İngiltere Statutory Demand Türkiye’de İcra Ödeme Emri Yerine Geçer mi? İİK 58 ve MÖHUK 50

1. Statutory Demand nedir ve neyi amaçlar?

İngiltere ve Galler’de Statutory Demand, alacaklının borçluya gönderdiği ve ödeme gücünün bulunmadığı iddiasıyla bağlantılı sonuçlar doğurabilen resmî nitelikte bir borç ödeme talebidir. UK Insolvency Service rehberi bunu borcun yirmi bir gün içinde ödenmesine ilişkin yazılı talep olarak açıklar. Bu belge mahkemenin borç miktarını kesin olarak tespit edip hükme bağlaması değildir. Borçlu şirket veya gerçek kişi olabilir; hangi Insolvenz rejiminin uygulanacağı borçlunun statüsüne göre değişir. Tek bir İngilizce belgeyi Türkiye’deki icra emri veya ödeme emri diye çevirmek, hukuki niteliği yanlış göstermeye yol açar.

Bu tür bir belge, İngiltere’de alacaklı için sonraki tasfiye veya bireysel iflas başvurusunda rol oynayabilir. Ancak her Statutory Demand sonucunda iflas kararı verilmesi otomatik değildir. Talebin miktarı, dayandığı borç, tebliğ, borçlunun hukuki durumu, itiraz veya karşı başvuru imkânı ve İngiliz mahkemesinin sonraki işlemleri ayrı değerlendirilir. Türkiye’de bulunan banka hesabı, taşınmaz veya şirket payı açısından ilk adım İngiltere belgesinin ne olduğunu saptamak; ardından Türk hukukunda takip ve malvarlığına ilişkin hangi ayrı şartların aranacağını belirlemektir.

2. Insolvency Rules 2016 r.7.3: Şirketlere gönderilen talebin zorunlu unsurları

İngiltere ve Galler Insolvency Rules 2016 kural 7.3, şirketlere yönelik statutory demand metninde şirketin tanıtıcı bilgileri, alacaklının adı ve adresi, talebin dayandığı kanun maddesi, borcun miktarı ve hangi hukuki ilişkiden doğduğu gibi unsurları düzenler. Talep mahkeme hükmüne dayanıyorsa hükmün bilgileri, alacak devredilmişse önceki alacaklıya ilişkin açıklamalar da önemlidir. Kuralda, şirkete tebliğden sonra yirmi bir gün içinde ödeme veya borcun çözümü için işlem yapılmamasının winding-up başvurusu açısından etkisine ilişkin açıklama bulunur.

Türkiye’ye taşınan bir belge bakımından bu ayrıntılar neden önemlidir? Çünkü yalnız İngiltere makamına ait form başlığının bulunması, alacaklının Türk icra hukukunda haklı olduğunu kanıtlamaz. Talebin altında yatan sözleşmenin, faturanın, teslim belgesinin veya kararın ayrıca sunulması gerekebilir. Statutory Demand içinde bir başka mahkeme kararına atıf varsa o hükmün aslı ve kesinlik durumunun da kontrol edilmesi gerekir. İngiltere’de verilmiş bir talebin geçerli sayılması için aranan biçim koşulları, Türk icra takibinin nasıl açılacağını düzenleyen İİK m.58 koşullarının yerine geçmez.

3. Yirmi bir günün anlamı: İngiltere’deki süre Türkiye’de icra itiraz süresi değildir

UK Insolvency Service, şirkete tebliğ edilen statutory demand üzerine borcun ödenmesi veya ödeme üzerinde anlaşmaya varılması için yirmi bir günlük süreden söz eder. Bu süre İngiltere’de belirli tasfiye veya iflas başvurusuna giden yolda önemlidir. Türk icra müdürlüğünün gönderdiği ilamsız takip ödeme emrine itiraz süresiyle aynı değildir. İİK m.62, genel haciz yolundaki ödeme emrine itirazın tebliğden itibaren yedi gün içinde bildirilmesi rejimini düzenler. Bir İngiliz talebiyle Türk ödeme emri arasında usul, sonuç ve başvuru merci bakımından bu nedenle temel fark vardır.

