum adı veya başlangıç tarihi belirsiz bırakılırsa sürenin denetimi yapılamaz. Sağlık kurumuna sevk tarihi ile fiilî kabul tarihi farklı olabilir; kanuni sürenin hesabında kişinin özgürlüğünün gözlem amacıyla fiilen kısıtlandığı kayıt, sevk, kabul ve yatış belgeleri birlikte incelenmelidir. Dilekçede bu belgeler tek bir kronoloji içinde sunulmalıdır.

Üç haftalık ve üç aylık süre sınırları

CMK 74/3 üç ayrı sınır koyar. Birincisi, ilk gözlem süresi üç haftayı geçemez. İkincisi, ek sürelerin her biri en çok üç hafta olabilir. Üçüncüsü, ilk süre ile bütün ek sürelerin toplamı üç ayı aşamaz. Bu üç sınır birbirinin yerine geçmez. Mahkemenin ilk kararda doğrudan üç aylık gözlem belirlemesi kanuna aykırıdır. Sağlık kurumunun tek istemi üzerine bir defada altı haftalık ek süre verilmesi de mümkün değildir. Üç aylık toplam sınır dolduğunda yeni bir kurum yazısıyla gözlem sürdürülmemelidir.

Süre çizelgesi gün gün kurulmalıdır. Kararın verildiği tarih, sevk tarihi, sağlık kurumuna kabul tarihi, ilk sürenin son günü, kurumun ek süre istemi, uzatma kararının tarihi ve yeni bitiş günü ayrı satırlara yazılmalıdır. Örneğin 14 Eylül 2026 kabul tarihli üç haftalık sürenin sonu 5 Ekim 2026 olarak hesaplanmışsa, 2 Ekim’de verilen ek süre kararı yeni dönemi açıkça göstermelidir. Kurum istemi ilk sürenin bitiminden sonra gelmiş veya karar arada hukuki dayanak olmadan tutulma yaratmışsa bu durum ayrıca belirtilmelidir.

Üç ay takvim ayı esasına göre aşılmamalıdır. Dilekçede belirsiz biçimde “uzun süredir içeridedir” denmemeli; kabul tarihinden öngörülen bitiş tarihine kadar her dönem gösterilmelidir. Birden fazla uzatma varsa her kararın numarası, tarihi ve verdiği süre ayrı ayrı yazılmalıdır. Böylece itiraz mercii, son kararın tek başına üç haftayı ve kümülatif dönemin üç ayı aşıp aşmadığını dosyadan okuyabilir.

Ek süre kararının gerekçesi

Ek süre kararı, resmî sağlık kurumunun istemini tekrar eden bir cümleyle kurulamaz. Anayasa’nın 141/3. maddesi bütün mahkeme kararlarının gerekçeli yazılmasını; CMK 34 ise hâkim ve mahkemelerin her türlü kararının gerekçeli olmasını emreder. Gerekçe, neden daha fazla gözlem gerektiğini, hangi işlemin tamamlanmadığını, istenen sürenin niçin uygun olduğunu ve daha hafif bir yöntemle sonuca ulaşılamayıp ulaşılamayacağını açıklamalıdır. Tıbbi değerlendirmenin gizli ayrıntılarının karara kopyalanması gerekmez; ancak ek özgürlük kısıtlamasını haklı kılan olgular denetlenebilir olmalıdır.

Sağlık kurumunun iş yoğunluğu, personel izni veya rapor yazım sırası tek başına kanuni gözlem amacını göstermez. Ek süre, kurum içi idari gecikmeyi kişiye yükleyen otomatik bir süre değildir. Kurum isteminde görüşme sayısı, beklenen konsültasyon, gözlem altında değerlendirilmesi gereken davranış örüntüsü ya da tamamlanmamış test açıkça gösterilmişse mahkeme bu unsurları somut dosyayla ilişkilendirmelidir. Buna karşılık “incelemeler sürmektedir” biçimindeki açıklama, hangi işlemin neden bitmediğini göstermiyorsa savunmanın etkili itirazını ve merciin denetimini güçleştirir.

