Kimler Bilirkişilik Görevini Kabul Etmek Zorunda? HMK 270 | 2026

Kısa ve net cevap: Kanunun saydığı kişiler ve kuruluşlar bilirkişilik görevini kabul etmekle yükümlüdür; tanıklıktan çekinme sebepleri veya mahkemece kabul edilen başka haklı sebepler varsa görevden kaçınma değerlendirilebilir.

HMK 270 Ne Düzenliyor?

HMK 270, resmî bilirkişiler, bilirkişi listelerinde yer alanlar ve kanunda belirtilen diğer uzmanlar bakımından görevi kabul yükümlülüğünü düzenler. Çekinme imkânı tanıklıktan çekinme sebepleri ve mahkemece kabul edilebilir nedenlerle sınırlıdır; görevi sıradan bir özel iş gibi gerekçesiz reddetme özgürlüğü yoktur.

270. madde, bilirkişilik sürecindeki belirli bir usul sorununu çözmek için konulmuştur. Düzenleme tek başına okunmamalı; HMK 266’daki teknik bilgi eşiği, HMK 273’teki görev tanımı, HMK 279’daki rapor sınırı ve HMK 282’deki serbest değerlendirme ilkesiyle birlikte ele alınmalıdır. Bilirkişi mahkemenin yerine geçmez; yargılamada özel veya teknik bilginin somut vakıaya aktarılmasını sağlar.

Maddenin Açık Unsurları

1. 1. Kişi veya kurum kanuni kabul kapsamına girmelidir. Bu unsur, bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu bakımından maddenin bütünü içinde değerlendirilir.
2. 2. Resmî bilirkişi ve listede kayıtlı bilirkişi bakımından kabul yükümlülüğü doğar. Bu unsur, bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu bakımından maddenin bütünü içinde değerlendirilir.
3. 3. Uzmanlık bilgisinin niteliği değerlendirilir. Bu unsur, bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu bakımından maddenin bütünü içinde değerlendirilir.
4. 4. Tanıklıktan çekinme sebepleri dikkate alınır. Bu unsur, bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu bakımından maddenin bütünü içinde değerlendirilir.
5. 5. Başka kabul edilebilir mazeret mahkemece değerlendirilir. Bu unsur, bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu bakımından maddenin bütünü içinde değerlendirilir.
6. 6. Çekinme veya mazeret mahkemeye bildirilir. Bu unsur, bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu bakımından maddenin bütünü içinde değerlendirilir.

1. noktanın anlamı: Kişi veya kurum kanuni kabul kapsamına girmelidir. Uygulamada bu kontrol yapılmadan sonraki aşamaya geçilmesi, bilirkişi sürecinin dayanağını belirsizleştirir. 270. maddenin amacı, işlemi biçimsel bir rutine değil kanunda tanımlanmış gerekliliğe bağlamaktır. Bu nedenle dosyada söz konusu unsurun hangi belge, ara karar veya bildirimle karşılandığı görülebilmelidir.

Dosya yönetimi açısından 2. kontrol: Resmî bilirkişi ve listede kayıtlı bilirkişi bakımından kabul yükümlülüğü doğar. Tarafların ve mahkemenin aynı teknik meseleyi konuşabilmesi için bu noktanın açık kayıt altına alınması gerekir. Belirsizlik, rapor geldikten sonra görev sınırı ve usul tartışmasını büyütür. bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu yönünden doğru yaklaşım, kanuni unsuru baştan somutlaştırmaktır.

Kanuni çerçevede 3. unsur: Uzmanlık bilgisinin niteliği değerlendirilir. Bu gereklilik bilirkişinin yetkisini genişletmez; tersine teknik faaliyetin sınırını görünür kılar. Mahkeme hukuki sonucu kendi gerekçesiyle kurmaya devam eder. İlgili unsurun yerine varsayıma dayalı başka bir ölçüt konulmamalıdır.

4. noktanın anlamı: Tanıklıktan çekinme sebepleri dikkate alınır. Uygulamada bu kontrol yapılmadan sonraki aşamaya geçilmesi, bilirkişi sürecinin dayanağını belirsizleştirir. 270. maddenin amacı, işlemi biçimsel bir rutine değil kanunda tanımlanmış gerekliliğe bağlamaktır. Bu nedenle dosyada söz konusu unsurun hangi belge, ara karar veya bildirimle karşılandığı görülebilmelidir.

