İngiltere Attachment of Earnings Order Türkiye’de Maaş Haczi Sağlar mı? CPR 89 ve İİK 83
Kısa ve net cevap
İngiltere ve Galler’de verilen Attachment of Earnings Order (AEO), Türk işverenin maaş kesintisi yapmak zorunda olduğu bir Türk icra müzekkeresi değildir. İngiltere’de Attachment of Earnings Act 1971 Section 6 ve CPR Part 89 kapsamında verilen emir ile Türkiye’de İİK m.83, 355–356 ve İş Kanunu m.35 farklı usulleri düzenler. Asıl İngiliz mahkeme ilamının tenfizi ve Türk icra dosyasının oluşumu somut olayda ayrıca ele alınmalıdır.
Bu içerik İngiltere ve Galler’e yöneliktir; İskoçya ve Kuzey İrlanda farklı usullere sahip olabilir. Son mevzuat inceleme tarihi: 31 Ekim 2026.
| Konu | Özet | Mevzuat |
|---|---|---|
| Emrin doğrudan muhatabı | İngiliz usulünde borçlunun işvereni | Attachment of Earnings Act 1971 s.6 |
| Başvuru usulü | County Court, Civil National Business Centre | CPR 89.3–89.4 |
| İngiliz borçlu cevap formu | N56; sekiz günlük süre | CPR 89.5 |
| İngiliz kesinti ölçütü | Normal deduction/protected earnings | GOV.UK AEO |
| Türk maaş haczi | İcra dosyasında kısmi haciz | İİK m.83, İş K. m.35 |
| Türk işveren bildirimi | Bir hafta içinde cevap, kesinti ve gönderme | İİK m.355–356 |
| Yabancı ilam etkisi | Tenfiz şartları ayrı incelenir | MÖHUK m.50–59 |
İngiltere Attachment of Earnings Order Türk işverenini doğrudan bağlar mı?
İngiltere ve Galler’de mahkeme kararına dayanan borcu ödemeyen kişinin ücretine yönelik Attachment of Earnings Order, işverene düzenli kesinti yapma talimatı veren özel bir icra aracıdır. İngiliz hukukunda kullanılan bu emir, Türkiye’de faaliyet gösteren ve İngiliz yargı yetkisine tâbi olmayan bir işverenin bordrosunda kendiliğinden kesinti oluşturmaz. Türk icra hukukunda maaş haczi için ayrı takip ve tebligat mekanizması vardır. Borçlunun iki ülkeyle bağlantısı olması, bu mekanizmaları tekleştirmez.
Uyuşmazlıkta önce borçlu kimin çalışanıdır, iş sözleşmesi hangi kişiyle kurulmuştur, ücret nereden ödenir ve emri hangi mahkeme vermiştir soruları yanıtlanmalıdır. İngiltere’de işveren görünen bir şirketin Türkiye’de bağlı ortaklığının bulunması, bağlı ortaklığa gönderilen İngiliz emrinin aynı hukuki etkiyi doğurduğunu göstermez. Türk işverene karşı yapılacak işlem, geçerli Türk takip şartları ve işverenin tebligat yükümlülükleri üzerinden planlanmalıdır.
Attachment of Earnings Act 1971 m.6 kapsamındaki yükümlülük
Attachment of Earnings Act 1971 Section 6(1) uyarınca attachment of earnings order, borçluyu çalıştırdığı anlaşılan kişiye yönelir; ücretlerden ilgili kurallara göre dönemsel kesinti yapılmasını ve kesilen tutarın kararda öngörülen şekilde mahkeme tahsil görevlisine aktarılmasını sağlar. Emir yalnız borçlunun kişisel malvarlığına ilişkin genel bir haciz yazısı değildir: belirli işverenin düzenli ücret ödeme ilişkisine bağlı bir icra aracıdır. Section 6 metninde muhatabın işveren sıfatının özellikle vurgulanmasının nedeni budur.
Emrin içeriğinin bordroya uygulanması, işverene kararın tebliği ve kesinti rakamlarının belirlenmesi İngiltere usulüne göre gerçekleşir. Bir İngiliz AEO kararının PDF nüshasını Türk işverenin muhasebesine e-posta ile göndermek, Section 6’nın Türk hukukundaki karşılığını yerine getirmek değildir. Eğer işveren İngiltere’de kurulu fakat Türkiye’de personel çalıştıran bir tüzel kişiyse, işverenin hukuki kimliği ve ücretin hangi şube veya şirketçe ödendiği ayrıca araştırılır.
CPR Part 89 hangi mahkemeye başvurmayı öngörür?
İngiliz Civil Procedure Rules Part 89, Attachment of Earnings Order için uygulanan usulü düzenler. CPR 89.3, County Court başvurusunun Civil National Business Centre’a yapılacağını belirtir. Bu kural, Türkiye’de mahkemeye doğrudan icra emri vermeye yetkili kılınmış bir kuruma işaret etmez; İngiltere ve Galler içindeki başvuru yerini gösterir. Türk vatandaşı alacaklının ikamet adresinin Türkiye olması, CPR 89.3’te belirtilen İngiliz başvuru sisteminin otomatik değişmesine yol açmaz.