Mahkeme ayrıca savunmanın itirazlarını karşılamalıdır. Önceki muayene raporları, düzenli tedavi kayıtları, ayaktan değerlendirme olanağı veya kurumun daha önce yeterli veri topladığına ilişkin belgeler sunulmuşsa bunların neden yetersiz görüldüğü açıklanmalıdır. Bu değerlendirme uzmanlık alanına müdahale değildir; tedbirin kanuni gereklilik ve süre koşullarının yargısal denetimidir.

İtiraz süresi, mercii ve durdurucu etki

CMK 74/4 gözlem altına alma kararına karşı itiraz yolunu özel olarak açar. CMK 268/1’e göre, kanunda ayrıca farklı bir süre yazılmadıkça ilgililer kararı öğrendikleri günden itibaren iki hafta içinde itiraz eder. Başvuru, kararı veren mercie dilekçeyle veya zabıt kâtibine tutanağa geçirilmek üzere beyanda bulunarak yapılır. Kararı veren merci itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde yetkili itiraz merciine gönderir.

Soruşturma evresinde sulh ceza hâkimliğinin kararına yapılacak itirazın hangi sulh ceza hâkimliğince inceleneceği CMK 268/3-a’daki sıra ve teşkilat kurallarına göre belirlenir. Kovuşturma evresinde mahkeme kararına itiraz mercii, kararı veren mahkemenin türüne göre CMK 268/3-c uyarınca belirlenir. Dilekçe başlığında genellikle inceleme mercii gösterilip “gönderilmek üzere” kararı veren mahkemeye hitap edilir. Dosya türü ve adli teşkilat somut dosyadan kontrol edilmeden merci adı tahmin edilmemelidir.

Bu başvurunun en önemli özelliği durdurucu etkidir. CMK 74/4, itirazın kararın yerine getirilmesini durduracağını açıkça söyler. CMK 269’daki genel kuralın aksine ayrıca bir geri bırakma kararı beklenmez. Dilekçede bu hüküm açıkça yazılmalı; itiraz kayda alındığında sağlık kurumuna ve infaz işlemlerini yürüten Cumhuriyet başsavcılığına derhâl bildirim yapılması istenmelidir. Böylece kanundan doğan durdurucu sonucun dosya akışındaki gecikme nedeniyle etkisiz kalması önlenir.

İtiraz dilekçesine kararın tebliğ veya öğrenme belgesi eklenmelidir. Karar müdafiin yüzüne karşı verilmişse duruşma tutanağı; UYAP üzerinden öğrenilmişse görüntüleme ve tebliğ kaydı; sanığa kurumda tebliğ edilmişse tebliğ tutanağı süre hesabını gösterir. CMK 35/3 gereğince özgürlüğü kısıtlı kişiye tebliğ edilen kararın okunup anlatılması da önemlidir.

Dilekçenin hazırlanması

Dilekçe, kararın kaldırılması sonucunu doğuracak olguları ilk sayfada görünür kılmalıdır. Başlıkta karar veren mahkeme ile itiraz mercii; taraf bölümünde sanık, müdafi, dosya ve karar bilgileri; konu bölümünde itiraz edilen ek süre kararı ve öğrenme tarihi yazılmalıdır. İlk açıklama paragrafı, kabul tarihi ile ilk ve ek sürenin bitiş tarihlerini tek cümlede ortaya koymalıdır.

Ardından dört ayrı denetim yapılmalıdır: resmî sağlık kurumunun usulüne uygun istemi var mı, istem ek sürenin nedenini somutlaştırıyor mu, savunma dinlendi mi ve verilen süre kanuni sınırlar içinde mi? Her itiraz nedeni ayrı başlık altında belgeye bağlanmalıdır. Kurum yazısının yalnız sonuç kısmına itiraz etmek yerine, yazıda bulunmayan veya açıklanmayan hususlar belirtilmelidir. “Rapor yetersizdir” yerine “1 Ekim 2026 tarihli kurum yazısında tamamlanmayan muayene, test veya konsültasyon gösterilmemiştir” denmesi daha denetlenebilir bir itiraz kurar.