Dosya yönetimi açısından 5. kontrol: Başka kabul edilebilir mazeret mahkemece değerlendirilir. Tarafların ve mahkemenin aynı teknik meseleyi konuşabilmesi için bu noktanın açık kayıt altına alınması gerekir. Belirsizlik, rapor geldikten sonra görev sınırı ve usul tartışmasını büyütür. bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu yönünden doğru yaklaşım, kanuni unsuru baştan somutlaştırmaktır.

Kanuni çerçevede 6. unsur: Çekinme veya mazeret mahkemeye bildirilir. Bu gereklilik bilirkişinin yetkisini genişletmez; tersine teknik faaliyetin sınırını görünür kılar. Mahkeme hukuki sonucu kendi gerekçesiyle kurmaya devam eder. İlgili unsurun yerine varsayıma dayalı başka bir ölçüt konulmamalıdır.

Bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu Nasıl Uygulanır?

Mahkeme kabul zorunluluğu ile çekinme/mazeret iddiasını ayırmalı ve ileri sürülen sebebi somut olarak değerlendirmelidir.

Taraflar görevin kabul edilmemesi veya devam edilememesi hâlinde yargılamanın sürüncemede kalmaması için kanuni çerçevede yeni görevlendirme talep edebilir.

İşlem sırası önemlidir. Önce kanunun aradığı şartın oluşup oluşmadığı belirlenir, ardından görevlendirme veya ilgili ara karar kurulur, daha sonra teknik faaliyet yürütülür. Süreç sonunda rapor veya ilgili işlem dosyaya girdiğinde tarafların açıklama ve itiraz hakları kendi özel hükümlerine göre kullandırılır. Bu sıra atlandığında raporun içeriği doğru olsa bile usul tartışması doğabilir.

Maddenin Sınırı

HMK 270 kabul yükümlülüğünü düzenler; kimin seçileceği HMK 268, tarafsızlık ve ret HMK 272, görevin yapılamayacağının bildirilmesi HMK 275 kapsamındadır. Her mazeret kendiliğinden kabul edilmiş sayılmaz.

Sınırın korunması, bilirkişinin hukuki karar vericiye dönüşmesini önler. Bilirkişi uzmanlık alanındaki olguyu, yöntemi, ölçümü ve teknik sonucu açıklar. O sonucun davanın talep sonucu bakımından hangi hukuki etkiyi doğurduğuna mahkeme karar verir. Tarafların soruları da bu ayrımı gözetmelidir.

Süre ve Bildirim

HMK 270 tek başına sayısal süre öngörmez. Ancak görevi yapmaya engel durum veya başka bilirkişiye ihtiyaç anlaşılırsa HMK 275 uyarınca görevlendirme yazısının tebliğinden itibaren bir hafta içinde bildirim önem taşır.

Kanunda belirli bir süre gösterilmişse başlangıç anı ve uzatma imkânı açık metne göre kontrol edilir. Süre gösterilmemişse başka bir maddedeki gün sayısı kıyas yoluyla otomatik taşınmaz. Özellikle bilirkişilikte HMK 274, 275 ve 281 farklı işlemler için ayrı süreler içerdiğinden hangi işlemin hangi maddeye dayandığı dosyada netleştirilmelidir.

Kurala Aykırılığın Dosyaya Etkisi

Geçerli çekinme veya mazeret yokken görevin kabul edilmemesi kanuni görev niteliğiyle bağdaşmaz ve ilgili yaptırımları gündeme getirir. Haklı sebep kabul edilirse mahkeme uygun başka bilirkişi görevlendirir.

Usul sonucunu belirlerken maddenin kendi yaptırımı ile bağlantılı hükümlerin yaptırımları karıştırılmamalıdır. Mahkeme, eksiklik giderilebiliyorsa kanunun öngördüğü araçla giderir; görevlendirme veya rapor yeniden ele alınacaksa bunun hukuki dayanağını açıklar. Tarafın itirazı da hangi kanuni unsurun eksik kaldığını göstermelidir.

