Bilirkişilik Görevinin Kapsamı Nedir? Davete Uymamanın Sonuçları HMK 269 | 2026
Kısa ve net cevap: HMK 269’a göre bilirkişilik görevi, mahkeme davetine uyup belirlenen gün ve saatte mahkemede hazır bulunmayı, yemin etmeyi ve bilgisine başvurulan konuda oy ve görüşü süresinde mahkemeye bildirmeyi kapsar. Geçerli özür olmadan bunlara uymayan bilirkişi hakkında tanıklığa ilişkin disiplin hükümleri uygulanır ve durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
HMK 269 Ne Düzenliyor?
HMK 269 bilirkişilik görevinin kapsamını açıkça sayar. Görev; mahkemece yapılan davete uymayı, tayin edilen gün ve saatte mahkemede hazır bulunmayı, yemin etmeyi ve bilgisine başvurulan konuda oy ve görüşü süresinde mahkemeye bildirmeyi kapsar. Geçerli özür olmaksızın davete uymayan, belirlenen gün ve saatte hazır bulunmayan, yemin etmekten veya süresinde oy ve görüş bildirmekten kaçınan bilirkişi hakkında tanıklığa ilişkin disiplin hükümleri uygulanır ve durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir.
269. madde, bilirkişilik sürecindeki belirli bir usul sorununu çözmek için konulmuştur. Düzenleme tek başına okunmamalı; HMK 266’daki teknik bilgi eşiği, HMK 273’teki görev tanımı, HMK 279’daki rapor sınırı ve HMK 282’deki serbest değerlendirme ilkesiyle birlikte ele alınmalıdır. Bilirkişi mahkemenin yerine geçmez; yargılamada özel veya teknik bilginin somut vakıaya aktarılmasını sağlar.
Maddenin Açık Unsurları
- 1. Mahkemece yapılan davete uyulmalıdır. Bu unsur, bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü bakımından maddenin bütünü içinde değerlendirilir.
- 2. Bilirkişi tayin edilen gün ve saatte mahkemede hazır bulunmalıdır. Bu unsur, bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü bakımından maddenin bütünü içinde değerlendirilir.
- 3. Bilirkişi kanundaki usule göre yemin etmelidir. Bu unsur, bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü bakımından maddenin bütünü içinde değerlendirilir.
- 4. Bilirkişi bilgisine başvurulan konuda oy ve görüşünü mahkemeye bildirmelidir. Bu unsur, bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü bakımından maddenin bütünü içinde değerlendirilir.
- 5. Oy ve görüş kanuni/mahkemece belirlenen sürede bildirilmelidir. Bu unsur, bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü bakımından maddenin bütünü içinde değerlendirilir.
- 6. Geçerli özür olmadan yükümlülüklere uyulmazsa tanıklığa ilişkin disiplin hükümleri uygulanır ve durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir. Bu unsur, bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü bakımından maddenin bütünü içinde değerlendirilir.
1. noktanın anlamı: Mahkemece yapılan davete uyulmalıdır. Uygulamada bu kontrol yapılmadan sonraki aşamaya geçilmesi, bilirkişi sürecinin dayanağını belirsizleştirir. 269. maddenin amacı, işlemi biçimsel bir rutine değil kanunda tanımlanmış gerekliliğe bağlamaktır. Bu nedenle dosyada söz konusu unsurun hangi belge, ara karar veya bildirimle karşılandığı görülebilmelidir.
Dosya yönetimi açısından 2. kontrol: Bilirkişi tayin edilen gün ve saatte mahkemede hazır bulunmalıdır. Tarafların ve mahkemenin aynı teknik meseleyi konuşabilmesi için bu noktanın açık kayıt altına alınması gerekir. Belirsizlik, rapor geldikten sonra görev sınırı ve usul tartışmasını büyütür. bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü yönünden doğru yaklaşım, kanuni unsuru baştan somutlaştırmaktır.
Kanuni çerçevede 3. unsur: Bilirkişi kanundaki usule göre yemin etmelidir. Bu gereklilik bilirkişinin yetkisini genişletmez; tersine teknik faaliyetin sınırını görünür kılar. Mahkeme hukuki sonucu kendi gerekçesiyle kurmaya devam eder. İlgili unsurun yerine varsayıma dayalı başka bir ölçüt konulmamalıdır.