İngiltere’deki talep Türkiye’de yaşayan borçluya ulaştığında, UK hukukundaki sürelerin tebliğ yeri ve kişiye göre ayrıca kontrol edilmesi gerekir. Örneğin gerçek kişinin statutory demand’e karşı mahkemeden kaldırma talebinde bulunması bakımından yabancı ülkede tebliğin özel hükümleri vardır. UK GOV.UK sayfasında İngiltere dışında bulunma durumuna ilişkin süre tablosu ayrıca belirtilir. Türkiye’deki yedi günlük itiraz süresi ise ancak Türk icra dairesinden usulüne uygun bir ödeme emri tebliğ edildiğinde konu olur. Bir belgenin İngilizce veya Türkçe tercümesini görmek, süreyi kendiliğinden değiştirmez.

4. Gerçek kişi için r.10.4: Talebin kaldırılması başvurusu

Insolvency Rules 2016 kural 10.4, gerçek kişiye yönelik statutory demand’in mahkemece kaldırılması amacıyla başvuru yapılmasını düzenler. Kuralda, İngiltere içindeki olağan başvuru için tebliğden itibaren on sekiz günlük süre yer alır; yabancı ülkede tebliğ ve GOV.UK rehberindeki ülkeye göre değişen süre bilgileri ayrıca incelenmelidir. Başvuru, talebe ilişkin tarih ve sebepleri içermeli ve delillerle desteklenmelidir. Buna karşılık şirket borçlusu yönünden aynı bireysel set-aside prosedürünün kullanılabileceği varsayılamaz. Şirketler bakımından tasfiye başvurusunun önlenmesine ilişkin farklı yollar gündeme gelir.

Türkiye’de avukatın yapması gereken ilk işlem, borçlunun İngiltere’de gerçek kişi mi şirket mi olduğuna bakmaktır. Şirket müdürünün şahsen borçlu olduğu durum ile şirketin borçlu olduğu durum aynı sonuçları doğurmaz. Tüzel kişinin kendisine ait borcu yöneticinin kişisel malvarlığıyla özdeş saymak da yanlıştır. Talepte adı geçen borçlunun kimliği, dayanak sözleşmede imza ve temsil durumu, şahsi kefalet bulunup bulunmadığı ve İngiliz mahkeme kaydında sonraki bir karar olup olmadığı saptanmadan Türkiye’deki gerçek kişi aleyhine takip stratejisi kurulamaz.

5. MÖHUK m.50: Statutory Demand yabancı mahkeme ilamı değildir

5718 sayılı MÖHUK m.50/1, hukuk davalarında yabancı mahkemelerce verilen ve verildiği ülke hukukuna göre kesinleşen ilamların Türkiye’de icrasını Türk mahkemesinin tenfiz kararına bağlar. Alacaklının düzenlediği statutory demand, bu tanımdaki yabancı mahkeme ilamı değildir. Belgenin bir İngiliz kanununa dayanarak düzenlenmesi ve ciddi hukuki sonuçlar doğurabilmesi, onu mahkeme kararı hâline getirmez. Bu nedenle statutory demand’e yalnız apostil veya noter tasdiki eklenip Türkiye’de tenfiz talep edilmesi, dayanak ve hukuki nitelik bakımından sorunludur.

Statutory Demand’in altında İngiltere mahkemesinin ayrıca verilmiş ve kesinleşmiş bir para hükmü bulunabilir. Bu durumda söz konusu mahkeme hükmü farklı bir belgedir; MÖHUK m.53–54’teki belge, karşılıklılık, münhasır yetki, kamu düzeni ve savunma hakkı şartları bakımından incelenmesi gerekir. İngiltere’de sonraki winding-up veya bankruptcy kararları da borcun tahsiline ilişkin normal para ilamıyla otomatik olarak özdeş değildir. Her kararın ne tür yargılama sonucu doğurduğu, mahkeme yetkisi ve Türkiye’de istenen koruma ayrı hukukî değerlendirme gerektirir.

