İngiltere Acas Early Conciliation Certificate Türkiye’de İş Arabuluculuğu Son Tutanağı Yerine Geçer mi?

1. Acas Early Conciliation Certificate belgesinin temel işlevi

İngiltere, Galler ve ilgili Britanya iş yargılamasında Acas Early Conciliation, Employment Tribunal davası öncesinde uyuşmazlığın uzlaşma yoluyla çözülmesi için yürütülebilen bir süreçtir. Acas’ın verdiği Early Conciliation Certificate, belirli koşullarda bu erken temas aşamasının tamamlandığını ve Employment Tribunal başvurusunda kullanılabilecek referans numarasını gösterir. Sertifika mahkemenin uyuşmazlığı karara bağladığı bir ilam değildir; işverenin borç ikrarı veya tarafların mutlaka uzlaşması anlamına da gelmez.

Türkiye’de işçi veya işveren alacağına ilişkin dava şartı arabuluculuk ise 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 ve 6325 sayılı Kanun m.18/A üzerinden yürür. Bu ayrı rejimin son tutanak ve başvuru koşulları, İngiltere’deki Acas sertifikasının kendiliğinden yerine getirdiği şartlar değildir. Türk mahkemesinde bir İngiliz belgesi sunmak mümkün olsa bile belgenin delil niteliği ile Türk dava şartını karşılama işlevi karıştırılmamalıdır.

2. Employment Tribunals Act 1996 s.18A hangi yükümlülüğü getirir?

Employment Tribunals Act 1996 section 18A, ilgili Employment Tribunal yargılaması başlatılmadan önce belirli bilgilerin Acas’a bildirilmesini öngörür. Maddenin yedinci fıkrası ile ilgili düzenlemelerde başvuruya ilişkin istisnalar bulunabilir. Bu nedenle ‘İngiltere’deki bütün iş uyuşmazlıklarında hiçbir istisna olmaksızın aynı sertifika zorunludur’ ifadesi doğru değildir. Acas’a ön bildirim yapılması, yargılamayı beklenmedik biçimde uzatabilen müzakerelere her iki tarafın zorla katılması anlamına da gelmez.

İş ilişkisinin kimler arasında bulunduğu, uyuşmazlığın hangi talebi içerdiği ve açılmak istenen başvurunun gerçekten Employment Tribunal yetki alanında olup olmadığı saptanmalıdır. Bir Türk işçinin İngiliz işverenine karşı ücret veya işten çıkarma iddiası varsa ilgili İngiliz başvuru yolu ve özel süreleri ayrı belirlenir. Acas süreci Türk iş mahkemesinin yetki veya uygulanacak hukuk sorusunu kendiliğinden çözmez.

3. İngiliz Early Conciliation başvurusu ile müzakereye katılma ayrımı

Acas’ın resmî açıklamasına göre kişi Employment Tribunal başvurusu yapmayı düşündüğünde Acas’ı bilgilendirir; ancak önerilen uzlaşma görüşmelerine katılım tarafların iradesine bağlıdır. Davacı veya karşı taraf müzakereye katılmak istemediğinde bile ilgili sürecin kuralları çerçevesinde sertifika verilmesi mümkün olabilir. Bu yüzden yalnız sertifikanın varlığından, işverenin bütün iddiaları kabul ettiği veya tarafların ücret hesabı yaptığı sonucu çıkarılamaz.

Türk dava dosyasında ‘İngiltere’de arabulucuya gittim ve işverenle anlaştım’ savunması yapılacaksa hangi belgeye dayanıldığı belirlenmelidir. Bir süreç referansı, işverenin imzalı kabulü veya Acas aracılığıyla kararlaştırılmış COT3 anlaşması farklı işlev taşır. Sertifika, uzlaşma girişimi bulunduğuna dair bir sürecin belgesi olsa bile Türk 7036 m.3 son tutanağı yerine geçecek özel Türk usul belgesine otomatik dönüşmez.

