İngiltere Late Payment Act 1998 Türkiye–İngiltere Ticari Fatura Faizinde Uygulanır mı? Section 12
Kısa ve net cevap
İngiltere’deki Late Payment of Commercial Debts (Interest) Act 1998, Türkiye–İngiltere arasındaki her ticari faturaya sırf İngiliz hukuku seçildi diye otomatik uygulanmaz. Section 12 gerçek bağlantı ve uygulanacak hukuk bakımından özel bir sınır getirir. Türk mahkemesinde MÖHUK m.24 ve ilgili koşullarda TTK m.1530 ayrı incelenir. İngiltere’deki faiz, Bank of England temel faizine sekiz yüzde puanı eklenmesi sistemidir; Türkiye’de TCMB 2026 için ilgili özel ticari faiz oranını yüzde 43 ve asgari giderimi 2.020 TL açıklamıştır. Bu tutarlar aynı alacak için doğrudan birleştirilmez.
Bu rehber İngiltere ve Galler ile bağlantılı Türk tedarikçiler ve uluslararası ticari sözleşmeler içindir. İnceleme tarihi: 1 Kasım 2026.
| Konu | Yaklaşım | Kaynak |
|---|---|---|
| İngiliz özel kanun | Nitelikli ticari mal/hizmet bedeli | 1998 Act s.1–3 |
| İngiliz ödeme ve faiz başlangıcı | Ödeme günü/ilgili 30 gün sistemi | s.4 |
| İngiliz kanuni faiz | Bank of England baz faiz + 8 yüzde puanı | s.6 ve GOV.UK |
| İngiliz sabit giderim | 40 / 70 / 100 sterlin | s.5A |
| İngiliz hukuk seçimi sınırlaması | Kayda değer bağlantı ve seçim olmasaydı uygulanacak hukuk | s.12 |
| Türk sözleşme bağlantısı | Hukuk seçimi / en sıkı ilişki | MÖHUK m.24 |
| Türkiye 2026 özel ticari faiz | Yıllık %43 (ilgili kanuni kapsamda) | TTK m.1530 / TCMB |
| Türkiye 2026 asgari giderim | 2.020 TL (ilgili kanuni kapsamda) | TTK m.1530 / TCMB |
1. İngiltere ile Türkiye arasında geciken ticari ödemenin temel sorusu
İngiltere ve Galler’de faaliyette bulunan bir alıcının Türkiye’deki tedarikçiden mal veya hizmet satın alıp bedeli geç ödemesi halinde, faiz hakkı tek bir ülkedeki kanun maddesinden hareketle otomatik belirlenemez. İngiltere Late Payment of Commercial Debts (Interest) Act 1998, ticari tedarik bedelinin geç ödenmesine ilişkin özel bir düzenlemedir. Türk Ticaret Kanunu m.1530 ise Türk hukukunda ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde geç ödeme sonuçlarını belirler. Hangi düzenlemenin uygulanacağı öncelikle sözleşmenin niteliğine, hukuk seçimine, tarafların işyerlerine ve uyuşmazlığın görüleceği mahkemenin kanunlar ihtilafı kurallarına göre araştırılmalıdır.
Özellikle 1998 tarihli İngiliz Kanunu’nun Section 12 hükmü, hukuk seçiminin bu düzenlemeyi hangi hâllerde devre dışı bırakabileceğini veya uygulamada tutabileceğini ayrıca düzenler. İngiliz hukuku seçildiği için her Türkiye–İngiltere faturasında İngiliz yasal faizinin otomatik doğduğunu söylemek, bu maddeyi görmezden gelmek olur. Aynı şekilde Türk satıcının adresi Mersin olduğu için her İngiliz alıcının doğrudan Türk Ticaret Kanunu m.1530 ile borçlandığını varsaymak da doğru değildir.
2. Late Payment of Commercial Debts (Interest) Act 1998 m.1
İngiliz 1998 Kanunu Section 1(1), kanunun uygulandığı sözleşmelerde nitelikli borcun kanuni koşullarda basit faiz taşımasını sözleşmeye zımnen eklenen bir şart olarak kabul eder. Kanundaki statutory interest, yalnız alacaklının keyfî ceza bedeli talebi anlamına gelmez; kanuni hükümlere bağlanan bir faiz hakkıdır. Section 1(2), bu faiz hakkının başka hukuk kuralları bakımından açık sözleşmesel faiz gibi değerlendirilmesini öngörür. Ancak Section 1(3), kanuni faiz hakkının Part II’deki sözleşme şartlarıyla sınırlanabileceğini belirtir. Bu nedenle kanunun ilk maddesi okunup sonraki istisnalar atlanmamalıdır.
Türk hukukunda tacirler arasındaki geç ödeme faizinin değerlendirilmesi ise 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1530 ve somut işleme uygulanabilecek diğer hükümler üzerinden yapılır. Taraflardan biri İngiliz şirketi olduğunda sözleşmenin uluslararası niteliği ayrıca bir kanunlar ihtilafı sorunu doğurur. Maddelerin ortak ekonomik amacının geç ödemeyi caydırmak olması, faiz oranlarını veya başlangıç günlerini aynı yapmaz.