CPR 89.4(1), başvuruda mevcut mahkeme kararından kaynaklanan kalan borç tutarının ve ödenmeyen taksitlerin gösterilmesini ister. Yalnız borcun başlangıç tutarına değil, karar sonrasındaki ödemelere ve masraf kalemlerine de bakılır. İngiltere’de başvuru yapılırken Türk mahkeme ilamı kullanılması düşünülüyorsa önce bunun İngiliz hukukunda hangi yolla icra edilebilir hâle getirileceği değerlendirilmelidir. Türk ilamı kendiliğinden İngiliz judgment debt sayılmamalıdır.
CPR 89.5 ve N56 reply form neden önemlidir?
CPR 89.5(1), Attachment of Earnings başvuru bildiriminin N56 cevap formuyla birlikte borçluya tebliğini düzenler. CPR 89.5(2) ve (3), borçlunun tebliğden itibaren sekiz gün içinde doldurulmuş cevap formunu sunması yükümlülüğünü belirtir. Bu süre İngiliz başvurudaki belirli usul aşamasına ilişkindir; Türkiye’de tebliğ edilen İİK ödeme emrine itiraz süresiyle aynı sayı veya aynı sonuç olarak sunulamaz.
N56 formunda borçlunun mali durumuna ve gelirine ilişkin bilgiler önem taşır. Borçlu doğru olmayan işveren veya gelir bilgisi verirse İngiliz dosyada kendi usul kurallarına göre sonuçlarla karşılaşabilir. Ancak İngiltere’de kullanılan formun Türk işverene gönderilmesi ona Türk İİK m.355 uyarınca doğrudan bordro kesme görevi yüklemez. Alacaklı, N56 cevabını Türk dosyasında delil olarak sunmak isterse belgenin kaynağı, sunulma biçimi ve ispat gücü ayrıca araştırılır.
CPR 89.7 ile verilen emrin incelenmesi ve itiraz
CPR 89.7(1) ve (2), yeterli bilgi sağlandığında mahkeme görevlisinin kesinti emri düzenleyebilmesi ve emrin taraflarla işverene gönderilmesini öngörür. Aynı kuralın ilgili fıkralarında alacaklı veya borçlunun kararın tebliğinden itibaren on dört gün içinde yeniden değerlendirme istemesi usulü yer alır. Bu başvurunun gerekçesi ve kararı hangi makamın vereceği, emrin hangi fıkra uyarınca düzenlendiğine göre incelenmelidir.
CPR 89.7(14), judgment debt için borcun veya kalan miktarın elli sterlinin altında olması hâlinde AEO düzenlenemeyeceğini belirtir. Bu parasal sınır bütün nafaka veya başka alacak türlerine genelleştirilmemelidir; ilgili hüküm açıkça judgment debt bakımından okunmalıdır. Türk alacaklı bu tutarı Türk lirasına çevirerek Türkiye’deki icra dosyasına taşımamalıdır. Türk hukukundaki takip ve haciz sınırları kendi mevzuatıyla belirlenir.
Protected earnings rate ile normal deduction rate ayrımı
GOV.UK işveren rehberi, AEO üzerinde normal deduction rate (olağan kesinti oranı) ile protected earnings rate (korunan kazanç düzeyi) bilgilerinin bulunabileceğini açıklar. Bu ayrım, işverenin bordro uygulamasında borçlunun belirli tutarın altında net gelirle kalmasını önlemeye yöneliktir. Her AEO kararına tek, değişmez bir yüzde uygulandığını söylemek bu yüzden doğru değildir. Kesintinin kararda belirtilen tutar ve koruma sınırlarına göre hesaplanması gerekir.
Türk İİK m.83 ve 4857 sayılı İş Kanunu m.35’teki haciz sınırları ise farklı dil ve yöntemle düzenlenmiştir. İngiltere’deki protected earnings rate rakamını Türk işverenin bordrosuna aynen geçirmek doğru olmaz. İşçinin aynı zamanda nafaka borcu veya başka takipleri varsa ayrı kuralların uygulanabileceği göz önüne alınmalıdır. Ücretin brüt, net, prim ve ikramiye kalemleri doğru sınıflandırılmadan kesinti hesabı yapılamaz.
İngiliz işverenin emre uyma ve bildirim yükümlülüğü
GOV.UK işverenlere yönelik açıklamada mahkeme kaynaklı AEO alındığında, ücret ödemesinden itibaren kesintiye başlanması gerektiği, ancak bir sonraki ücret ödeme tarihi yedi günden kısa süre içindeyse istisna bulunduğu anlatılır. İşveren kişinin kendi çalışanı olmadığını tespit ederse mahkemeye on gün içinde bildirim yapması gerektiği de belirtilir. Bu süreler İngiltere’de emri alan işverenin talimatlarına ilişkindir; Türk işverenler için doğrudan İİK m.355’teki süreyi değiştirmez.