4. Sertifika hangi tarihte ve hangi numarayla verilir?

Acas, erken uzlaşma gerçekleşmediğinde Employment Tribunal başvurusu için sertifika ve referans numarası verir. Acas’ın güncel bilgilendirmesi, sertifika numarasının uygun hallerde ET1 başvuru formuna yazıldığını açıklar. Belgenin hangi işveren veya davalıya karşı ve hangi başvuruyla ilişkili olduğu önem taşır. Birden fazla işveren veya sorumlu şirket bulunan dosyalarda her muhatap bakımından bildirim ve sertifika koşulları farklılaşabilir.

Türkiye’de kullanılan dilekçe veya yabancı hukuk görüşünde sertifikanın tarihi, numarası ve muhatabı belgelendirilmelidir. Ancak numaranın varlığından işverenin kimliği ve tüm olguların mahkeme tarafından doğrulandığı sonucu çıkarılamaz. Sertifika, iş davasının esasını inceleyen bir mahkeme kararı veya ücret alacağı için resmi icra belgesi değildir. İlgili İngiliz usulünde hangi talep açısından referans numarasının kullanılacağı ayrı değerlendirilmelidir.

5. Acas görüşmesi anlaşmayla biterse COT3 farkı

Acas aracılığıyla taraflar uzlaşırsa şartlara göre COT3 olarak adlandırılan bağlayıcı anlaşma oluşabilir. Acas’ın resmî açıklaması, COT3’ün tarafların uzlaştığı konuları yazılı hale getiren hukuki bağlayıcılığa sahip bir anlaşma olduğunu belirtir. Buna karşı Early Conciliation Certificate genel olarak uzlaşma gerçekleşmediğinde başvuruda kullanılacak süreç belgesidir. İki belgenin fonksiyonu ve içerdiği hukukî taahhütler aynı değildir.

Türkiye’de COT3 anlaşmasının borç ve icra etkisi, tarafların neyi kabul ettiğine ve Türk hukukundaki uygulanma koşullarına göre ayrı değerlendirilmelidir. Sertifikada yazan referans numarasını Türk icra müdürlüğüne sunarak doğrudan ücret haczi başlatılabileceği iddiası ise hukuki temelden yoksundur. Böyle bir iddianın yerine hangi iş ilişkisinin, hangi yargı yerinde, hangi belgeyle ileri sürüleceği belirlenmelidir.

6. Employment Tribunal kararının Türkiye’deki dava şartından farkı

Employment Tribunal iş ilişkisine dair uyuşmazlığın esasını inceleyip karar verebilen yargı merciidir. Acas Early Conciliation Certificate ise bu karar sürecinden önceki usulî bildirimin sonucunu gösterebilir. İngiliz mahkemesinin nihai parasal kararı sonradan ortaya çıkarsa Türkiye’de yabancı mahkeme ilamının kullanılabilmesine ilişkin MÖHUK m.50 ve devamı gündeme gelebilir. Bu konu da Türk arabuluculuk son tutanağının varlığından farklıdır.

Bir Türk işçi aynı işveren aleyhine İngiltere ve Türkiye’de ayrı uyuşmazlıklar yürütüyorsa, davanın hangi taleple nerede açıldığı, daha önce verilmiş hükmün bulunup bulunmadığı ve kanunlar ihtilafı kuralları değerlendirilmelidir. Her İngiliz belgenin Türkiye’de kendiliğinden kesin hüküm veya icra dayanağı oluşturacağı varsayılmamalıdır. Sertifika, anlaşma ve nihai karar birbirinden ayrılmalıdır.

7. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3’ün dava şartı

7036 sayılı Kanun m.3/1, kanuna veya bireysel yahut toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde arabulucuya başvurulmasını dava şartı olarak düzenler. Kanunda ilgili alacak ve tazminata ilişkin bazı itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarına da uygulanmasına yönelik hüküm bulunmaktadır. Bu düzenleme, dava açılacak Türk mahkemesinin usul hukukuna ilişkin bir koşuldur.

İngiltere Acas sertifikası bu Türk başvuru sistemine kaydedilmiş bir son tutanak olmadığı için Türk usulünün aradığı başvuruyu kendiliğinden karşılamaz. Fakat bir İngiltere iş uyuşmazlığının sırf Türk vatandaşı tarafı olması, Türkiye’de kesin yetki bulunduğunu da göstermez. Önce dava yeri ve uyuşmazlığın niteliği belirlenmelidir. Türk iş mahkemesinde ilgili dava şartı uygulanıyorsa kendi mevzuatına uygun arabuluculuk süreci işletilmelidir.