3. Kanunun kapsamı: ticari mal ve hizmet tedariki
1998 Kanunu Section 2, uygulama alanını malların veya hizmetlerin tedariki için yapılan belirli ticari sözleşmelerle ilişkilendirir. Bir ticari alacak davasında kanunun adının geçmesi, her para borcunun bu düzenlemeye tabi olduğu sonucuna götürmez. Ödemenin satış veya hizmet tedariki karşılığı olup olmadığı, tarafların ticari faaliyet içinde hareket edip etmedikleri ve kanuni istisnalar incelenmelidir. İşçi ücretleri, tüketici ihtiyaçları için kişisel borçlar veya şirket ortaklığına ilişkin farklı alacaklar aynı kategoriye otomatik alınmamalıdır.
Türk şirketin İngiltere’deki müşteriyle yaptığı makine satışı veya danışmanlık sözleşmesi ticari tedarik niteliği taşıyabilir. Buna karşılık ortağın şirkete verdiği ödünç para, kira ya da şirket birleşmesinden kaynaklanan ödeme için bu kanunun kapsamı ayrıca araştırılmalıdır. Sözleşmeye verilen isim yerine fiilî edim, malın niteliği, tarafların ticari amaçları ve hangi ödeme kaleminin geciktiği esas alınmalıdır.
4. Section 3 nitelikli borç ve ödeme kalemi
Late Payment Act Section 3, kanuni faize konu olabilecek qualifying debt kavramını tanımlar. Tedarik sözleşmesinden doğan ana bedelle sözleşmeye sonradan eklenen cezai şart, tazminat veya bir başka alacak kalemi aynı nitelikte olmayabilir. Bir İngiliz alıcının Türk satıcıya yalnız mal bedelini değil navlun, depolama veya cezai şart ödediği dosyada her kalem için 1998 Kanunu uygulanabilir mi sorusu ayrı cevaplandırılmalıdır. İlgili kanun metni ticari tedarik borcuna odaklanır.
İspat dosyasında sipariş numarası, tedarik edilen mal veya hizmet, teslim kabulü, faturanın düzenlenme ve alınma tarihi, ödeme koşulları ve yapılmış kısmi ödemeler ayrıştırılmalıdır. Sadece hesap ekstresinin toplam bakiyesine tek bir faiz oranı yazılması, farklı vadelere sahip birden fazla faturanın yanlış hesaplanmasına yol açabilir. Borçlu tarafından yapılan mahsup veya iadeler de açık biçimde belgelenmelidir.
5. Section 4 ödeme günü üzerinde anlaşılmışsa
1998 Kanunu Section 4(2) ve (2A), nitelikli ticari borç bakımından kanuni faizin hangi gün işlemeye başladığını düzenler. Kural olarak sözleşmede kararlaştırılmış geçerli ödeme günü varsa ilgili günün sonrasındaki gün esas alınır; ancak Section 4’te alıcının kamu otoritesi olması veya ödeme süresine ilişkin başka sınırlamalar gibi özel hükümler bulunabilir. Böylelikle fatura tarihinden sonra rastgele otuz gün saymak her ticari sözleşme için doğru yöntem değildir.
Türk ihracatçı ile İngiliz alıcı sözleşmede ‘teslim tarihinden sonra 45 gün içinde ödeme’ kararlaştırmışsa teslimin gerçekten hangi tarihte gerçekleştiği belirleyici olabilir. Mal kabulü veya kalite muayenesiyle bağlantılı farklı kayıtlar da ödeme gününü etkileyebilir. Teslim tarihi, sevk irsaliyesi ve e-posta onayları birbiriyle karşılaştırılmalı; İngiliz kanunun özel süre sınırları ve geçersiz koşullar incelenmeden faiz başlangıcı kesinleştirilmemelidir.
6. Ödeme günü kararlaştırılmamışsa 30 günlük sistem
Section 4, tarafların geçerli bir ödeme tarihi kararlaştırmadığı bazı durumlarda relevant 30-day period kavramını kullanır. İlgili dönemin başlangıcı alıcının faturayı veya eşdeğer ödeme talebini alması, mal veya hizmetin teslimi yahut kabul prosedürü gibi kanuni ayrıntılara bağlı olabilir. Bu nedenle sözleşme ve teslim kayıtlarına bakılmadan her olayda faturanın kesildiği tarihten itibaren otomatik 30 gün sonunda faiz başladığı ileri sürülmemelidir.
Uluslararası ticarette faturanın Türk ERP sistemine kaydedildiği gün ile İngiliz alıcının ödeme talebini aldığı gün farklı olabilir. Kargo, elektronik posta, EDI ve müşteri portalındaki bildirim kayıtları bu sebeple önem taşır. Hesap hazırlanırken ödeme talebinin karşı tarafa ne zaman ulaştığı ve malların hangi tarihte teslim alındığı birlikte gösterilmeli; kanundaki özel hükümler olayın türüne göre uygulanmalıdır.
7. İngiliz yasal faiz oranının hesabı
GOV.UK’nin ticari geç ödeme rehberi, kanuni faizin ilgili durumda Bank of England base rate üzerine sekiz yüzde puanı eklenerek hesaplandığını açıklar. Bu oran sözleşmesel faizden ve Türk ticari geç ödeme faizinden farklıdır. Banka temel faizi dönemler içinde değişebildiği için belirsiz bir dosya hakkında ‘2026 yılında bütün günlerde yüzde X’ şeklinde tek ve değişmez oran yazmak yanlıştır. Alacağın hangi tarihte geç ödemeye düştüğü ve kanunun Section 6 uyarınca ilgili dönemde uyguladığı oran ayrı kontrol edilmelidir.