4. noktanın anlamı: Bilirkişi bilgisine başvurulan konuda oy ve görüşünü mahkemeye bildirmelidir. Uygulamada bu kontrol yapılmadan sonraki aşamaya geçilmesi, bilirkişi sürecinin dayanağını belirsizleştirir. 269. maddenin amacı, işlemi biçimsel bir rutine değil kanunda tanımlanmış gerekliliğe bağlamaktır. Bu nedenle dosyada söz konusu unsurun hangi belge, ara karar veya bildirimle karşılandığı görülebilmelidir.
Dosya yönetimi açısından 5. kontrol: Oy ve görüş kanuni/mahkemece belirlenen sürede bildirilmelidir. Tarafların ve mahkemenin aynı teknik meseleyi konuşabilmesi için bu noktanın açık kayıt altına alınması gerekir. Belirsizlik, rapor geldikten sonra görev sınırı ve usul tartışmasını büyütür. bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü yönünden doğru yaklaşım, kanuni unsuru baştan somutlaştırmaktır.
Kanuni çerçevede 6. unsur: Geçerli özür olmadan yükümlülüklere uyulmazsa tanıklığa ilişkin disiplin hükümleri uygulanır ve durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir. Bu gereklilik bilirkişinin yetkisini genişletmez; tersine teknik faaliyetin sınırını görünür kılar. Mahkeme hukuki sonucu kendi gerekçesiyle kurmaya devam eder. İlgili unsurun yerine varsayıma dayalı başka bir ölçüt konulmamalıdır.
Bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü Nasıl Uygulanır?
Mahkeme görev kapsamını açık kurmalı, uygun süre vermeli ve bilirkişinin görevi kanuni sınırda yerine getirip getirmediğini denetlemelidir.
Taraflar bilirkişinin görev dışına çıktığını, incelemeyi yapmadığını veya usul yükümlülüklerini ihlal ettiğini somut işlem üzerinden mahkemeye bildirebilir.
İşlem sırası önemlidir. Önce kanunun aradığı şartın oluşup oluşmadığı belirlenir, ardından görevlendirme veya ilgili ara karar kurulur, daha sonra teknik faaliyet yürütülür. Süreç sonunda rapor veya ilgili işlem dosyaya girdiğinde tarafların açıklama ve itiraz hakları kendi özel hükümlerine göre kullandırılır. Bu sıra atlandığında raporun içeriği doğru olsa bile usul tartışması doğabilir.
Maddenin Sınırı
Bilirkişi görev alanı dışına çıkamaz, hukuki karar veremez ve görevi kendi iradesiyle üçüncü kişiye devredemez. Şahsen ifa HMK 276’da ayrıca düzenlenir; süre ve gecikme sonuçları HMK 274 ile tamamlanır.
Sınırın korunması, bilirkişinin hukuki karar vericiye dönüşmesini önler. Bilirkişi uzmanlık alanındaki olguyu, yöntemi, ölçümü ve teknik sonucu açıklar. O sonucun davanın talep sonucu bakımından hangi hukuki etkiyi doğurduğuna mahkeme karar verir. Tarafların soruları da bu ayrımı gözetmelidir.
Süre ve Bildirim
Görevin yürütülmesinde mahkemenin verdiği süre ve bildirimler esas alınır. Görevi yapmaya engel durum, başka uzman ihtiyacı veya ek belge gereksinimi varsa HMK 275’teki bir haftalık bildirim yükümlülüğü ayrıca uygulanır.
Kanunda belirli bir süre gösterilmişse başlangıç anı ve uzatma imkânı açık metne göre kontrol edilir. Süre gösterilmemişse başka bir maddedeki gün sayısı kıyas yoluyla otomatik taşınmaz. Özellikle bilirkişilikte HMK 274, 275 ve 281 farklı işlemler için ayrı süreler içerdiğinden hangi işlemin hangi maddeye dayandığı dosyada netleştirilmelidir.
Kurala Aykırılığın Dosyaya Etkisi
Geçerli bir özür olmaksızın mahkeme davetine uymayan, tayin edilen gün ve saatte hazır bulunmayan, yemin etmekten veya süresinde oy ve görüş bildirmekten kaçınan bilirkişi hakkında tanıklığa ilişkin disiplin hükümleri uygulanır ve durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir. Rapor süresine ilişkin ayrıca HMK 274 uygulanır.
Usul sonucunu belirlerken maddenin kendi yaptırımı ile bağlantılı hükümlerin yaptırımları karıştırılmamalıdır. Mahkeme, eksiklik giderilebiliyorsa kanunun öngördüğü araçla giderir; görevlendirme veya rapor yeniden ele alınacaksa bunun hukuki dayanağını açıklar. Tarafın itirazı da hangi kanuni unsurun eksik kaldığını göstermelidir.