Emrin hangi işveren birimine ulaştığı, personelin işten ayrılıp ayrılmadığı ve bordro günleri önemlidir. Grup şirketlerinde yalnız logonun aynı olması işverenin hukuki kimliğini kanıtlamaz. Türkiye’den yönetilen veya Birleşik Krallık’ta bordro sunan işveren yapılanmaları hukuki ve bordro ilişkisi üzerinden değerlendirilmelidir. İşverenin yasal veri işleme, çalışanı bilgilendirme ve doğru kişiye kesinti uygulama yükümlülükleri ayrı ayrıca araştırılmalıdır.
İngiltere’de emrin değişmesi veya sona ermesi
CPR Part 89’un sonraki hükümleri Attachment of Earnings Order’ın değiştirilmesi, kaldırılması ve sona ermesinin bildirilmesi gibi işlemleri düzenler. Borçlu iş değiştirdiğinde, gelirinde önemli değişiklik olduğunda veya borcun tamamı ödendiğinde başlangıçtaki emirle kesinti yapmaya süresiz devam edilmesi doğru olmayabilir. İşveren ve tarafların hangi durumda mahkemeye yeni bilgi sunması gerektiği karardaki yükümlülükler ve usul kuralları çerçevesinde kontrol edilir.
Türkiye’deki maaş haczi dosyasında da borcun sona ermesi, haciz sırası ve iş ilişkisi değişiklikleri ayrı hukukî işlemler gerektirir. İngiltere’deki emrin kaldırılması Türk icra dosyasındaki haczi kendiliğinden kaldırmaz; Türk icra dosyasından alınan fek yazısı da İngiltere’deki farklı AEO’yu otomatik değiştirmez. Çifte tahsil riskini önlemek için iki ülkedeki ödeme ve mahsup kayıtlarının güncel tutulması gerekir.
Türk İİK m.83 kısmen haczedilebilen ücretleri nasıl düzenler?
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.83, maaş, tahsisat, çeşitli ücret ve gelirlerin belirli koruma koşulları altında kısmen haczedilebileceğini düzenler. Borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli görülen tutarın düşülmesi ve maddenin ikinci fıkrasındaki alt sınır ile haciz sırası birlikte ele alınır. Türkiye’de bir ücret için haciz oranı belirlenirken yalnız bu maddenin başlığını okumak yeterli değildir; işçi statüsü, özel kanun ve alacağın niteliği de önem taşır.
İngiltere AEO sistemindeki ‘normal deduction rate’ ile İİK m.83’teki kısmen haczi caiz olma rejimi aynı hesap şablonu değildir. Türk işveren, İngiltere mahkemesinden gelen kesinti talimatının üzerindeki oranı kendi bordrosuna aynen uygularsa işçi ve alacaklı yönünden uyuşmazlık doğabilir. Türk takipte haczin hangi icra dairesinden, hangi dosya numarasıyla ve hangi tutar için gönderildiği açık olmalıdır. Kesinti yasal kaynağını Türk icra işlemiyle kazanır.
İş Kanunu m.35 ile İİK m.83 birlikte nasıl uygulanır?
4857 sayılı İş Kanunu m.35, işçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceğini veya başkasına devir ve temlik olunamayacağını; bakmakla yükümlü olduğu aile üyeleri için hâkimce belirlenen miktar ve nafaka borcu alacaklıları bakımından özel hükümleri ifade eder. Bu koruma, İİK m.83 ile birlikte işçi ücretinin haczi bakımından değerlendirildiğinde ücretin olağan alacak için hangi sınırda haczedilebileceği sorusunun somut cevaplandırılmasını gerektirir.
Kamu çalışanları, özel statülü gelirler, nafaka alacağı ve ücret dışında kalan başka ödemelerin her biri aynı sonuç doğurmaz. Bu nedenle ‘Türkiye’de daima maaşın yüzde yirmi beşi kesilir’ cümlesi bütün dosyalar için güvenli bir özet değildir. Haczedilen gelir türü ve uygulanacak özel kanuni istisnalar incelenmelidir. İngiliz protected earnings rate ile Türk ücret korumasının ortak amacı bulunabilir, ancak kanunî uygulama biçimleri birbirine karıştırılmamalıdır.
Türk işverenin İİK m.355 kapsamındaki görevi
İİK m.355, borçlu işçinin veya memurun maaş ve ücretinden kesinti yapılması için icra dairesinden gönderilen tebligatın muhatabına belirli yükümlülükler yükler. İşverenin haczin icra edildiğini ve maaş miktarını en geç bir hafta içinde bildirmesi, borç sona erinceye kadar haczedilen miktarı kesip icra dairesine göndermesi gereklidir. Kanunun ikinci fıkrası, ücret veya görev değişimi ile işten ayrılma hâllerinde bildirim yükümlülüğünü de içerir.