Örneğin belirli bir hesapta kullanılan yıllık oranın doğru olduğu kabul edilse bile faiz basit faiz olarak günlük döneme dağıtılırken sözleşme, para birimi ve gün sayısı incelenir. Sadece ana parayı güncel banka faiz oranıyla çarpıp geçmiş tüm döneme uygulamak yanlış sonuç doğurabilir. İngiliz resmî hesap yönteminin hangi döneme ilişkin olduğu belge üzerinde belirtilmelidir.
8. Section 6 ile Bank of England base rate ilişkisi
Late Payment Act Section 6, kanuni faiz oranının ilgili düzenleyici işlemle belirlenmesini öngörür. Bu düzenlemeye dayanan oran formülü ve referans dönemi, ticari geç ödeme faizi hesaplarında önem taşır. Bank of England’ın aynı yıl içinde para politikası faizini değiştirmesi, ilgili yasal faizin her gün anlık olarak değiştiği anlamına gelmeyebilir; yürürlükteki alt düzenlemelerin ilgili tarihteki yöntemi incelenmelidir. Bu nedenle faiz hesabı yapılırken hem kanun hem ilgili statutory instrument hem de ilgili tarihte geçerli Bank of England verisi kontrol edilmelidir.
Türk alacaklı sterlin borcu için faiz hesabı hazırlarken İngiliz para politikası faizi, Türk Merkez Bankasının ticari geç ödeme oranı ve tarafların akdi faizini ayrı sütunlarda izlemelidir. Bir ülkenin merkez bankasının kararını diğer ülkenin ticari alacaklarına doğrudan taşıyan tablolar doğru hukuki hesap sağlamaz. Somut fatura ve geç ödeme tarihi esastır.
9. Section 5A sabit tahsil giderimi
Late Payment Act Section 5A, nitelikli borç bakımından kanuni faiz işlemeye başladığında alacaklıya belirli sabit giderim hakkı tanır. Kanunun 5A(2) düzenlemesine göre borç 1.000 sterlinin altındaysa 40 sterlin, 1.000–10.000 sterlin aralığındaysa 70 sterlin, 10.000 sterlin veya üzerindeyse 100 sterlin sabit giderim söz konusu olabilir. 5A(2A) belirli koşullarda makul tahsil giderlerinin sabit tutarın üzerinde kalan kısmının da talep edilebilmesini düzenler. Bunlar Türkiye’deki TTK m.1530 asgari giderim tutarlarının İngilizce karşılığı olarak otomatik uygulanamaz.
Birden fazla faturanın bulunduğu ticari ilişkide aynı tahsil giderinin her türlü ödeme kalemine sınırsız eklenebileceği düşünülmemelidir. GOV.UK, sabit giderimin her gecikmiş ödeme için bir kez talep edilebileceğini açıklar. Alacaklı hangi ana borç kalemi için hangi sabit tutarı istediğini göstermeli; makul ek gider iddiası da ayrıca belgeyle desteklenmelidir.
10. Section 8 ‘substantial remedy’ ve sözleşme faizi
Late Payment Act Section 8, kanuni faiz hakkının sözleşmeyle kaldırılması veya değiştirilmesinin sınırlarını düzenler. Taraflar gecikme için substantial contractual remedy kararlaştırmışsa bunun kanuni faiz üzerindeki etkisi farklı olabilir. Ancak sözleşmeye faiz işletilmeyeceği hükmünün yazılması her durumda kanuni faizi ortadan kaldırmaz. Section 8’in çeşitli fıkraları, sözleşmesel giderimin yeterliliği ve genel korunmanın etkisi açısından ayrıntılı şartlar içerir.
Türkiye’deki tedarikçi, İngiliz alıcı tarafından gönderilen genel işlem koşullarında ‘late payment interest zero’ hükmü bulursa bunu tek başına kesin geçerli veya kesin geçersiz saymamalıdır. Sözleşmedeki bütün tahsil ve faiz hakları, şartın taraflara ne zaman bildirildiği, uygulanacak hukuk ve Section 9’daki substantial remedy değerlendirmesi birlikte incelenmelidir. Fatura altındaki tek cümle her durumda bütün sözleşmesel ilişkileri değiştirmez.
11. Section 9 haksız ve yetersiz giderim ölçütü
Section 9, sözleşmede geç ödemeye karşı öngörülen remedy’nin yeterli kabul edilip edilmeyeceği konusunda denetim ölçütleri getirir. Ticari belirlilik, tarafların pazarlık gücü, şartın güçlü tarafça dayatılıp dayatılmadığı ve tedarikçinin geç ödemeden korunması gibi somut hususlar önemlidir. Her düşük faiz oranı otomatik kanuna aykırı sayılmaz; fakat görünürde faiz yazılmış olması da maddenin denetimini gereksiz hâle getirmez. Bir Türk küçük işletmesinin İngiliz büyük alıcıyla yaptığı standart sözleşmede pazarlık gücü meselesi özellikle incelenebilir.
Değerlendirme yapılırken imzalı sözleşme, fiyat görüşmeleri, teklif revizyonları, tarafların ticari hacmi ve geç ödeme koşulunun müzakere edilip edilmediğine ilişkin yazışmalar kullanılabilir. Sonradan hazırlanmış bir e-posta açıklaması, sözleşmenin kurulduğu tarihteki fiilî pazarlık gücünü tek başına kanıtlamaz. Mahkeme ve uygulanacak hukuk seçimi bu değerlendirmeyi etkileyebilir.