8. 7036 m.3/2: Son tutanağın sunulması

7036 sayılı Kanun m.3/2, arabuluculuk sonunda anlaşmaya varılmadığını gösteren son tutanağın aslının veya arabulucu tarafından onaylanmış örneğinin dava dilekçesine eklenmesi gerektiğini düzenler. Bu hüküm, başvurunun usulî olarak nasıl belgeleneceği bakımından belirleyicidir. Kanunda son tutanağın eksik sunulmasıyla hiç arabulucuya başvurulmaması arasındaki sonuçlar farklı şekilde düzenlenmiştir.

İngiliz Early Conciliation Certificate, ilgili Acas işleminin referansını göstermesine rağmen Türk arabulucunun düzenlediği 7036 m.3 son tutanağı değildir. Tarafın İngiltere’deki sertifikayı Türk dilekçesine eklemesi bilgi olarak değerlendirilebilir; fakat bu ek, Türk dava şartı bakımından gereken son tutanağın yerine geçtiği anlamına gelmez. Hak kaybını önlemek için Türk dosyasının arabuluculuk başvuru durumu ve son tutanağı ayrıca kontrol edilmelidir.

9. 6325 sayılı Kanun m.18/A’nın işlevi

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A, özel kanunlarda dava şartı olarak arabuluculuk öngörülen hallerde izlenen usulü düzenler. Maddenin ikinci fıkrası, anlaşmama son tutanağının dava dilekçesine eklenmesi ve eksikliğinin giderilmesine ilişkin kuralları içerir. İlgili iş uyuşmazlığında 7036 m.3 ile birlikte değerlendirilmesi gerekir. Türk sistemindeki arabuluculuk bürosu ve son tutanak usulü, İngiliz Acas bildiriminden farklı kurumsal zemine dayanır.

İngiltere’deki sürecin arabuluculuk benzeri görüşme içermesi, hukukî sistemlerin tüm usul sonuçlarının eşit olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde Türk arabuluculuk son tutanağı da İngiliz Employment Tribunal başvurusu için gerekli Acas referans numarasının yerine kendiliğinden geçmez. İki ülkenin başvuru yolları kendi görevli kurumuna ve kanun hükmüne göre planlanmalıdır.

10. İş uyuşmazlığında Türk iş mahkemesi gerçekten yetkili mi?

İngiltere’de iş sözleşmesi yapan bir kişinin Türkiye’de yaşaması veya Türk vatandaşı olması, bütün ücret, ayrımcılık ya da haksız işten çıkarma talepleri bakımından Türk mahkemesinin kesin yetkili olduğunu göstermez. Türk milletlerarası yetki ve uygulanacak hukuk bakımından MÖHUK m.27 ve m.44 gibi hükümler, sözleşmenin yapısı ve işin nerede görüldüğü dikkate alınarak incelenmelidir. Uyuşmazlığa hangi hukuk sisteminin esas bakımından uygulanacağı usule ve yetkiye ilişkin sorulardan farklıdır.

Önce işçinin fiilen nerede çalıştığı, işverenlerin hangi ülkelerde bulunduğu, iş sözleşmesindeki hükümler ve talebin türü belirlenir. Uygun yargı yeri saptanmadan hem Acas’a hem Türk arabuluculuk sistemine otomatik başvuru önermek masraf ve süre riski yaratabilir. Türk dava şartı gündeme gelecekse o başvuru usulüne uygun yürütülür; İngiliz sistemindeki sınır ötesi usul ayrı değerlendirilir.

11. MÖHUK m.27 ve iş sözleşmesine uygulanacak hukuk

5718 sayılı MÖHUK m.27, yabancılık unsurlu iş sözleşmelerinde uygulanacak hukuka ilişkin özel bağlama kuralları içerir. Tarafların hukuk seçimi bulunması veya işin birden çok ülkede görülmesi, ilgili hükmün çalışanın korunmasına yönelik özelliklerinin değerlendirilmesini gerektirir. Bu bağlama kuralının varlığı, Türk mahkemesindeki dava şartı arabuluculuğun İngiliz Acas belgesiyle karşılandığını göstermez.