İşverenin bu yükümlülükleri, İngiliz emrinin Türkiye’deki bordroya doğrudan yazılmasıyla değil Türk icra dairesinin usulüne uygun tebligatıyla gündeme gelir. İşveren eski ücret veya işten ayrılma bilgisiyle kesinti yapmaya devam ederse sorumluluk riski doğabilir. Türk hukuku bakımından doğru sorular haciz yazısının tebliğ tarihi, bildirilen ücret, yapılan kesinti, icra dosyasına ödeme ve iş ilişkisini etkileyen değişikliklerdir.
İİK m.356 işveren yönünden hangi sonucu öngörür?
İİK m.356, m.355’teki yükümlülüklere uymayan kişilerin kesmedikleri veya kesip zamanında göndermedikleri paranın belirli şartlarda ayrıca mahkeme kararı alınmaksızın icra yoluyla tahsilini düzenler. Bu hüküm, Türk icra dairesi haciz tebligatına muhatap olan sorumlu kişi yönünden önem taşır. Yabancı bir mahkeme emrini hiç almayan Türk işverenin yalnızca İngiltere’de kesinti yapılmadı diye m.356’ya göre otomatik sorumlu tutulabileceği sonucuna gidilemez.
Hangi çalışanın hangi dönemde ne kadar ücret aldığı ve kesintinin neden yapılmadığı, sorumluluğun kapsamını etkiler. İşverenin borçluya rücu olanağı kanun metninde ayrıca düzenlenmiştir. Türk işverenin maaş haczi yazısını aldıktan sonra ödemeyi doğrudan alacaklının şahsi banka hesabına göndermesi de doğru yöntem olmayabilir; icra dairesinin talimatında belirtilen hesap ve dosya esas alınmalıdır. Belgelerin kaydı ve zamanında yanıt verilmesi ihtilafı azaltır.
Ücret haczi sırası ve birden fazla icra dosyası
İİK m.83, birden fazla haciz bulunması durumunda hacizlerin sıraya konulmasına ve önceki sıradaki haczin kesintisi sona ermeden sonraki haciz için kesintiye başlanmamasına ilişkin düzenleme içerir. Bu sistem İngiltere’de birden fazla attachment of earnings order için uygulanabilen İngiliz öncelik ve birleştirme mekanizmalarıyla birebir aynı değildir. İki ülkede takip açılmış olması, bordronun aynı anda iki ülkenin kesinti talimatını hukuken aynı sırada işlemesini gerektirmez.
Türk işveren hangi icra dairesinden ilk geçerli haciz yazısını aldığını, hangi takiplerin sırada bulunduğunu ve hangi kesintilerin devam ettiğini belgelendirmelidir. Borçlunun İngiltere’de bir AEO yoluyla yaptığı ödemeler aynı alacağı azaltıyorsa Türk takip dosyasında mahsup değerlendirilmelidir. Ancak iki ayrı alacak ilişkisi için yapılan ödemeler otomatik birleştirilmemeli; mahiyetleri ve tahsilat kaynakları ayrı tutulmalıdır.
AEO kararı ile asıl İngiliz alacak ilamı aynı şey mi?
İngiliz Attachment of Earnings Order bir alacağın tahsil biçimini düzenleyen icra emridir; borcun dayanağını oluşturan judgment veya order ayrı belgedir. Türkiye’de yabancı ilamın tenfizi değerlendirilirken asıl para alacağı hükmü, kesinleşme durumu ve mahkemenin karar gerekçesi gibi unsurlar ayrı incelenir. Kesinti emrinin yalnızca işverene yönelmiş olması, onun Türk işveren bakımından bağımsız bir eda hükmü gibi doğrudan icra edilmesini haklı kılmaz.
Bu yüzden alacaklı yalnızca AEO yazısını temin etmişse İngiliz dava dosyasından asıl judgment, ödeme ve masraf dökümü, tebligat bilgileri ve mahkemece istenen diğer belgeleri de almalıdır. Türk mahkemesinde tenfiz tartışması için hangi belgenin yabancı mahkeme ilamı niteliğinde olduğu belirlenmelidir. İngiliz icra emri ile borçluya karşı kesinleşmiş asıl alacak hükmünün nitelik ve işlevleri ayrıdır.
MÖHUK m.50–59 ve Türk icra takibine geçiş
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.50, yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin verilmiş ve o ülke kanunlarına göre kesinleşmiş ilamların Türkiye’de icra edilebilmesini tenfiz kararına bağlar. MÖHUK m.54’teki koşullar ve m.57’nin tenfiz edilen ilamın Türk ilamı gibi icrası kuralı birlikte değerlendirilir. Ancak İngiltere’deki AEO emrinin bütün parçalarının aynı nitelikte olup olmadığına, özellikle kesinti talimatının işveren yönüne dikkat edilmelidir.