12. Section 12 çatışma kuralının asıl önemi
Late Payment Act Section 12(1), yalnız taraflarca yapılan hukuk seçimi nedeniyle Birleşik Krallık’ın bir bölümünün hukukuna bağlanan sözleşmede, o yerle kayda değer bağlantı bulunmaması ve seçim olmasaydı yabancı hukukun uygulanacak olması durumunda kanunun uygulanmayacağını düzenler. Bu hüküm, iki yabancı şirketin yalnız İngiliz yüksek geç ödeme faizi elde etmek için İngiliz hukuku seçmesinin her olayda yeterli olmayacağını gösterir. Sözleşmenin gerçek ticari ve coğrafi bağlantıları önemlidir.
Section 12(2) ise tarafların yabancı hukuk seçtiği bazı sözleşmelerde, seçim olmasaydı Birleşik Krallık’ın bir bölümünün hukukunun uygulanacak olması ve diğer ülkelerle kayda değer bağlantı bulunmaması hâlinde kanunun yine etkili olabileceğini düzenler. Bu iki fıkrayı ‘Türk şirketleri için İngiliz kanunu hiçbir zaman uygulanmaz’ veya ‘İngiliz alıcı varsa kesin uygulanır’ şeklinde sadeleştirmek doğru değildir. Her sözleşme için gerçek bağlantılar ve seçim bulunmasaydı uygulanacak hukuk araştırılmalıdır.
13. İngiliz hukuk seçimi her faturada yeterli mi?
Türk tedarikçi ve İngiliz alıcı sözleşmede açıkça England and Wales law seçmiş olabilir. Bu kayıt uluslararası uyuşmazlıkta önemlidir; ancak Late Payment Act Section 12’deki kayda değer bağlantı denetimini ortadan kaldırmaz. İngiliz alıcının gerçek iş merkezi, malların teslim noktası, ödeme ve kabul işlemleri, tarafların ticari ilişkilerinin ağırlık merkezi ayrıca incelenir. Bir Londra posta kutusunun bulunması veya ödemenin sterlinle yapılması tek başına sözleşmenin İngiltere ile yeterli bağlantısını kesin kanıtlamaz.
Öte yandan İngiltere’de gerçek ticari alım, depolama ve satış faaliyeti yürütülüyorsa bağlantı incelemesinin sonucu değişebilir. Bu yüzden kanunlar ihtilafı değerlendirmesi her somut işlemde yapılmalı; taraflara yalnız bir standart choice-of-law maddesi önerilerek kesin yüksek faiz garantisi verilmemelidir.
14. Türk hukukunda MÖHUK m.24 bağlantı kuralları
5718 sayılı MÖHUK m.24(1), sözleşmeden doğan borç ilişkilerinde tarafların açık veya tereddüde yer vermeyecek biçimde anlaşılan hukuk seçimini esas alır. İkinci fıkra sözleşmenin tamamı veya bir kısmı için seçim yapılabilmesini, üçüncü fıkra seçimin daha sonra yapılması veya değiştirilmesinin şartlarını düzenler. Dördüncü fıkra ise seçim yoksa en sıkı ilişkili hukuka ve ticari ilişkilerde karakteristik edim borçlusunun işyeri gibi bağlantılara işaret eder. Türk mahkemesinde uygulanacak hukuk araştırılırken bu fıkralar birlikte okunmalıdır.
Bir Türk ihracatçı sözleşmede yalnız İngiliz mahkemelerinin yetkili olduğunu yazmışsa bu, her durumda İngiliz maddi hukukunun da seçilmiş olduğu anlamına gelmez. Yetki anlaşması ile hukuk seçimi ayrı düzenlemelerdir. Aynı şekilde sözleşmenin İngilizce yazılması veya faturasının sterlin üzerinden düzenlenmesi, sözleşmeye hangi hukukun uygulanacağını tek başına kesinleştirmez.
15. Türk TTK m.1530 kapsamına giren işlemler
6102 sayılı TTK m.1530(2), ticari işletmeler arasında mal ve hizmet tedariki amacıyla yapılan işlemlerde tedarikçi edimini yerine getirdiği hâlde borçlunun ödemede gecikmesinin sonuçlarını düzenler. Geç ödeme borçlunun sorumlu tutulamayacağı koşullardan kaynaklanıyorsa ayrıca değerlendirme gerekir. Bu hüküm bütün ticari sözleşmelere değil, maddede tanımlanan tedarik ilişkilerine odaklanır. Türk satıcı ve İngiliz alıcının farklı ülkede olması halinde Türk hukukunun uygulanıp uygulanmadığı önce kanunlar ihtilafı hükümleriyle incelenmelidir.
TTK m.1530’un İngiliz 1998 Kanunu ile benzer ekonomik hedefi tedarikçiyi korumaktır; fakat ödeme günü, faiz oranı ve tahsil giderlerinin asgari tutarı aynı değildir. Her iki düzenlemenin de varlığını öne sürüp aynı alacak için iki farklı kanuni faiz oranını otomatik birleştirmek doğru değildir. Ticari işlem ve uygulanacak hukuk dosya temelinde sınıflandırılmalıdır.
16. TTK m.1530 gecikmede ihtar ve temerrüt
TTK m.1530(2), kanuni koşullar gerçekleştiğinde borçlunun belirlenen ödeme tarihinde veya süresinde ödememesi üzerine ayrıca ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşmesini öngörür. Maddenin devamındaki fıkralarda ödeme süresinin belirlenmediği veya ödeme tarihinin belirsiz olduğu hâllere ilişkin özel kurallar vardır. Bu sebeple Türk hukukunda her ticari faturada ayrı noter ihtarı olmadan hiçbir faiz istenemeyeceği iddiası doğru değildir.