6. İİK m.58: Türkiye’de takip nasıl başlatılır?

İcra ve İflas Kanunu m.58, takip talebinde alacaklının ve borçlunun kimliği, alacağın türü, miktarı, faiz ve dayanak belgeye ilişkin temel bilgilerin gösterilmesini düzenler. Yabancı para alacağında Türk parası karşılığının ve istenen faizin belirlenmesi ayrıca önem taşır. İngiltere’deki statutory demand, bir Türk icra takip talebi değildir; Türk icra müdürlüğüne başvurmak isteyen kişi Türk hukukunun takip koşullarını yerine getirmek zorundadır. Alacağın varlığı yalnız yabancı talep mektubuyla değil, hukuki dayanağına göre sözleşme, fatura, teslim kaydı veya ilam gibi belgelerle ortaya konur.

Birleşik Krallık’ta adresi bulunan borçlunun Türkiye’de banka hesabı veya başka varlığının bulunması, her durumda aynı Türk icra dairesinin yetkili olacağı anlamına gelmez. Yetki, tebligat, uygulanacak hukuk ve borçlunun gerçek malvarlığı bağlantısı ayrıca araştırılmalıdır. İİK m.62 kapsamındaki Türk ödeme emrine itiraz ile İngiliz statutory demand’e cevap farklı süreçlerdir. Takip itirazının ardından başvurulacak itirazın iptali veya kaldırılması yolları da İİK m.67–68 ve somut belgenin niteliği bakımından değerlendirilir. Hiçbir aşamada İngiliz belgenin başlığı Türk mahkeme kararının yerine geçirilmez.

7. İngiltere tasfiye tehdidi Türkiye’de şirketi iflas ettirir mi?

İngiltere’de alacaklının şirket aleyhine winding-up başvurusunda bulunabilmesi, İngiliz şirketler ve iflas hukukundaki koşullara bağlıdır. Talep üzerinden yirmi bir gün geçmesi tek başına Türkiye’de ticaret siciline iflas kaydı yapılmasını veya Türk şirketinin malvarlığının İngiliz alacaklıya devredilmesini sağlamaz. Türkiye’de ticaret şirketlerinin iflası, Türk icra ve iflas hukuku hükümleri ile yetkili yargı mercileri tarafından yürütülür. Yabancı ülkedeki tasfiye talebi, Türk makamında yeni bir ilam veya iflas kararı olarak kabul edilmemelidir.

Özellikle borçlunun İngiltere Ltd şirketi, Türkiye’deki ayrı bir limited şirketin ortağı veya sadece aynı gerçek kişinin iki şirketin müdürü olduğu hâllerde hukuki kişilikler ayrılmalıdır. UK Ltd’nin borcu Türk bağlı ortaklığın otomatik borcu değildir. MÖHUK m.9 tüzel kişilerin ehliyeti ve statüsü konusunda, m.21 ise Türkiye’de bulunan taşınmazın aynî hakları konusunda ayrı bağlantı kuralları içerir. Sınır ötesi iflas kararlarının etkisi için ayrıca ilgili özel hükümler incelenmelidir. Tek talep mektubundan Türkiye şirketi aleyhine doğrudan iflas sonucu çıkarılması hukuken desteklenemez.

8. Statutory Demand, Türk hukukunda ihtar veya temerrüt etkisi doğurabilir mi?

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.117, muaccel borcun borçlusunun kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşmesini düzenler. Borcun ifa günü birlikte belirlenmiş veya kanunda sayılan başka temerrüt durumları varsa ihtar gerekliliği ayrıca değişebilir. İngiliz statutory demand içindeki ödeme çağrısının bir Türk borç ilişkisi bakımından ihtar niteliği taşıyıp taşımadığı, alacağın muaccel olması, bildirimin borçluya ulaşması ve uygulanacak hukuk kurallarına göre incelenir. Her statutory demand’in Türk hukukunda mutlaka temerrüt başlattığı iddia edilemez.