İngiliz mahkeme hükmünün tenfizini istemeden önce belgenin tam mahiyeti, hükme konu edim, kesinleşme veya bağlayıcılık durumu, davalının usulüne uygun çağrılması ve diğer kanuni şartlar incelenmelidir. Karşılıklılık ve kamu düzeni gibi denetimler dosya bazında ele alınır. Tenfize karar verildiğinde bile Türkiye’de ücret haczi için icra dairesince yürütülen ilgili Türk takip aşamaları izlenmelidir; İngiliz işverene hitap eden emir Türk icra emrinin yerine geçirilmez.
Türkiye’deki işverene İngiliz mahkeme müzekkeresi gönderilebilir mi?
İngiliz mahkeme kararının Türkiye’deki işverenin merkezine posta ile ulaştırılması, gönderilen yazının Türk hukukunda kesin ve bağlayıcı bir maaş haczi yazısı olarak işlem görmesini otomatik sağlamaz. Bir işverenin yabancı mahkeme emrini dikkate alması ile Türk İİK m.355 kapsamında kesinti yapma yükümlülüğü kazanması farklı hukuki olgulardır. Ayrıca yabancı kararın tebliği ile Türk icra dairesinin haciz müzekkeresinin tebliği de birbirinden ayrılmalıdır.
İşveren İngiliz mahkemeden doğrudan talep almışsa evrakın gerçekliğini, muhatap işveren kimliğini ve hangi hukuk sisteminde yerine getirilmesinin istendiğini değerlendirmelidir. Türk mahkeme veya icra dairesinden ayrıca tebligat varsa bu tebligatın yasal sonuçları kendi şartlarında doğar. İç yazışmalarda ‘İngiliz mahkemesi istediği için işçi ücretinden kesiyoruz’ açıklaması yerine hangi Türk icra kararına dayanıldığı açıkça belirtilmelidir.
Borçlu İngiltere’de çalışırken Türk ilamı nasıl tahsil edilir?
Türkiye’de ilam elde edilmiş ve borçlunun çalıştığı işyeri İngiltere’deyse Türk icra dairesinin yabancı işverene doğrudan gönderdiği maaş haczi müzekkeresinin orada kendiliğinden uygulanacağını varsaymak doğru değildir. Alacaklı, İngiltere ve Galler’de Türk mahkeme kararına dayanarak hangi tanıma veya alacak davası yolunun kullanılabileceğini, kararın niteliği ve güncel İngiliz hukukuna göre araştırmalıdır. İcra edilebilir İngiliz hüküm sağlanabiliyorsa uygun İngiliz tahsil araçları değerlendirilir.
Borçlunun İngiltere’de gerçekten ücretli çalışan olup olmadığı da belirleyicidir. Serbest meslek kazancı, şirket kâr payı, banka mevduatı ve düzenli işçilik ücreti farklı icra yollarına tabi olabilir. Attachment of Earnings Order uygun değilse başka İngiliz takip araçları incelenebilir. Türk mahkeme kararında hükmedilen döviz, faiz ve yargılama giderleri İngiliz para birimine çevrilirken hukuki dayanak ve fiilî ödeme kayıtları dikkatle karşılaştırılmalıdır.
İngiltere’de çalışan işçinin Türkiye’de de bordrosu bulunursa
Bir kişinin İngiltere’de çalışması ve Türkiye’deki şirketten de düzenli ödeme alması mümkündür. Bu iki ödemenin hukuki kaynağı aynı olmayabilir: hizmet sözleşmesi ücreti, yönetici huzur hakkı, ortak kâr payı veya danışmanlık bedeli farklı hukukî niteliktedir. Maaş haczi iddiasında yalnızca bankaya her ay düzenli para yatırıldığını görmek işçi statüsü ve haczedilebilir ücret türünü her olayda kanıtlamaz.
İngiliz AEO kararı İngiltere’deki işverenin yaptığı kesintiyi etkilerken, Türkiye’deki ayrı ödemeler için Türk hukukunun takibe ve hacze ilişkin hükümleri değerlendirilir. İki şirketin aynı gruba mensup olması, birinin ödemesini diğerinin yaptığına dair hukuki karine değildir. Şirketler arasında bordro hizmeti veya personel görevlendirme sözleşmesi varsa gerçek işveren ve ödemenin kaynağı belgelerle saptanmalıdır.
Self-employed, director ücretleri ve dividend bakımından fark
İngiliz AEO her gelir türünü kapsayan genel bir banka tahsil emri değildir. Attachment of Earnings Act 1971 Section 24, belirli ödeme türlerinin ‘earnings’ sayılması bakımından tanımlar içerir. Bir kişinin self-employed olması, farklı bir şirketten aldığı dividend veya üçüncü kişideki alacak gibi kazançların otomatik işçi maaşı kabul edilmesini haklı kılmaz. Gerekirse CPR 89.12 kapsamında belirli ödeme türünün earnings olup olmadığına ilişkin mahkeme değerlendirmesi söz konusu olabilir.