Ancak hangi ödeme tarihinin kararlaştırıldığı, mal veya hizmetin alıcı tarafından ne zaman teslim alındığı, fatura veya eşdeğer ödeme talebinin ulaştığı gün ve varsa kabul prosedürü incelenmelidir. Tarafların fatura itirazı veya kalite uyuşmazlığı bulunması kanuni koşulları ayrıca etkileyebilir. İhtarın gereksiz olduğu varsayılan durumun dışında kalan borç ilişkilerinde Türk Borçlar Kanunu temerrüt hükümleri de gündeme gelebilir.
17. TTK m.1530’un ödeme süreleri ve 60 gün tartışması
TTK m.1530, ticari tedarik ilişkilerinde ödeme süreleri için özel sınırlamalar getirir. Bazı koşullarda 60 günü aşan ödeme süresi yazılmasına karşı kanuni koruma söz konusu olabilir; sözleşmenin açık hükmü, dürüstlük kuralı ve özellikle korunan işletmeler bakımından özel düzenlemeler incelenmelidir. Bu nedenle yalnızca sözleşmede 120 gün vade yazdığı için bunun her olayda geçerli veya her olayda hükümsüz olduğu şeklinde kesin sonuç kurulamaz.
İngiliz Late Payment Act Section 4’teki belirlenmiş ödeme günü ve kamu otoritesi veya tedarikçi lehine özel sınırlamalarla Türk m.1530’daki süre rejimi ayrı okunmalıdır. Bir ülkenin ödeme süresi kuralını diğer ülkedeki işlem için kullanmadan önce sözleşmeye hangi hukukun uygulanacağı belirlenmelidir. İşletmenin küçük veya orta ölçekli olması ile alıcının ticari büyüklüğü de uygun Türk düzenlemelerinde önemli olabilir.
18. Türkiye için 2026 TTK m.1530 faiz oranı
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının resmî TTK m.1530 tablosu, 1 Ocak 2026’da geçerli ticari tedarik geç ödeme temerrüt faiz oranını yıllık yüzde 43,00 olarak gösterir. Bu oran, ilgili kanuni kapsam ve koşullar için belirlenmiş özel bir orandır; 2026’daki bütün para borçlarına veya İngiliz hukukunun uygulandığı her ticari sözleşmeye otomatik uygulanmaz. Ayrıca faiz dönemleri ve kanuni tercih koşulları yanlış anlaşılmamalıdır.
Bir alacak 2025 yılında gecikmeye düşmüş, 2026’da kısmen ödenmiş veya farklı tarihte sözleşme şartı değişmiş olabilir. Böyle bir durumda bütün dönem için tek oran yazmak yerine ilgili hukuki rejim, dönemin geçerli oranı, ana para ve ödeme hareketleri dikkate alınmalıdır. Türk para birimiyle faiz hesabı yapılırken İngiliz sterlini ana para tutarına ayrıca hangi para hukuku ve kur çevrim kurallarının uygulanacağı incelenir.
19. Türkiye için 2026 asgari tahsil giderimi
TCMB’nin TTK m.1530 tablosu, 2026 yılı bakımından alacağın tahsil masrafları için talep edilebilecek asgari giderim tutarını 2.020 TL olarak gösterir. Bu, İngiliz Late Payment Act Section 5A’daki 40, 70 ve 100 sterlinlik sabit tutarlarla farklı bir normatif rejime aittir. Aynı faturada iki ülkenin sabit giderim tutarının kendiliğinden birlikte istenebileceği varsayılmamalıdır. Talebin dayandığı hukuk ve kanuni şartlar belirlenmelidir.
Türk tedarikçi İngiltere alıcısından tahsilat için dış avukat veya uzman hizmeti kullanmış olabilir. Masrafların hangi kısmının kanuni asgari giderimden ayrı istenebileceği sözleşmeye, uygulanacak hukuka ve giderin ispatına bağlıdır. İngiliz Section 5A(2A) kapsamındaki makul ek giderim de kendi şartlarını taşır. Belgelenmeyen keyfî masraf kalemleri faturaya eklenerek kesin alacakmış gibi gösterilmemelidir.
20. İngiliz sterlini borç ve Türk lirası hesabı
Türkiye ile İngiltere arasındaki ticari ilişkide ana borç sterlin, dolar veya avro cinsinden olabilir. Türkiye’de mahkeme veya icra başvurusu yapılacaksa yabancı para alacağının talep biçimi, temerrüt faizi, gerektiğinde kur hesabı ve kararın hangi para biriminde verileceği ayrı değerlendirilir. Bir sterlin borcuna Türk lirası üzerinden belirlenmiş yüzde 43 faiz uygulanacağı yahut aynı hesaba İngiliz baz faizinin de ekleneceği yönünde otomatik hesap doğru değildir.
Fatura listesi hazırlanırken sözleşmenin ödeme para birimi, gerçekten alınan tahsilatların para birimi, ödeme günündeki kur ve tarafların özel ödeme anlaşmaları kaydedilmelidir. Kur farkı, ana para ve faiz talepleri birbirinden ayrılmalıdır. Yargılama veya icra müdürlüğünün kabul edeceği kur tarihi ve talep türü dosyanın hukukî niteliğine göre incelenir.