MÖHUK m.24 uyarınca yabancı unsurlu sözleşmeye İngiliz hukuku uygulanıyorsa temerrüt ve borç ilişkisine uygulanacak kurallar buna göre belirlenebilir. Türk hukuku uygulanacaksa TBK m.117 hükümleri değerlendirilir. Talebin içeriğinde borçlu yanlış tanımlanmışsa, miktar tartışmalıysa veya hiç tebliğ yapılmamışsa bu sorunlar hukukî sonuca etki eder. İhtar işlevi ile icra emri niteliği farklıdır: Bir yazı belirli koşullarda borçluyu ödemeye çağıran delil olabilir, fakat bu durum alacaklıya yargısal ilam olmadan her Türk malvarlığını doğrudan haczetme yetkisi vermez.

9. Zamanaşımı bakımından TBK m.154 ile ihtarı ayırmak

TBK m.154, zamanaşımını kesen olayları açıkça sayar: borçlunun borcu ikrarı ve alacaklının dava, defi, icra takibi veya iflas masasına başvuru gibi işlemleri bu kapsamdadır. Yalnız alacaklı tarafından bir statutory demand gönderilmesi, bu maddede tek başına yazılı bir kesilme sebebi değildir. Dolayısıyla alacaklının İngiltere’de 21 günlük ödeme talebi hazırlayıp göndermesi, Türk borç ilişkisindeki zamanaşımının mutlaka yeniden başladığı anlamına gelmez. Bu ayrım süre kaybının önlenmesi bakımından özellikle önemlidir.

Borçlu yazılı olarak borcu kabul etmiş, kısmi ödeme yapmış veya faiz ödemişse TBK m.154/1 kapsamında ayrı bir ikrar olgusu gündeme gelebilir. İngiltere’de ayrıca mahkemeye başvurulması durumunda bunun Türk hukukuna uygulanacak zamanaşımı kesilme kuralları bakımından etkisi, yabancı unsurlu uyuşmazlığın bağlama ve hukukî niteliği nedeniyle ayrıca incelenir. TBK m.156–157 yeni sürenin ve kesilmenin diğer sonuçlarını düzenler. Alacaklının tek başına yazdığı talebi borçlunun ikrarıyla aynı saymak, hem kanun metniyle hem de ispatın öznesi bakımından bağdaşmaz.

10. Şirket borcu, kefalet ve gerçek kişinin malvarlığı neden ayrılmalıdır?

Statutory Demand üzerinde borçlu olarak şirketin unvanı yazıyorsa, Türkiye’de aynı şirketin ortak veya müdürünün kişisel hesabına yönelmenin dayanağı ayrıca araştırılmalıdır. Şirket, ortak ve müdürün hukukî kişilikleri aynı değildir. Bir İngiltere Ltd’nin alacağı veya borcu, yöneticisinin Türkiye’deki şahsi mülküyle sırf yönetici sıfatı nedeniyle özdeş hâle gelmez. Ayrıca İngiliz şirketinin Türkiye’deki limited ortaklığının ayrı tüzel kişiliği bulunabilir. İki şirket arasında sözleşme, garanti, kefalet veya alacak devri gibi ek ilişkiler kurulmuşsa bunların geçerliliği ve şekli ayrı incelenir.

Türk Borçlar Kanunu m.583 ve devamındaki kefaletin şekil koşulları, Türk hukukunun uygulanması gereken kefalet ilişkileri bakımından önem taşır. Bir şirket müdürünün e-postasını şahsi kefalet gibi okumak, usul ve maddi hukuk bakımından ciddi hata yaratabilir. Alacaklının hangi borçluya hangi hukukî sebeple başvurduğu açık değilse Türk icra talebinin de güvenilir olması beklenemez. Statutory Demand’e eklenen imza, aynı zamanda yönetici sıfatı ve kişisel sorumluluk bakımından tercüme ve belge incelemesi gerektirir. Bu nedenle kimlik ve temsil tablosu dosyanın temel parçalarından biridir.