Sonuç bölümünde; uzatma kararının kaldırılması, itirazın CMK 74/4 gereği infazı durdurduğunun sağlık kurumuna derhâl bildirilmesi, sanığın kurumda tutulmasına son verilmesi ve dosyanın itiraz merciine en geç üç gün içinde gönderilmesi ayrı bentler hâlinde istenmelidir. İlk gözlem süresi itiraz sırasında dolacaksa tahliye veya kurumsal çıkış işleminin hangi tarihte yapılması gerektiği somutlaştırılmalıdır. Tedavi ihtiyacına ilişkin tıbbi öneriler ile ceza muhakemesi gözlemi birbirine karıştırılmamalıdır; itirazın konusu zorunlu gözlem tedbirinin uzatılmasıdır.

İtirazın içeriği, CMK 67/5 kapsamında gerekçeli karar talebi gibi başka usul başvurularından ayrılır. Bilirkişi raporunun teknik içeriğine itiraz etmek gerekiyorsa rapor örneğinin verilmesi ve gerektiğinde bilirkişinin duruşmada dinlenmesi yolları ayrıca değerlendirilir. Görevlendirilen bilirkişinin tarafsızlığına ilişkin somut sebep varsa bilirkişinin reddi dilekçesi farklı bir hukuki amaca hizmet eder.

Deliller ve ekler

İtirazın temel eki, uzatma kararının onaylı veya UYAP’tan alınmış örneğidir. İlk gözlem kararı, uzman hekim önerisi, resmî sağlık kurumunun ilk kabul kaydı, ek süre istem yazısı, önceki süre kararları ve tebliğ belgesi de eklenmelidir. Savunmanın dinlenmediği ileri sürülüyorsa ilgili celse veya sorgu tutanağı; kurum isteminin tebliğ edilmediği ileri sürülüyorsa UYAP evrak işlem kayıtları sunulmalıdır. Önceki psikiyatrik raporlar yalnız gerçekten mevcutsa ve itiraz nedenini destekliyorsa eklenmelidir.

Ekler kronolojik numaralandırılmalı ve metinde aynı numarayla anılmalıdır. Tıbbi belgelerde gereksiz kişisel veriler çoğaltılmamalı; itirazın konusu için gerekli sayfalar seçilmelidir. Sağlık kurumunun istem yazısı dosyada yoksa, belge varmış gibi içerik tahmin edilmemeli; yazının dosyaya getirtilmesi ve savunmaya açıklanması talep edilmelidir. Karar ile kurum yazısı arasında tarih veya süre çelişkisi varsa karşılaştırma tablosu kullanmak incelemeyi kolaylaştırır.

Ceza muhakemesinde kararın gerekçeli olması CMK 34’te, kanun yolu ve sürenin kararda gösterilmesi aynı maddenin ikinci fıkrasında düzenlenir. Güncel metin için Adalet Bakanlığının 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu PDF’si ve Mevzuat Bilgi Sistemi CMK metni birlikte kontrol edilebilir. Akıl hastalığının ceza sorumluluğuna etkisi ise tedbir kararından farklı olarak 5237 sayılı Kanun’un 32. maddesinde düzenlenir; Türk Ceza Kanunu’nun resmî metni esas alınmalıdır. Gerekçeli karar güvencesi için Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın resmî metni incelenebilir.

Sık yapılan hatalar

En sık hata, gözlem kararına itiraz ile sağlık kurulu raporuna itirazın aynı şey sanılmasıdır. CMK 74/4 başvurusu, kişinin resmî sağlık kurumunda tutulmasına ilişkin kararın kanuni koşullarını hedef alır. Rapor henüz hazırlanmadıysa raporun sonucuna karşı varsayımsal itiraz kurulamaz. Rapor daha sonra dosyaya girdiğinde örneğin alınması, uzman görüşü sunulması veya raporu düzenleyenlerin dinlenmesi ayrı usul işlemleridir.