İngiliz işverenle sözleşme yapan Türk işçi Türkiye’de çalışmış olabilir veya İngiltere’de çalışan Türk vatandaşı olabilir. Bu iki dosyada uygulanacak maddi hukuk ve görevli mahkeme aynı sonuca zorunlu olarak ulaşmaz. Sertifikanın alındığı tarihle sözleşmenin sona erdiği gün arasındaki ilişki de İngiliz süre hesabı bakımından ayrıca incelenir. Kanunlar ihtilafı çözümü, Acas numarasının ortaya konulmasından daha geniş bir değerlendirmedir.

12. İngiliz Employment Tribunal süreleri Türkiye’yi bağlar mı?

İngiltere’de Employment Tribunal başvuru süreleri dava türüne, ihlalin tarihine ve güncel mevzuata göre değişebilir. Özellikle 2026 yılında yürürlüğe giren değişikliklerin farklı başlangıç tarihleri bulunduğundan her talep için tek bir süre ilan etmek sakıncalıdır. Acas Early Conciliation belirli taleplerde İngiliz süre hesabını etkileyebilir. Employment Rights Act 1996 section 207B, ilgili hükümler bakımından uzlaştırma sürecinin zamanaşımı hesabına etkisini düzenler.

Bu İngiliz düzenleme, Türk iş davası açma süresinin Acas’a başvuru üzerine otomatik durduğu anlamına gelmez. Türk süreleri ve dava şartı arabuluculuk bakımından Türk mevzuatının kendine özgü sonuçları bulunur. Sınır ötesi dosyada tek bir takvim yerine iki ülke için ayrı son gün, bildirim günü ve dava türü çizelgesi hazırlanmalıdır. Böylece yabancı sertifikaya güvenilerek Türk dava şartı veya hak düşürücü süre gözden kaçırılmaz.

13. Acas sertifikasının delil değeri: HMK m.199

6100 sayılı HMK m.199, uyuşmazlık konusundaki vakıaları ispatlamaya elverişli yazılı ve elektronik bilgi taşıyıcılarını belge olarak tanımlar. İngiliz Early Conciliation Certificate bu çerçevede belirli bir yabancı kurum işleminin yapıldığını göstermeye yönelik belge olarak Türk mahkemesinde tartışılabilir. Ancak belgenin varlığı ne ücret miktarını ne işverenin kusurunu ne de Türk arabuluculuk dava şartının yerine getirildiğini kendiliğinden ispatlar.

Belgenin hangi taraf ve ihtilafa ilişkin olduğu, referans numarasının doğruluğu ve düzenlenme tarihi ayrı kontrol edilir. Sadece sertifika ekran görüntüsü sunulması yerine doğrulanabilir nüsha ve uygun tercüme tercih edilmelidir. İlgili kişinin İngiltere’de gerçekten dava açıp açmadığı, Acas görüşmelerinin içerdiği gizli açıklamalar ve varsa uzlaşma ayrıca belgelendirilmelidir. HMK m.198 uyarınca hâkimin delilleri birlikte değerlendirme yetkisi devam eder.

14. HMK m.223-224 ve İngiliz belgenin tercümesi

HMK m.223, yabancı dildeki belgelere ilişkin tercüme konusunu; m.224 ise yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmî belgelerin Türkiye’deki resmî niteliği ve milletlerarası tasdik kurallarını düzenler. Acas sertifikasının yabancı devlet makamı belgesi olarak nasıl nitelendirileceği ve gerektiğinde hangi doğrulama yolunun kullanılacağı somut belgenin kaynağına göre incelenmelidir. Her belgeye apostil takılmasıyla içeriğinin kesinleştiği varsayılamaz.

Türk mahkemesine sunulan tercümede Early Conciliation Certificate ifadesi, Türk 7036 sayılı Kanun’a göre arabuluculuk son tutanağı gibi sunulmamalıdır. İngiliz belgedeki ‘certificate’, ‘claimant’, ‘respondent’ ve ‘reference number’ sözcükleri uygun karşılıklarla çevrilirken yabancı usul niteliği korunmalıdır. Böylece tercüme yoluyla olmayan bir Türk dava şartı belgesi varmış gibi yanlış izlenim yaratılmasının önüne geçilir.