Mahkeme, Bilirkişi ve Tarafların Ayrı Rolleri

Mahkeme uyuşmazlığın hukuki çerçevesini kurar, bilirkişiye bırakılabilecek teknik alanı belirler ve delilleri değerlendirir. Bilirkişi yalnız uzmanlık konusu içinde inceleme yapar, yöntemini ve teknik sonucunu açıklar. Taraflar ise iddia ve savunmalarını, teknik itirazlarını ve usul taleplerini zamanında dosyaya sunar. Bu üç rol birbirine karıştırıldığında bilirkişilik kurumu amacından uzaklaşır.

Bilirkişinin görüşü kuvvetli teknik açıklamalar içerse bile hukuki hüküm değildir. Hâkim HMK 282 uyarınca raporu diğer delillerle birlikte değerlendirir. Raporun kabul veya reddi de tek cümlelik sonuçla değil, teknik tespitlerin dosyadaki diğer delillerle ilişkisi üzerinden gerekçelendirilmelidir.

Uygulamada Kaçınılması Gereken Hatalar

Listede kayıtlı bilirkişinin sebepsizce görevi reddedebileceğini düşünmek ve her mazereti otomatik çekinme nedeni saymak doğru değildir.

Bir başka hata, eski kanun metni veya güncelliği belirsiz internet özetine dayanarak işlem yapmaktır. Bilirkişilik hükümleri farklı tarihlerde değiştirildiği için Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metin kontrol edilmelidir. İkincil düzenleme, liste veya tarife söz konusuysa onun da yürürlük tarihi ve resmî kaynağı ayrıca incelenmelidir.

Dosya Kontrol Listesi

1. Kişi veya kurum kanuni kabul kapsamına girmelidir.
2. Resmî bilirkişi ve listede kayıtlı bilirkişi bakımından kabul yükümlülüğü doğar.
3. Uzmanlık bilgisinin niteliği değerlendirilir.
4. Tanıklıktan çekinme sebepleri dikkate alınır.
5. Başka kabul edilebilir mazeret mahkemece değerlendirilir.
6. Çekinme veya mazeret mahkemeye bildirilir.
7. Görevlendirme kararı ve teknik sorular açık mı?
8. Rapor veya işlem taraflara usulüne uygun biçimde bildirildi mi?
9. Hukuki değerlendirme mahkemede bırakıldı mı?

Resmî Kaynaklar

Güncel kanun metni için Mevzuat Bilgi Sistemi – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu; bilirkişilik kurumsal düzenlemeleri için Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı esas alınmalıdır.

Site İçinde İlgili Rehberler

• Bilirkişi görevlendirmesinde konu ve sınırlar
• Bilirkişinin bağımsızlık yükümlülüğü
• Hukuk mezunu bilirkişi olabilir mi?
• Bilirkişilikte beş yıllık fiilî çalışma şartı

Sık Sorulan Sorular

HMK 270 bakımından temel kural nedir?

Kanunun saydığı kişiler ve kuruluşlar bilirkişilik görevini kabul etmekle yükümlüdür; tanıklıktan çekinme sebepleri veya mahkemece kabul edilen başka haklı sebepler varsa görevden kaçınma değerlendirilebilir. Bu cevap bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.

Bu düzenlemede mahkemenin görevi nedir?

Mahkeme kabul zorunluluğu ile çekinme/mazeret iddiasını ayırmalı ve ileri sürülen sebebi somut olarak değerlendirmelidir. Bu cevap bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.

Taraf dosyada neyi kontrol etmelidir?

Taraflar görevin kabul edilmemesi veya devam edilememesi hâlinde yargılamanın sürüncemede kalmaması için kanuni çerçevede yeni görevlendirme talep edebilir. Bu cevap bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.

Maddenin sınırı nedir?

HMK 270 kabul yükümlülüğünü düzenler; kimin seçileceği HMK 268, tarafsızlık ve ret HMK 272, görevin yapılamayacağının bildirilmesi HMK 275 kapsamındadır. Her mazeret kendiliğinden kabul edilmiş sayılmaz. Bu cevap bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.

Özel bir süre var mı?

HMK 270 tek başına sayısal süre öngörmez. Ancak görevi yapmaya engel durum veya başka bilirkişiye ihtiyaç anlaşılırsa HMK 275 uyarınca görevlendirme yazısının tebliğinden itibaren bir hafta içinde bildirim önem taşır. Bu cevap bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.