11. İngiltere’de Türkiye adresine tebligat ve deliller

Statutory Demand’in İngiltere dışında tebliğinde, ilgili Insolvency Rules ve İngiltere Practice Direction — Insolvency Proceedings hükümleri önemlidir. Practice Direction paragraf 11.2–11.3, bildirim borçluya ulaşsın diye gereken adımları ve yabancı ülkelerde tebliğ yöntemlerini açıklar. Türkiye’de yaşayan kişinin İngiltere’den gönderilmiş bir talebe gerçekten hangi tarihte ulaştığı, tebliğin hukuki geçerliliği ve sürenin nereden başladığı araştırılmalıdır. Yalnız kargo barkodunun varlığı, her İngiliz usul şartının yerine getirildiğini otomatik kanıtlamaz.

Belgeler, İngiliz talep mektubu ve ekleri, alacak ilişkisini oluşturan sözleşme, tebliğ ispatı, şirket veya gerçek kişi kimliği, borçlunun verdiği cevap, ödemeler ve varsa İngiltere mahkeme dosyası olarak ayrılır. Bir başvuru yapılmışsa İngiliz court order ile alacaklının kendi bildirimi aynı dosyada ayrı klasörlere konulmalıdır. Türk mahkemesine sunulacak delillerde çeviri, imza ve tasdik koşulları usulen yerine getirilir. Türkiye’deki banka kayıtlarının hukuka uygun şekilde elde edilmesi ve taraflara ait kişisel verilerin gereksiz açıklanmaması ayrıca gözetilir.

12. Yabancı belgeyi Türk ilamlı takibe koymadan önce yapılacak denetim

Bir statutory demand dosyasında ilk kontrol belgenin hangi yargı çevresinde, hangi kanun maddesine göre düzenlendiğidir. İkinci kontrol talebin İngiliz gerçek kişiye mi şirkete mi yöneldiğidir. Üçüncü kontrol borcun hukukî sebebi, muacceliyeti ve ödeme durumudur. Dördüncü kontrol tebliğin nerede ve nasıl gerçekleştiğidir. Beşinci kontrol İngiltere mahkemesinin ayrıca bir para ilamı, iflas veya tasfiye kararı verip vermediğidir. Bu veriler olmadan yalnız mühür, kâğıt biçimi ve onay işlemlerine dayanarak Türkiye’de kesin tahsil önerisi hazırlanmamalıdır.

Altıncı kontrol MÖHUK m.24 ve m.50, İİK m.58, TBK m.117 ve m.154 arasında uygulanacak hükmün doğru seçilmesidir. Yedinci kontrol varsa Türk şirketi, gerçek kişi veya taşınmazla ilişkinin belgelenmesidir. Sekizinci kontrol hukukî başvuru sonucu ile arama niyetinin tutarlılığıdır: Bu rehber İngiltere’deki talep mektubunu ele alır; Türk icra takibi, yabancı mahkeme kararı tenfizi ve yabancı iflas kararlarının etkisi farklı konu merkezlerine ait meselelerdir. Her hukukî iddia doğrulanmış kanun maddesine dayanmalı, teyit edilmemiş yargı kararı eklenmemelidir.

İngiltere Statutory Demand ve Türkiye’de icra hakkında 12 soru

İlgili hukuk rehberleri

İngiltere CCJ’nin Türkiye’de tahsili; İngiltere Bankruptcy Order ve Türk tapusu; İngiltere Tomlin Order; İngiltere Part 36 Offer; Yurt dışı sözleşmede hukuk seçimi. Her yazının belge ve başvuru yolu birbirinden ayrıdır.

Resmî mevzuat ve kurum kaynakları

UK Insolvency Service Statutory Demands; Insolvency Rules 2016 Part 7 Rule 7.3; Insolvency Rules 2016 Part 10 Rule 10.4; UK Statutory Demand itiraz rehberi; Insolvency Practice Direction; 6098 sayılı TBK m.117 ve 154; 5718 sayılı MÖHUK.

İngiltere hukukunda ülke dışına tebliğ ve şirket-gerçek kişi ayrımı, somut talebin düzenlendiği tarihte yürürlükte olan kurallara göre değerlendirilir. Doğrulanmamış mahkeme kararı numarası kullanılmamıştır.