15. Acas uzlaşma görüşmelerinin gizliliği

Acas resmî açıklamaları uzlaşma görüşmelerinin gizliliğine ve tarafların izin vermediği bilgilerin paylaşılmamasına dikkat çeker. Bir tarafın erken uzlaşma sırasında yaptığı öneri, Türk dava dosyasına hukuka uygunluk kontrolü yapılmadan ikrar gibi aktarılmamalıdır. Sertifika numarasının bulunması, müzakerelerin bütün içeriğinin mahkemede serbestçe açıklanabileceği anlamına gelmez.

Türkiye’de müzakere belgelerinin delil olarak kullanılması isteniyorsa hem İngiliz süreçteki gizlilik kuralları hem de 6325 sayılı Kanun’un arabuluculuk sırasında ileri sürülen beyan ve belgelerle ilgili hükümleri somut olayda değerlendirilmelidir. Bir ülkedeki gizliliğin varlığı diğerindeki tüm ispat kurallarını ortadan kaldırmadığı gibi, yabancı süreçte alınmış belgenin sınırsız paylaşılabileceğini de göstermez. Hukuka uygun veri aktarımı ve meslekî sırlar korunmalıdır.

16. 7036 kapsamına girmeyen iş uyuşmazlıkları

7036 sayılı Kanun m.3’ün kapsamını bütün işçilik bağlantılı uyuşmazlıklara sınırsız genişletmek doğru değildir. Kanun, belirli işçi ve işveren alacağı, tazminat ve işe iade davalarında dava şartı kurar; bazı talep türleri için açık istisnalar da bulunur. Somut talebin iş kazası zararları, işçilik alacağı, sendikal hak veya başka bir nitelik taşıması arabuluculuğa zorunlu başvuru sorusunu değiştirebilir.

Bir İngiliz Acas Certificate sunulduğunda öncelikle Türk dava şartının gerçekten uygulanıp uygulanmadığı belirlenmelidir. Uygulanmayan bir dava türü için Türk son tutanağı aranması da, uygulanması zorunlu olduğu halde yabancı sertifikayla yetinilmesi de yanlış sonuç doğurabilir. Talebin adı değil gerçek hukukî niteliği ve kanundaki ilgili hüküm esas alınmalıdır.

17. Birden fazla işverenin bulunduğu İngiltere-Türkiye dosyası

İngiliz Employment Tribunal başvurusunda birden çok respondent bulunması halinde ilgili Acas bildirim ve sertifika koşulları ayrı ayrı gündeme gelebilir. GOV.UK kılavuzu, birden fazla davalı olduğunda her biri için ayrı sertifika verilmesi ihtimalini açıklar. Buna karşı Türk iş uyuşmazlığında işverenlerin sorumluluk ilişkisi, husumet ve arabuluculuk başvurusu farklı mevzuat hükümlerine göre düzenlenir.

Örneğin Türk taşeron, İngiliz ana işveren ve Türkiye’de bordroyu tutan farklı şirketler varsa, tek bir yabancı numaranın her şirket bakımından bütün Türk dava şartlarını karşıladığı savunulamaz. Her şirketin iş ilişkisindeki rolü, işlem tarihleri ve iddia edilen hak için kimden ne talep edildiği açıklanmalıdır. Şirketler arasındaki organik bağlantı, dava şartı arabuluculuk ve yetki sorununu otomatik çözen kanıt değildir.

18. Türk arabuluculuk son tutanağında aranacak içerik

Türk 7036 m.3 ve 6325 m.18/A sistemi bakımından son tutanağın hangi uyuşmazlık ve hangi taraflara ilişkin olduğu önem taşır. Davacı Türk dava dilekçesinde ileri sürdüğü alacak veya işe iade talebinin arabuluculuk başvurusu ile bağlantısını göstermelidir. Uyuşmazlığın konusu hiç başvuruya dahil edilmemişse bunun dava şartı bakımından etkisi somut yargılamada incelenir.