Kurala aykırılık ne sonuç doğurur?

Geçerli çekinme veya mazeret yokken görevin kabul edilmemesi kanuni görev niteliğiyle bağdaşmaz ve ilgili yaptırımları gündeme getirir. Haklı sebep kabul edilirse mahkeme uygun başka bilirkişi görevlendirir. Bu cevap bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.

Bilirkişi hukuki değerlendirme yapabilir mi?

Hayır. HMK 279/4 uyarınca bilirkişi özel veya teknik bilgi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz. Bu cevap bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.

Hâkim raporla bağlı mıdır?

Hayır. HMK 282 uyarınca hâkim bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Bu cevap bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.

En güncel metin nereden kontrol edilmelidir?

Mevzuat Bilgi Sistemi içindeki 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu esas alınmalı; bilirkişilik listeleri ve ikincil düzenlemeler için Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı kontrol edilmelidir. Bu cevap bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.

Sonuç

Kanunun saydığı kişiler ve kuruluşlar bilirkişilik görevini kabul etmekle yükümlüdür; tanıklıktan çekinme sebepleri veya mahkemece kabul edilen başka haklı sebepler varsa görevden kaçınma değerlendirilebilir. HMK 270 kabul yükümlülüğünü düzenler; kimin seçileceği HMK 268, tarafsızlık ve ret HMK 272, görevin yapılamayacağının bildirilmesi HMK 275 kapsamındadır. Her mazeret kendiliğinden kabul edilmiş sayılmaz. Uygulamada güvenli yöntem, maddenin aradığı şartı dosyada açıkça tespit etmek, görevlendirmeyi bu sınırla yapmak ve teknik görüşü hukuki kararın yerine koymamaktır.

HMK 270 İçin Ayrıntılı Uygulama Notu

HMK 270, resmî bilirkişiler, bilirkişi listelerinde yer alanlar ve kanunda belirtilen diğer uzmanlar bakımından görevi kabul yükümlülüğünü düzenler. Çekinme imkânı tanıklıktan çekinme sebepleri ve mahkemece kabul edilebilir nedenlerle sınırlıdır; görevi sıradan bir özel iş gibi gerekçesiz reddetme özgürlüğü yoktur. Bu hükmün dosyadaki karşılığı yalnız sonuç cümlesinde değil, işlemin nasıl kurulduğunda görülür. Mahkeme kabul zorunluluğu ile çekinme/mazeret iddiasını ayırmalı ve ileri sürülen sebebi somut olarak değerlendirmelidir. Taraflar görevin kabul edilmemesi veya devam edilememesi hâlinde yargılamanın sürüncemede kalmaması için kanuni çerçevede yeni görevlendirme talep edebilir. Geçerli çekinme veya mazeret yokken görevin kabul edilmemesi kanuni görev niteliğiyle bağdaşmaz ve ilgili yaptırımları gündeme getirir. Haklı sebep kabul edilirse mahkeme uygun başka bilirkişi görevlendirir. Bu nedenle bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu incelenirken ara karar, tebligat, görevlendirme yazısı, rapor ve taraf beyanları kronolojik sırayla karşılaştırılmalıdır. Kanunun açık şartı yerine alışkanlık veya varsayım konulmamalıdır. Teknik görüşün kapsamı açık tutulduğunda hem tarafların itirazı somutlaşır hem mahkemenin gerekçesi denetlenebilir hâle gelir.