Türkiye’de şirket müdürüne ödenen ücret ile ortaklık kâr payı arasında da haciz hukukuna ilişkin farklı değerlendirmeler yapılabilir. Muhasebe kaydındaki ‘maaş’ ibaresi tek başına tüm hukuki nitelikleri çözmez. Borçlunun iş ilişkisi, SGK ve bordro kayıtları, ödemenin kaynağı, karar organının belirlediği ücret ve alacağın türü birlikte araştırılmalıdır. Başvuru yanlış gelir sınıflandırmasıyla yapılırsa emir veya haciz daha sonra uyuşmazlık konusu olabilir.
Nafaka alacağı ile genel para borcu ayrı tutulmalıdır
İngiliz Attachment of Earnings sistemi bazı maintenance kararlarıyla bağlantılı olarak da gündeme gelebilir. Bu nedenle yalnız ticari judgment debt için öngörülen bazı kuralların bütün nafaka dosyalarına genellenmesi doğru değildir. CPR 89.7(14)’teki elli sterlin eşiğinin hangi alacak türüne ilişkin olduğu özellikle belirtilmelidir. Türkiye’de de 4857 sayılı İş Kanunu m.35 nafaka alacaklılarının haklarını saklı tutar ve ücret haczi bakımından genel alacaklardan farklı değerlendirme gerektirebilir.
Bir aile hukuku dosyasındaki nafaka kararı, mal rejimi alacağı ve boşanma tazminatı aynı bordro kesinti hesabına doğrudan sokulmamalıdır. Her alacağın dayanak ilamı ve uygulanacak özel hüküm farklı olabilir. İngiltere’deki maintenance enforcement araçlarıyla Türkiye’deki nafaka için icra takibi ilişkisi, yabancı aile mahkemesi kararlarının tanınma veya tenfiz koşullarını ayrıca gündeme getirebilir.
Hangi belgeler olmadan işlem planlanmamalıdır?
İngiliz dosyadan asıl judgment veya order, Attachment of Earnings Order, N56 başvuru ve cevap kayıtları, işveren bildirimi, kesinti başlangıç ve bitiş tarihleri, borcun kalan bakiyesi ve yapılan ödeme dökümü istenmelidir. Kararların kesinliği veya değişmiş olup olmadığı incelenmelidir. Ayrıca İngiliz mahkeme dosyasında taraf isimleri ve alacağın türü doğru eşleştirilmelidir. Aynı soyadlı farklı kişiler veya eski şirket unvanları nedeniyle yanlış işverene başvuru yapılması önlenmelidir.
Türkiye ayağında çalışanın işverenini gösteren güncel kayıtlar, bordrolar, uygun hâllerde sosyal güvenlik bilgileri, mevcut Türk icra dosyaları ve haciz sıra bilgileri hazırlanmalıdır. Asıl ilamın ülke dışı kullanımı için gerekli belge tasdiki ve tercüme koşulları da değerlendirilebilir. Apostil, yabancı kesinti emrinin Türk hukukunda doğrudan icra edilebilir olduğunu tek başına göstermez. Belgeler hukuki amaçlarına göre tasnif edilmelidir.
Çifte tahsil ve mahsup sorunları
Aynı alacak için İngiltere’de AEO kesintisi yapılırken Türkiye’de de tenfiz ve icra takibi gündeme gelebilir. Bu durumda toplam borç tutarı, ödenmiş taksitler, faizin hangi tarihe kadar işletildiği ve icra masrafları karşılaştırılmalıdır. Borçlu bir ülkede ödeme yapmışsa bu ödemenin aynı alacağa mahsup edilip edilmeyeceği kayıtlarla gösterilmelidir. Alacaklıya aynı borç için iki kez kesin ve kalıcı tahsil hakkı doğduğu varsayılamaz.
Banka dekontu, işveren bordrosu ve mahkeme tahsil görevlisinin ödeme kaydı farklı belgelerdir. Borçlunun maaşından kesilmiş para henüz alacaklıya aktarılmadıysa kesinti ve tahsil aşamaları ayrıştırılmalıdır. Türkiye’de takip dosyasına yapılmış ödeme İngiliz alacak bilançosuna işlenmezse iki ülke arasında uyumsuz borç hesapları çıkabilir. Uygun hukuki başvuru ve mahsup savunması için ödemelerin kronolojik tablosu hazırlanmalıdır.
İşverenin işten ayrılmayı bildirmesi neden önemlidir?
İngiltere’deki AEO iş ilişkisine bağlı olarak bordro üzerinden işler. Çalışanın işveren değişikliği, işten ayrılması veya uzun süre ücret almaması kesinti uygulamasını etkileyebilir. Karardaki bildirim koşulları ve Civil Procedure Rules Part 89’un ilgili hükümleri dikkate alınmalıdır. Eski işverenin artık ödeme yapmadığı halde hâlâ aynı kesinti emrini yerine getirdiğini varsaymak hem alacaklıyı hem borçluyu yanlış yönlendirir.