İngiliz sertifikanın numara ve tarih bilgisi Türk arabuluculuk son tutanağı için yeterli değildir. Çalışma belgesinin tercümesi ile Türk son tutanak birbirine ek yapılabilir; ancak birinin yerine ötekinin bulunduğu beyan edilmemelidir. Eksik veya yanlış taraf unvanı tespit edilirse Türk dava ve arabuluculuk süreci bakımından gereken başvurular hukuka uygun şekilde değerlendirilmelidir. İşçi ve işverenin uzlaşmaya zorlanması ile başvuru koşulunun tamamlanması aynı kavram değildir.

19. İngiltere’deki Türk işçinin Türkiye’de tahsil talebi

Manchester’da çalışan Türk vatandaşı işçinin ücret ve işten çıkarma alacağına ilişkin İngiliz süreci yürüttüğünü varsayalım. Acas’tan sertifika alınması İngiliz Employment Tribunal başvurusunda belirli usul rolü oynayabilir. Ancak işçi daha sonra Türkiye’deki malvarlığına yönelmek veya Türkiye’de dava açmak isterse, Türk mahkemesinin görev-yetki düzeni ve olası yabancı kararın tenfizi ayrı sorunlardır.

Türk iş mahkemesinde dava açılabilecek bir talep varsa 7036 m.3 dava şartı uygulanabilirliği ayrıca araştırılır. İngiltere’de nihai Employment Tribunal kararı mevcutsa bunun Türk hukuku bakımından ilam niteliği ve tenfizi ayrı değerlendirilmelidir. Acas sertifikasını tek başına Türk icra takibine ilam gibi sunmak hukuken yeterli değildir. Doğru dosya yönetimi hangi ülkede hangi işlemin amacını yerine getirdiğini açıklamakla başlar.

20. Türk işverenin İngiliz işçiye karşı savunması

İngiltere’de faaliyet gösteren Türk sermayeli şirket, kendisine iletilen Acas Early Conciliation bildirimini kesin borç kararı sanmamalıdır. Acas bildirimine yanıt, uyuşmazlığı erken çözüme bağlama olanağı ve olası Employment Tribunal davasına hazırlık farklı aşamalardır. İşverenin uzlaşma görüşmesine katılımı ve bunun ticari sonuçları, İngiliz hukukun geçerli kuralları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Türkiye’de şirket ortağı ya da merkez bulunması Acas sürecinin Türk yargılamasına otomatik dönüştüğü anlamına gelmez. Bordro, ücret politikası, sözleşmeler, fesih yazısı ve iletişim kayıtlarının hangi şirket tarafından düzenlendiği netleştirilmelidir. İngiliz süreçte yapılan açıklamaların gizlilik statüsü gözetilmeli; Türkiye’deki paralel dava için ayrı usulî belge ve kanunlar ihtilafı analizi hazırlanmalıdır.

21. İşe iade talebinde Türk süre ve usul denetimi

Türk İş Kanunu ve 7036 sayılı Kanun, iş sözleşmesinin feshine ilişkin bazı işe iade taleplerinde özel dava şartı ve süreler düzenler. Bu kuralların hangi talep için uygulanacağı, işçinin çalışma biçimine ve yetkili mahkemeye göre belirlenmelidir. Acas sertifikasının İngiltere’de verilmiş olması, Türkiye’deki işe iade talebinin kanunî başvuru ve süre koşullarını kendiliğinden yerine getirmez.

Türk dava açma hazırlığında fesih bildiriminin tarihi, işçinin fiilî çalışma yeri, işverenin tüzel kişiliği ve arabuluculuk son tutanağının tarihi ayrı kaydedilmelidir. İngiliz sürelerin uzaması veya durması Türk iş davasındaki süreler için genel koruma sağlamaz. Bu nedenle her bir talep iki ayrı hukukî takvimle incelenmelidir. Ülkeler arasında sadece belgeler değil, sürelere ilişkin kanunî sonuçlar da farklı olabilir.