21. Türk ihracatçı için bankadan gelen eksik ödeme
İngiliz alıcı Türk satıcının belirlediği bedelin yalnız bir bölümünü havale etmiş olabilir. Bu durumda ödenen tutarın ana paraya, faiz veya gider kalemlerine hangi kurala göre mahsup edildiği önemlidir. Banka dekontu üzerinde açıklama bulunması, tarafların tüm mahsup uyuşmazlığını otomatik çözdüğü anlamına gelmez. Türk hukukuna tabi borçta TBK mahsup hükümleri, İngiliz hukukuna tabi borçta ilgili İngiliz hükümler değerlendirilebilir.
Satıcının hesap ekstresi ve alıcının ödeme teyidi aynı belgede toplanmalı; banka masrafını hangi tarafın üstlendiği ve transferdeki gecikmenin alıcıya mı bankaya mı bağlı olduğu açıklığa kavuşturulmalıdır. Geç ödeme faizinin başlangıcı ve bitişi belirlenirken sadece faturanın düzenlendiği tarih değil, ödemenin borcu hukukî anlamda ne zaman sona erdirdiği de incelenmelidir.
22. Teslim, kabul ve ayıp itirazının faiz üzerindeki etkisi
İngiliz alıcı tedarik edilen malın eksik veya ayıplı olduğunu, bu nedenle ödeme yapmadığını ileri sürebilir. Böyle bir iddia bütün borcun kendiliğinden yok olduğu anlamına gelmez; fakat faiz ve temerrüt hesabının dayandığı gerçek edim ve ödeme koşulları bakımından önemlidir. Türk ihracatçı teslim belgelerini, kalite kontrol tutanaklarını, reklamasyon yazışmalarını ve varsa iade veya bedel indirim sözleşmelerini hazırlamalıdır.
Uluslararası mal satımına uygulanabilecek başka bir sözleşme veya milletlerarası sözleşme rejimi de somut olayda ayrıca incelenmelidir. Geç ödeme faizinin belirlenmesi sırasında ana borcun tutarı ve vadesi çekişmeli olabilir. Bir tarafın e-postada ‘faturayı kabul etmiyorum’ yazması tüm alacak ve faizi otomatik ortadan kaldırmadığı gibi satıcının tek taraflı kesintisiz faiz tablosu da bütün itirazların kesin reddini sağlamaz.
23. Uluslararası mal satımında CISG sorusu
Türkiye taraf olduğu Birleşmiş Milletler Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Sözleşmesi, yani CISG, belirli uluslararası taşınır mal satımlarında özel önem taşıyabilir. CISG m.78 bedelin veya diğer borcun gecikmesinde faiz hakkına ilişkin düzenleme içerir; fakat faiz oranının nasıl belirlenmesi gerektiği ve ilgili uygulanacak hukuk daha kapsamlı bir inceleme gerektirebilir. Birleşik Krallık’ın CISG’ye taraf olmaması, bütün Türkiye–İngiltere satışlarının kesin ve değişmez biçimde CISG dışında kaldığı sonucunu tek başına doğurmaz. Uygulanacak hukuk ve somut kanunlar ihtilafı bağlantıları incelenmelidir.
CISG kapsamı ile İngiliz Late Payment Act 1998 ve Türk TTK m.1530 arasındaki ilişki kurulmadan aynı fatura için birbirine eklenen üç ayrı faiz oranı hesaplanmamalıdır. Tedarik işleminin satım mı hizmet mi olduğu, tarafların işyerleri ve sözleşmedeki hukuk seçimi hükmü önemlidir. Kanunlar ihtilafı değerlendirmesi uyuşmazlık türüne göre yapılmalıdır.
24. İngiliz borç ihtarı ve Letter Before Claim
İngiltere’de alacaklı gecikmiş ticari ödemeyle ilgili resmi yazışma veya Letter Before Claim göndermeyi düşünebilir. Bu yazının borç ve faiz hesabını ayrıntılı göstermesi delil düzeni açısından önemlidir. Ancak İngiliz pre-action prosedürünü Türk TBK temerrüt ihtarı ve zamanaşımı kesilmesi hükümleriyle aynı kabul etmek hatalıdır. Türk hukukuna tabi tedarik borcunda TTK m.1530 uyarınca bazı koşullarda ayrıca ihtar gerekmemesi mümkündür; İngiltere hukukunda ise Section 4’teki faiz başlangıcı ayrı düzenlenir.
Türk satıcı İngiliz alıcıya yazacağı talepte fatura numarası, ana bedel, vade, kanuni faiz dayanağı, önceki ödemeler ve talep edilen tahsil giderimi açıkça belirtmelidir. Yanlış kanun maddesiyle yazılmış yüksek faiz talebi, tahsilatı kolaylaştırmak yerine ticari uyuşmazlığı derinleştirebilir. Yazışmanın gönderim ve teslim kanıtı saklanmalıdır.
25. İngiliz Statutory Demand ayrı hukukî araçtır
İngiltere’deki Statutory Demand, belirli para alacağı ve iflas başvurusu bağlamında kullanılabilen ayrı bir bildirim mekanizmasıdır. Late Payment Act 1998 kapsamındaki kanuni faiz veya Section 5A giderim talebi, tek başına Statutory Demand düzenlenmesi için bütün koşulların sağlandığı anlamına gelmez. Alacağın gerçekliği, tutarı ve çekişme durumu gibi unsurlar ayrıca değerlendirilir. Türk alacaklının İngiltere’de borçlu şirketi iflasla tehdit etmesi ile normal ticari tahsil süreci aynı usul değildir.