Türk icra hukukunda İİK m.355, işçinin ücretinin ve görev yerinin değişmesini veya işine son verilmesini belirli koşullarda icra dairesine bildirme yükümlülüğüyle düzenler. İşverenin bu bildirimi yapıp yapmadığı, işçi yeni işe geçtiğinde haciz işlemlerinin devamı bakımından önem kazanabilir. İngiliz işverenin yaptığı bildirim ile Türk işverenin icra dairesine yapması gereken bildirim iki ayrı hukuk sisteminde değerlendirilir.
Borçlunun geçim düzeyi ve hesap hatasına itirazı
Attachment of Earnings Order’da protected earnings rate gibi unsurlar, borçlunun asgari geçim düzeyi bakımından önemli olabilir. Maaşında düşüş veya bakmakla yükümlü olduğu kişi sayısında değişiklik bulunan borçlu, uygun İngiliz usul kurallarına göre emrin yeniden değerlendirilmesini isteyebilir. Başvurunun süresi ve dayanağı, emrin hangi usulle verildiğine bağlıdır. Sırf beklenen kesinti rakamının yüksek olması, herhangi bir süre sınırı olmadan emir kendiliğinden kalkar sonucunu doğurmaz.
Türkiye’de hatalı ücret haczi veya nafaka kesintisi iddiası mevcutsa uygulanacak Türk icra ve iş hukuku hükümlerine göre ayrı başvuru yolları araştırılır. Bir ülkedeki itirazın diğer ülkenin mahkemesinde otomatik sonuç verdiği varsayılamaz. İşçi, mahkeme ve icra dairesinden gelen belgeleri tarih sırasına koyarak kendi gelir ve kesinti kayıtlarını uygun şekilde sunmalıdır.
İcra emri gönderilen Türk şirket hangi riski yönetmelidir?
Türk işveren, kendisine doğrudan İngiliz mahkemesinden bordro kesintisi talebi geldiğinde önce belgenin hangi hukuki işleme ilişkin olduğunu ve Türkiye’deki şirketin gerçekten muhatap olup olmadığını saptamalıdır. İşverenin çalışanla iş sözleşmesi, bordro kaydı, ödemelerin hangi ülkede yapıldığı ve Türkiye’de usulüne uygun icra haczi tebligatı bulunup bulunmadığı gözden geçirilmelidir. Yabancı hukuk danışmanlığı gerektiren durumlarda bunu gizlemek yerine uzman görüşü alınmalıdır.
Diğer taraftan Türkiye’deki bir icra müdürlüğünden usulüne uygun maaş haczi müzekkeresi tebliğ edilmişse İİK m.355–356’da yer alan bildirim ve kesinti yükümlülükleri önem kazanır. Bu yükümlülükler İngiliz AEO ile karıştırılarak ertelenmemelidir. Kurum içinde yetkili muhasebe ve hukuk birimi arasında belge takibi kurulması, hem kesilmeyen tutar hem de çalışana fazla kesinti yapılması riskini azaltır.
Örnek uyuşmazlık: Birmingham’da alınan karar, Mersin’deki işveren
İngiltere’de mahkeme alacağı nedeniyle AEO verilen Türk vatandaşının, bir süre sonra Mersin’deki özel bir şirkette ücretli çalışmaya başladığını düşünelim. İngiltere’de eski işverene yöneltilmiş emir, Mersin işvereninin ücret bordrosuna otomatik uygulanamaz. Alacaklı önce İngiliz asıl hükmünün niteliğini ve Türkiye’de tenfiz koşullarını inceler; gerekli hukuki süreçten sonra Türk icra hukukuna uygun maaş haczi yöntemleri değerlendirilir.
Örnek olayda İngiltere’de daha önce kesilmiş ve ödenmiş miktarlar varsa bunlar kalan borç hesabından ayrı gösterilmelidir. Mersin işverenine İngilizce emrin gönderilmesi yerine Türk icra dairesinin gerekli yazıları ve tebligatı hukuken önemlidir. Bu anlatım belirli bir mahkeme kararının Türkiye’de kesin tenfiz edileceği veya alacaklının mutlaka ücret üzerinden tahsil edeceği yönünde garanti içermez.
Örnek uyuşmazlık: Türkiye’de ilam, Londra’da ücret
Türkiye’de bir ticari alacak hükmü bulunan kişinin borçlunun artık Londra’da maaşlı çalıştığını öğrenmesi halinde Türkiye’den işverene doğrudan haciz müzekkeresi göndermesi, İngiliz AEO prosedürünü tek başına işletmez. Önce Türk hükmünün İngiliz hukukunda hangi şartlarda ileri sürülebileceği belirlenmelidir. İcra edilebilir İngiliz hüküm mevcut olursa Civil Procedure Rules Part 89 ve Attachment of Earnings Act 1971’in ilgili koşullarına göre AEO seçeneği tartışılabilir.