22. COT3 belgesi varsa Türkiye’de anlaşma etkisi

Acas Early Conciliation Certificate’tan ayrı olarak tarafların Acas aracılığıyla COT3 uzlaşması yaptığı durumlarda belgenin metni, kapsamı ve ödeme taahhütleri özel önem taşır. Anlaşmanın imzalanma veya kabul edilme koşulları İngiliz hukukuna göre değerlendirilir. Ancak yabancı COT3’ün Türkiye’de doğrudan Türk arabuluculuk anlaşması ile aynı icra sonucuna sahip olduğunu genel biçimde söylemek doğru değildir.

Yabancı anlaşmanın Türkiye’de kullanılabilmesi için sözleşmenin niteliği, tarafların ehliyeti, içeriği ve varsa ilgili milletlerarası veya iç hukuk rejimi incelenmelidir. Acas sertifikasına dair makale bu yüzden tahsil ve tenfiz çalışmasından farklıdır: burada sorun İngiliz başvuru belgesinin Türk 7036 m.3 dava şartıyla ilişkisini açıklamaktır. COT3’ün işlevi ise taraflar arasında kurulmuş ayrı bir uzlaşmanın hukukî sonuçlarıdır.

23. Kayıtların doğrulanması ve belge bütünlüğü

Türk hukuk dosyasına sunulacak İngiliz erken uzlaşma belgesinin tam nüshası, başvuru tarihi, uyuşmazlık türü, sertifika numarası ve ilgili işverenin unvanı karşılaştırılmalıdır. Sertifikanın yalnız başlık kısmı veya e-posta bildiriminden bir ekran görüntüsü, bütün belgenin anlamını ortaya koymayabilir. Elektronik verinin nasıl alındığı ve hangi nedenle sunulduğu HMK m.199 ve genel ispat kuralları açısından açıklanmalıdır.

Yabancı belgenin Türkçe tercümesinde ‘early conciliation certificate’ ile ‘final mediation record’ aynı sözcükle ifade edilirse hukukî yanlış anlama doğabilir. Tercüme notunda İngiliz sürecin teknik adı korunabilir. Belgeyi yetkili makama sunmadan önce kişisel verilerin korunması ve Acas görüşmelerinin gizliliği yönünden gerekli sınırlar incelenmelidir. Belgelerin doğru nitelendirilmesi, uyuşmazlığın esasında yanılgıyı azaltır.

24. Dava açmadan önce işlem sırası

Önce iş sözleşmesinin tarafları, çalışma ülkesi ve gerçek talep türü saptanır. İngiltere’de Employment Tribunal başvurusu düşünülüyorsa Employment Tribunals Act section 18A, Acas bildirim süreci ve ilgili başvuru süreleri kontrol edilir. İngiliz Certificate alındıysa referans ve muhataplar dosyalanır. Türkiye’de dava açılması düşünülüyorsa MÖHUK hükümleriyle yetki ve uygulanacak hukuk sorusu çözülür; 7036 m.3 dava şartı uygulanıyorsa Türk arabuluculuk prosedürü ayrıca işletilir.

Her iki ülkedeki son günler ve belgelendirme gereği tek takvimde değil ayrı kolonlarda tutulmalıdır. Acas Certificate yalnız yabancı usul belgesidir; Türk dava şartını otomatik karşılamaz. Taraflar COT3 ile uzlaştıysa bunun da ayrı sözleşme hukukî etkisi ve olası Türkiye kullanımı incelenir. İşlem sırası belgelere ve yürürlükteki kanun hükümlerine dayanmalı; doğrulanmamış içtihat veya kesin başarı iddiaları kullanılmamalıdır.

İlgili hukuk rehberleri

• İngiltere Acas COT3 anlaşmasının Türkiye’de hukukî etkisi
• İngiltere Employment Tribunal süreleri ve MÖHUK 27
• İngiltere Employment Tribunal tazminat kararının Türkiye’de tenfizi
• İngiltere’de işverenin izinsiz ücret kesintisi
• İngiltere Letter Before Claim ve Türkiye’de deliller
• Yabancı resmî belgenin Türk mahkemesinde delil olarak kullanılması

Resmî mevzuat ve kurum kaynakları

• Employment Tribunals Act 1996 Section 18A
• Employment Rights Act 1996 Section 207B
• Acas — Early Conciliation sürecinin işleyişi
• GOV.UK — Employment Tribunal öncesi Acas bildirimi
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı
• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Sık sorulan sorular