Türkiye’de ise icra ödeme emri, ilamsız takip, alacak davası ve konkordato/iflas süreçleri kendi mevzuatına tabidir. İngiliz Statutory Demand belgesi Türk icra dairesine götürüldüğünde otomatik ödeme emri oluşturmaz. Şirketin ödeme gücü ve alacağın niteliği birlikte araştırılmalıdır. Haksız veya ölçüsüz tehdit içeren tahsilat yaklaşımı yerine doğru hukukî yol seçilmelidir.
26. İngiltere hükmünün Türkiye’de tahsili
İngiltere ve Galler mahkemesinde geç ödeme ana para, faiz ve masrafı hakkında para hükmü elde edilmişse bunun Türkiye’de icra edilip edilemeyeceği 5718 sayılı MÖHUK m.50–59 çerçevesinde değerlendirilir. Yabancı kararın kesinleşme veya bağlayıcılık durumu, karşılıklılık, mahkeme yetkisi, savunma hakkı ve kamu düzeni gibi şartlar dosya temelinde incelenmelidir. İngiliz fatura veya faiz bildirimi, kendi başına Türk ilamlı icra kararı değildir.
Tenfize elverişli hüküm için Türkiye’de gerekli yargılama aşamalarından geçilmesi gerekebilir. Alacaklı Türk borçlu şirketin gerçekten hangi malvarlığına sahip olduğunu da saptamalıdır. Bir İngiliz holding şirketinin Türkiye’de bağlı şirketi olması, bağlı şirketin mallarının holding borcundan kendiliğinden sorumlu olduğu anlamına gelmez. Borçlu kimliği doğru eşleştirilmelidir.
27. Borçlu Türk şirketse ödeme itirazları
İngiliz alıcıya karşı Türk tedarikçinin alacaklı olabileceği gibi, İngiltere’deki tedarikçi Türkiye’deki alıcıdan geç ödeme faizi isteyebilir. Borçlu Türk şirket kendi savunmasında hangi hukukun uygulandığını, geçerli vade anlaşmasını, teslimin tamamlanıp tamamlanmadığını, ayıp bildirimi ve daha önce yaptığı ödemeleri ortaya koymalıdır. Faiz oranına ilişkin itiraz yalnızca İngiliz kanununa ‘ülkemizde uygulanmaz’ demekle sınırlı kalmamalıdır.
1998 Kanunu Section 12’nin sözleşmenin İngiltere ile gerçek bağlantısını denetleyen hükmü, MÖHUK m.24 ve Türk ticari geç ödeme düzenlemesinin şartları ayrı ayrı tartışılmalıdır. Borçlu bir fatura için uygulanacak hukuku diğer bütün faturalarla aynı kabul etmemelidir; farklı siparişler ayrı sözleşme oluşturabilir. İtiraz ve savunma tarihleri kaydedilmelidir.
28. Dosya hazırlanırken öncelikli deliller
İngiltere ile Türkiye arasında ticari geç ödeme uyuşmazlığında asıl çerçeve sözleşme, sipariş formları, teslim ve kabul belgeleri, faturalar, EDI kayıtları, banka dekontları, hukuk seçimi ve yetki kayıtları ile taraf yazışmalarından oluşur. Her fatura için ayrı vade ve ödeme tarihi tablosu hazırlanmalıdır. Ticari işletmelerin hangi ülkede gerçek işyerleri olduğu, malların sevki ve alıcının kabul süreci belgelerden anlaşılmalıdır. Merkez bankası oranı ilgili tarihli resmî verilerle doğrulanmalıdır.
İngiliz Kanunu Section 12’nin uygulanması veya dışlanması iddiası ileri sürülecekse, hukukun neden İngiltere ile kayda değer bağ taşıdığı ya da taşımadığı somut kayıtlarla gösterilmelidir. Başvuruda yalnız sözleşmenin son sayfasındaki İngiliz hukuku seçimi metnini sunmak yeterli inceleme olmayabilir. Diğer hukuk yollarına ilişkin ihtar ve dava süreleri de ayrı takip edilmelidir.
29. Örnek: Mersin üreticisinin Londra müşterisi
Mersin’de makine parçası üreten şirketin Londra merkezli ticari alıcıya düzenli sevkiyat yaptığı ve bazı faturaların geç ödendiği varsayılsın. Alacaklı öncelikle her siparişin sözleşmesini, teslimini, hukuk seçimi şartını ve alıcının gerçekten İngiltere’deki işyeri üzerinden işlem yapıp yapmadığını araştırmalıdır. İngiliz hukukunun uygulanabileceği dosyada 1998 Kanunu Sections 1, 4, 5A ve 12 üzerinden faiz ve giderim hesabı yapılabilir. Türk hukukunun uygulanması halinde TTK m.1530 ve 2026 TCMB verileri değerlendirilebilir.
Bu iki yolun birbiri yerine otomatik uygulanacağı ileri sürülmemelidir. Sözleşme vadesinin gerçekten geçerli olup olmadığı, ayıp bildirimi ve mahsup edilen ödemeler sonuç üzerinde etkili olabilir. Aynı şirketin başka müşterisiyle farklı hukuk seçimi yaptığı sözleşmelerde faiz sonucu farklı olacaktır. Bu örnek belirli bir uyuşmazlığın kesin kazanılacağı veya kanunlardan en yüksek faiz seçileceği anlamına gelmez.