Mahkeme, Bilirkişi ve Tarafların Ayrı Rolleri
Mahkeme uyuşmazlığın hukuki çerçevesini kurar, bilirkişiye bırakılabilecek teknik alanı belirler ve delilleri değerlendirir. Bilirkişi yalnız uzmanlık konusu içinde inceleme yapar, yöntemini ve teknik sonucunu açıklar. Taraflar ise iddia ve savunmalarını, teknik itirazlarını ve usul taleplerini zamanında dosyaya sunar. Bu üç rol birbirine karıştırıldığında bilirkişilik kurumu amacından uzaklaşır.
Bilirkişinin görüşü kuvvetli teknik açıklamalar içerse bile hukuki hüküm değildir. Hâkim HMK 282 uyarınca raporu diğer delillerle birlikte değerlendirir. Raporun kabul veya reddi de tek cümlelik sonuçla değil, teknik tespitlerin dosyadaki diğer delillerle ilişkisi üzerinden gerekçelendirilmelidir.
Uygulamada Kaçınılması Gereken Hatalar
Mahkemenin sormadığı hukuki konularda görüş vermek, görevi fiilen başkasına yaptırmak ve mazereti zamanında bildirmemek sürecin temel hatalarıdır.
Bir başka hata, eski kanun metni veya güncelliği belirsiz internet özetine dayanarak işlem yapmaktır. Bilirkişilik hükümleri farklı tarihlerde değiştirildiği için Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metin kontrol edilmelidir. İkincil düzenleme, liste veya tarife söz konusuysa onun da yürürlük tarihi ve resmî kaynağı ayrıca incelenmelidir.
Dosya Kontrol Listesi
- Mahkemece yapılan davete uyulmalıdır.
- Bilirkişi tayin edilen gün ve saatte mahkemede hazır bulunmalıdır.
- Bilirkişi kanundaki usule göre yemin etmelidir.
- Bilirkişi bilgisine başvurulan konuda oy ve görüşünü mahkemeye bildirmelidir.
- Oy ve görüş kanuni/mahkemece belirlenen sürede bildirilmelidir.
- Geçerli özür olmadan yükümlülüklere uyulmazsa tanıklığa ilişkin disiplin hükümleri uygulanır ve durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir.
- Görevlendirme kararı ve teknik sorular açık mı?
- Rapor veya işlem taraflara usulüne uygun biçimde bildirildi mi?
- Hukuki değerlendirme mahkemede bırakıldı mı?
Resmî Kaynaklar
Güncel kanun metni için Mevzuat Bilgi Sistemi – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu; bilirkişilik kurumsal düzenlemeleri için Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı esas alınmalıdır.
Site İçinde İlgili Rehberler
- Bilirkişi görevlendirmesinde konu ve sınırlar
- Bilirkişinin bağımsızlık yükümlülüğü
- Hukuk mezunu bilirkişi olabilir mi?
- Bilirkişilikte beş yıllık fiilî çalışma şartı
Sık Sorulan Sorular
HMK 269 bakımından temel kural nedir?
HMK 269’a göre bilirkişilik görevi, mahkeme davetine uyup belirlenen gün ve saatte mahkemede hazır bulunmayı, yemin etmeyi ve bilgisine başvurulan konuda oy ve görüşü süresinde mahkemeye bildirmeyi kapsar. Geçerli özür olmadan bunlara uymayan bilirkişi hakkında tanıklığa ilişkin disiplin hükümleri uygulanır ve durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir. Bu cevap bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.
Bu düzenlemede mahkemenin görevi nedir?
Mahkeme görev kapsamını açık kurmalı, uygun süre vermeli ve bilirkişinin görevi kanuni sınırda yerine getirip getirmediğini denetlemelidir. Bu cevap bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.
Taraf dosyada neyi kontrol etmelidir?
Taraflar bilirkişinin görev dışına çıktığını, incelemeyi yapmadığını veya usul yükümlülüklerini ihlal ettiğini somut işlem üzerinden mahkemeye bildirebilir. Bu cevap bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.
Maddenin sınırı nedir?
Bilirkişi görev alanı dışına çıkamaz, hukuki karar veremez ve görevi kendi iradesiyle üçüncü kişiye devredemez. Şahsen ifa HMK 276’da ayrıca düzenlenir; süre ve gecikme sonuçları HMK 274 ile tamamlanır. Bu cevap bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.
Özel bir süre var mı?