İkinci hata, yalnız toplam üç aylık üst sınıra dayanıp her ek sürenin en çok üç hafta olabileceğini gözden kaçırmaktır. Üç aylık toplam dolmamış olsa bile tek ek karar üç haftayı aşamaz. Üçüncü hata, kurum isteminin varlığını ve tarihini denetlememektir. Mahkeme re’sen ek süre veremez; kanun resmî sağlık kurumunun istemini arar. Dördüncü hata, itirazın durdurucu etkisini CMK 269’daki genel kurala göre değerlendirmektir. CMK 74/4 açık özel hükümdür.

Beşinci hata, örnek dilekçedeki tarih ve kurum adlarını değiştirmeden kullanmaktır. Süre hesabı bir günlük farkla dahi hukuki sonucu değiştirebilir. Altıncı hata, tıbbi tanıyı kesinleşmiş gibi yazmaktır. Gözlemin amacı zaten akıl hastalığının bulunup bulunmadığını ve varsa davranışlara etkisini saptamaktır. Dilekçe, tıbbi sonucu peşinen ilan etmemeli; tedbirin usul ve süre koşullarını denetlemelidir.

Sık sorulan sorular

1. Gözlem altına alma süresi en fazla ne kadardır?

İlk süre en çok üç haftadır. Her ek süre ayrı ayrı en çok üç hafta olabilir. İlk ve ek sürelerin toplamı üç ayı geçemez.

2. Mahkeme doğrudan üç aylık gözlem kararı verebilir mi?

Hayır. CMK 74/3 ilk süreyi üç haftayla sınırlar. Ek süre, resmî sağlık kurumunun istemi üzerine ve her defasında en çok üç hafta olarak verilebilir.

3. Ek süreyi kim isteyebilir?

Kanun, ek süre için resmî sağlık kurumunun istemini arar. Savcının veya mahkemenin tek başına süreyi uzatması bu şartı karşılamaz.

4. Uzatma kararına itiraz süresi nedir?

CMK 268/1 uyarınca, özel bir süre öngörülmediği için kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır. Öğrenme veya tebliğ belgesi dilekçeye eklenmelidir.

5. İtiraz gözlem işlemini durdurur mu?

Evet. CMK 74/4, itirazın kararın yerine getirilmesini durdurduğunu açıkça düzenler. Durdurucu sonuç kanundan doğar.

6. İtiraz nereye verilir?

Dilekçe kararı veren mercie sunulur. İnceleme mercii, kararın soruşturmada sulh ceza hâkimliğince mi yoksa kovuşturmada mahkemece mi verildiğine göre CMK 268/3 uyarınca belirlenir.

7. Müdafi dinlenmeden uzatma kararı verilebilir mi?

CMK 74/1 savcı ve müdafiin dinlenmesini gözlem kararı için zorunlu tutar. Ek süre, özgürlük kısıtlamasını devam ettirdiğinden savunmaya kurum istemi hakkında görüş bildirme olanağı verilmemesi somut bir itiraz nedenidir.

8. Sağlık kurumunun istemi gerekçeli olmalı mıdır?

İstem, sürenin neden yetmediğini denetlenebilir kılmalıdır. Hangi incelemenin tamamlanmadığını açıklamayan genel bir yazı, ek özgürlük kısıtlamasının gerekliliğini göstermede yetersiz kalır.

9. Gözlem raporunun sonucuna aynı dilekçeyle itiraz edilir mi?

Hayır. Süre uzatma kararına itiraz tedbirin kanuni koşullarına yönelir. Raporun teknik içeriği için rapor örneğinin alınması, uzman görüşü sunulması ve raporu düzenleyenlerin dinlenmesi gibi ayrı talepler gerekir.

10. Word örneği doğrudan kullanılabilir mi?

Word dosyası düzenlenebilir bir şablondur; ancak dosya numarası, karar tarihi, tebliğ tarihi, sağlık kurumu, kabul tarihi, önceki süreler ve deliller gerçek kayda göre doldurulmalıdır. Varsayımsal bilgi bırakılmamalıdır.

İlgili içerikler

• Okunan delile karşı açıklama hakkı dilekçesi
• Duruşmada tartışılmayan delilin hükme esas alınmaması