Borçlu Londra’da işçi değil bağımsız yüklenici ise AEO yerine farklı tahsil yolları daha uygun olabilir. Alacaklı İngiltere’de banka hesabı veya başka malvarlığı bulunup bulunmadığını hukuka uygun şekilde araştırabilir. Her yöntemin başvuru gideri, delili ve hukuki sınırı farklıdır. İngiltere işvereninin bordrosundan ücret kesilmeye başlanması ile Türk ilamının kendiliğinden kabul edildiği varsayılmamalıdır.
Hukuki değerlendirme ve işlem planı
İngiltere Attachment of Earnings Order, İngiliz mahkeme alacağını belirli işveren nezdindeki earnings üzerinden tahsile yönelten bir araçtır. Türkiye’deki işveren için aynı etkiyi doğurması genel ve otomatik bir sonuç değildir. İngiliz hukukunda Attachment of Earnings Act 1971 Section 6 ve 24 ile CPR Part 89; Türkiye’de İİK m.83, 355–356, İş Kanunu m.35 ve gerekiyorsa MÖHUK m.50–59 ayrı ayrı okunmalıdır. Bu ayrım hem alacaklının yanlış icra yolu seçmesini hem işverenin yanlış bordro kesintisi yapmasını önlemeye hizmet eder.
Her dosyada borç ilişkisinin kaynağı, asıl karar, kesinleşme durumu, gerçek işveren, ücretin niteliği, mevcut kesintiler ve tahsil edilmiş tutarlar listelenmelidir. Sonrasında doğru ülkenin mahkemesi veya icra makamı önünde uygun başvuru yapılmalıdır. Sadece İngiliz AEO belgesine dayanarak Türk bordrosundan tahsil garantisi veya belirli bir süre taahhüdü verilmemelidir. Avukatlık çalışması, ilgili evrakın ve yürürlükteki mevzuatın somut olay temelinde değerlendirilmesini gerektirir.
Resmî mevzuat bağlantıları
Sık sorulan sorular
1. İngiltere Attachment of Earnings Order nedir?
Attachment of Earnings Act 1971 ve CPR Part 89 kapsamında, uygun alacağın borçlunun işverenince ücretinden dönemsel kesilmesini düzenleyen emirdir.
2. AEO Türk işvereninin maaşı doğrudan kesmesini sağlar mı?
Hayır. Türk işveren için Türk hukukuna uygun icra ve tebligat yükümlülükleri ayrıca incelenir.
3. CPR 89.5 N56 formunun cevap süresi nedir?
İlgili İngiliz başvuruda tebliğden itibaren sekiz gün içinde cevap formunun verilmesi öngörülür.
4. İngiliz AEO için £50 sınırı hangi hâlde vardır?
CPR 89.7(14), judgment debt veya kalan hüküm borcu elli sterlinin altında olduğunda bu tür emrin verilmemesini düzenler.
5. Protected earnings rate nedir?
İngiliz AEO’da borçlunun kendisine kalması gereken gelir düzeyini belirleyen ve kesinti hesabını etkileyen veridir.
6. İngiliz işveren artık borçluyu çalıştırmıyorsa ne yapar?
GOV.UK rehberi, kendisinde çalışmayan kişi için gelen AEO bakımından mahkemeye on gün içinde bildirim yapılmasını açıklar.
7. Türk maaş haczinde işveren kaç günde cevap verir?
İİK m.355 uyarınca tebliğe muhatap işverenin gerekli maaş ve haciz bilgisini en geç bir hafta içinde bildirmesi gerekir.
8. İş Kanunu m.35 ücret haczini nasıl sınırlar?
İşçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlasına haciz konulamayacağını düzenler; nafaka ve diğer özel koşullar ayrıca değerlendirilir.
9. Türk ilamıyla doğrudan İngiliz işverenden maaş kesilir mi?
Otomatik olarak değil. İngiltere’de ilamın hangi yolla icra edilebilir hâle getirileceği ve uygun AEO şartları ayrıca belirlenir.
10. AEO ile üçüncü kişi borç emri aynı mıdır?
Hayır. AEO işverenin ücret ödemelerini, Third Party Debt Order üçüncü kişideki belirli borç ve alacakları hedefleyen farklı İngiliz icra araçlarıdır.
11. İngiltere ve Türkiye’de aynı borçtan ödeme yapılırsa ne olur?
İki ülkede yapılan ödemeler, aynı alacak bakımından kalan borç ve mahsup kayıtlarıyla birlikte incelenmelidir; çifte tahsil olağan kabul edilemez.
12. İngiltere AEO belgesi Türkiye’de tenfiz için tek başına yeterli midir?
Asıl alacak ilamı ve MÖHUK m.50–59 koşulları dahil olmak üzere emrin hukuki niteliği ve belgeler ayrı değerlendirilir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu — Mersin ofisi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin.
İstanbul Ofisi – Polaris Plaza, Maslak / Sarıyer
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerimizden Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile gerekli yerel işlemler dikkate alınarak koordine edilir. Yüz yüze görüşme için randevu sırasında tercih ettiğiniz ofisi belirtiniz.
İstanbul ofisini Google Haritalar’da açın · İletişim ve randevu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