Görevin yürütülmesinde mahkemenin verdiği süre ve bildirimler esas alınır. Görevi yapmaya engel durum, başka uzman ihtiyacı veya ek belge gereksinimi varsa HMK 275’teki bir haftalık bildirim yükümlülüğü ayrıca uygulanır. Bu cevap bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.
Kurala aykırılık ne sonuç doğurur?
Geçerli bir özür olmaksızın mahkeme davetine uymayan, tayin edilen gün ve saatte hazır bulunmayan, yemin etmekten veya süresinde oy ve görüş bildirmekten kaçınan bilirkişi hakkında tanıklığa ilişkin disiplin hükümleri uygulanır ve durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir. Rapor süresine ilişkin ayrıca HMK 274 uygulanır. Bu cevap bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.
Bilirkişi hukuki değerlendirme yapabilir mi?
Hayır. HMK 279/4 uyarınca bilirkişi özel veya teknik bilgi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz. Bu cevap bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.
Hâkim raporla bağlı mıdır?
Hayır. HMK 282 uyarınca hâkim bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Bu cevap bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.
En güncel metin nereden kontrol edilmelidir?
Mevzuat Bilgi Sistemi içindeki 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu esas alınmalı; bilirkişilik listeleri ve ikincil düzenlemeler için Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı kontrol edilmelidir. Bu cevap bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü ile sınırlıdır; bağlantılı usul işlemleri kendi HMK hükümleriyle birlikte okunmalıdır.
Sonuç
HMK 269’a göre bilirkişilik görevi, mahkeme davetine uyup belirlenen gün ve saatte mahkemede hazır bulunmayı, yemin etmeyi ve bilgisine başvurulan konuda oy ve görüşü süresinde mahkemeye bildirmeyi kapsar. Geçerli özür olmadan bunlara uymayan bilirkişi hakkında tanıklığa ilişkin disiplin hükümleri uygulanır ve durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir. Bilirkişi görev alanı dışına çıkamaz, hukuki karar veremez ve görevi kendi iradesiyle üçüncü kişiye devredemez. Şahsen ifa HMK 276’da ayrıca düzenlenir; süre ve gecikme sonuçları HMK 274 ile tamamlanır. Uygulamada güvenli yöntem, maddenin aradığı şartı dosyada açıkça tespit etmek, görevlendirmeyi bu sınırla yapmak ve teknik görüşü hukuki kararın yerine koymamaktır.
HMK 269 İçin Ayrıntılı Uygulama Notu
HMK 269 bilirkişilik görevinin kapsamını açıkça sayar. Görev; mahkemece yapılan davete uymayı, tayin edilen gün ve saatte mahkemede hazır bulunmayı, yemin etmeyi ve bilgisine başvurulan konuda oy ve görüşü süresinde mahkemeye bildirmeyi kapsar. Geçerli özür olmaksızın davete uymayan, belirlenen gün ve saatte hazır bulunmayan, yemin etmekten veya süresinde oy ve görüş bildirmekten kaçınan bilirkişi hakkında tanıklığa ilişkin disiplin hükümleri uygulanır ve durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir. Bu hükmün dosyadaki karşılığı yalnız sonuç cümlesinde değil, işlemin nasıl kurulduğunda görülür. Mahkeme görev kapsamını açık kurmalı, uygun süre vermeli ve bilirkişinin görevi kanuni sınırda yerine getirip getirmediğini denetlemelidir. Taraflar bilirkişinin görev dışına çıktığını, incelemeyi yapmadığını veya usul yükümlülüklerini ihlal ettiğini somut işlem üzerinden mahkemeye bildirebilir. Geçerli bir özür olmaksızın mahkeme davetine uymayan, tayin edilen gün ve saatte hazır bulunmayan, yemin etmekten veya süresinde oy ve görüş bildirmekten kaçınan bilirkişi hakkında tanıklığa ilişkin disiplin hükümleri uygulanır ve durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir. Rapor süresine ilişkin ayrıca HMK 274 uygulanır. Bu nedenle bilirkişinin görev kapsamı ve göreve uyma yükümlülüğü incelenirken ara karar, tebligat, görevlendirme yazısı, rapor ve taraf beyanları kronolojik sırayla karşılaştırılmalıdır. Kanunun açık şartı yerine alışkanlık veya varsayım konulmamalıdır. Teknik görüşün kapsamı açık tutulduğunda hem tarafların itirazı somutlaşır hem mahkemenin gerekçesi denetlenebilir hâle gelir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