30. Sonuç: aynı gecikme için iki farklı hukuk otomatik birleşmez
Late Payment of Commercial Debts (Interest) Act 1998, İngiltere’de nitelikli ticari mal veya hizmet tedarik bedelinin geç ödenmesine karşı faiz ve giderim sistemi kurar. Ancak Section 12, kanunun uluslararası hukuk seçimi yapılan sözleşmelerde her zaman uygulanacağını varsaymayı engelleyen özel bir bağlantı denetimi getirir. Türk hukukunda ise 5718 sayılı Kanun m.24, uygulanacak hukuk seçimi ve bağlantı kurallarını; 6102 sayılı TTK m.1530, Türk tedarik ilişkisinde geç ödeme sonuçlarını düzenler.
2026 yılında TCMB tablosunda yer alan yüzde 43 faiz ve 2.020 TL asgari giderim ile İngiltere’deki Bank of England baz faizine sekiz yüzde puanı eklenmesi ve 40/70/100 sterlinlik giderimler aynı alacağın sınırsız biçimde birleştirilebilecek kalemleri değildir. Önce sözleşmeye uygulanacak hukuk, sonra her kalemin kanuni dayanağı belirlenmelidir. Müvekkile somut belge görülmeden otomatik tahsil, kesin faiz veya kazanma vaadinde bulunulmamalıdır.
Farklı ticari alacak konularını açıklayan ilgili rehberler
Resmî mevzuat ve kaynaklar
- UK Late Payment Act 1998 – Section 1
- UK Late Payment Act 1998 – Section 4
- UK Late Payment Act 1998 – Section 5A
- UK Late Payment Act 1998 – Sections 8–9
- UK Late Payment Act 1998 – Section 12 Conflict of Laws
- GOV.UK – Late commercial payments interest
- GOV.UK – Debt recovery costs
- TCMB – TTK m.1530 geç ödeme faiz oranı ve asgari giderim
- 5718 sayılı MÖHUK – Resmî Gazete
Sık sorulan sorular
1. Late Payment Act 1998 Türk ihracatçıya otomatik uygulanır mı?
Hayır. Sözleşmenin kapsamı, uygulanacak hukuk ve özellikle Section 12’nin kayda değer bağlantı koşulları ayrıca değerlendirilir.
2. İngiliz ticari geç ödeme faiz oranı nedir?
Kanuni sistemde Bank of England temel faizi üzerine sekiz yüzde puanı eklenir; ilgili dönem ve sözleşmesel giderim istisnaları kontrol edilir.
3. İngiltere’de kanuni faiz hangi tarihte başlar?
Section 4 gereği kural olarak geçerli ödeme gününden sonraki gün; ödeme günü yoksa kanundaki ilgili 30 günlük dönem ve diğer ayrıntılar değerlendirilir.
4. Late Payment Act Section 12 hangi konuyu düzenler?
Hukuk seçimine rağmen kanunun uygulanmasını sınırlayan veya belirli koşullarda devam ettiren uluslararası bağlantı kuralını düzenler.
5. İngiliz kanuni tahsil giderimi kaç sterlindir?
Section 5A’ya göre nitelikli borç tutarına bağlı olarak 40, 70 veya 100 sterlin; makul ek gider koşulları ayrıca incelenir.
6. Sözleşmeye faiz sıfır yazmak yeterli midir?
Hayır. Section 8 ve 9 kapsamındaki substantial contractual remedy ve adillik denetimi şartları araştırılır.
7. 2026 Türkiye TTK m.1530 özel faiz oranı kaçtır?
TCMB’nin 1 Ocak 2026 için yayımladığı oran yıllık yüzde 43,00’dır; yalnız ilgili kanuni kapsamda uygulanır.
8. 2026 Türkiye asgari tahsil giderimi kaç TL?
TCMB’nin TTK m.1530 tablosunda 2026 için asgari giderim 2.020 TL gösterilmiştir.
9. İngiliz hukuku seçmek İngiliz faizini garanti eder mi?
Hayır. 1998 Kanunu Section 12 ve somut sözleşmenin gerçek İngiltere bağlantısı incelenir.
10. Türk mahkemesi hangi sözleşme hukukunu araştırır?
MÖHUK m.24 kapsamında açık veya tereddütsüz hukuk seçimi ve seçim yoksa en sıkı ilişki gibi kurallar değerlendirilir.
11. İngiltere’de alınan faiz hükmü Türkiye’de icra edilebilir mi?
MÖHUK m.50–59 tenfiz şartları, kararın niteliği, kesinlik, savunma hakkı ve diğer şartlar ayrı değerlendirilir.
12. TTK m.1530 ile İngiliz Late Payment Act faizi aynı faturaya eklenebilir mi?
Kanunların aynı borç için kendiliğinden birikimli uygulandığı kabul edilemez; uygulanacak hukuk ve her talebin dayanağı ayrıca belirlenmelidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu — Mersin ofisi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin.
İstanbul Ofisi – Polaris Plaza, Maslak / Sarıyer
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerimizden Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile gerekli yerel işlemler dikkate alınarak koordine edilir. Yüz yüze görüşme için randevu sırasında tercih ettiğiniz ofisi belirtiniz.
İstanbul ofisini Google Haritalar’da açın · İletişim ve randevu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