HMK 270 İçin Ayrıntılı Uygulama Notu

HMK 270, resmî bilirkişiler, bilirkişi listelerinde yer alanlar ve kanunda belirtilen diğer uzmanlar bakımından görevi kabul yükümlülüğünü düzenler. Çekinme imkânı tanıklıktan çekinme sebepleri ve mahkemece kabul edilebilir nedenlerle sınırlıdır; görevi sıradan bir özel iş gibi gerekçesiz reddetme özgürlüğü yoktur. Bu hükmün dosyadaki karşılığı yalnız sonuç cümlesinde değil, işlemin nasıl kurulduğunda görülür. Mahkeme kabul zorunluluğu ile çekinme/mazeret iddiasını ayırmalı ve ileri sürülen sebebi somut olarak değerlendirmelidir. Taraflar görevin kabul edilmemesi veya devam edilememesi hâlinde yargılamanın sürüncemede kalmaması için kanuni çerçevede yeni görevlendirme talep edebilir. Geçerli çekinme veya mazeret yokken görevin kabul edilmemesi kanuni görev niteliğiyle bağdaşmaz ve ilgili yaptırımları gündeme getirir. Haklı sebep kabul edilirse mahkeme uygun başka bilirkişi görevlendirir. Bu nedenle bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu incelenirken ara karar, tebligat, görevlendirme yazısı, rapor ve taraf beyanları kronolojik sırayla karşılaştırılmalıdır. Kanunun açık şartı yerine alışkanlık veya varsayım konulmamalıdır. Teknik görüşün kapsamı açık tutulduğunda hem tarafların itirazı somutlaşır hem mahkemenin gerekçesi denetlenebilir hâle gelir.

HMK 270 İçin Ayrıntılı Uygulama Notu

HMK 270, resmî bilirkişiler, bilirkişi listelerinde yer alanlar ve kanunda belirtilen diğer uzmanlar bakımından görevi kabul yükümlülüğünü düzenler. Çekinme imkânı tanıklıktan çekinme sebepleri ve mahkemece kabul edilebilir nedenlerle sınırlıdır; görevi sıradan bir özel iş gibi gerekçesiz reddetme özgürlüğü yoktur. Bu hükmün dosyadaki karşılığı yalnız sonuç cümlesinde değil, işlemin nasıl kurulduğunda görülür. Mahkeme kabul zorunluluğu ile çekinme/mazeret iddiasını ayırmalı ve ileri sürülen sebebi somut olarak değerlendirmelidir. Taraflar görevin kabul edilmemesi veya devam edilememesi hâlinde yargılamanın sürüncemede kalmaması için kanuni çerçevede yeni görevlendirme talep edebilir. Geçerli çekinme veya mazeret yokken görevin kabul edilmemesi kanuni görev niteliğiyle bağdaşmaz ve ilgili yaptırımları gündeme getirir. Haklı sebep kabul edilirse mahkeme uygun başka bilirkişi görevlendirir. Bu nedenle bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu incelenirken ara karar, tebligat, görevlendirme yazısı, rapor ve taraf beyanları kronolojik sırayla karşılaştırılmalıdır. Kanunun açık şartı yerine alışkanlık veya varsayım konulmamalıdır. Teknik görüşün kapsamı açık tutulduğunda hem tarafların itirazı somutlaşır hem mahkemenin gerekçesi denetlenebilir hâle gelir.

HMK 270 İçin Ayrıntılı Uygulama Notu

HMK 270, resmî bilirkişiler, bilirkişi listelerinde yer alanlar ve kanunda belirtilen diğer uzmanlar bakımından görevi kabul yükümlülüğünü düzenler. Çekinme imkânı tanıklıktan çekinme sebepleri ve mahkemece kabul edilebilir nedenlerle sınırlıdır; görevi sıradan bir özel iş gibi gerekçesiz reddetme özgürlüğü yoktur. Bu hükmün dosyadaki karşılığı yalnız sonuç cümlesinde değil, işlemin nasıl kurulduğunda görülür. Mahkeme kabul zorunluluğu ile çekinme/mazeret iddiasını ayırmalı ve ileri sürülen sebebi somut olarak değerlendirmelidir. Taraflar görevin kabul edilmemesi veya devam edilememesi hâlinde yargılamanın sürüncemede kalmaması için kanuni çerçevede yeni görevlendirme talep edebilir. Geçerli çekinme veya mazeret yokken görevin kabul edilmemesi kanuni görev niteliğiyle bağdaşmaz ve ilgili yaptırımları gündeme getirir. Haklı sebep kabul edilirse mahkeme uygun başka bilirkişi görevlendirir. Bu nedenle bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu incelenirken ara karar, tebligat, görevlendirme yazısı, rapor ve taraf beyanları kronolojik sırayla karşılaştırılmalıdır. Kanunun açık şartı yerine alışkanlık veya varsayım konulmamalıdır. Teknik görüşün kapsamı açık tutulduğunda hem tarafların itirazı somutlaşır hem mahkemenin gerekçesi denetlenebilir hâle gelir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →