İngiltere Part 36 Offer Türkiye’de Borç İkrarı veya İcra Kararı Sayılır mı? CPR 36 ve HMK 188

1. Part 36 teklifinin hukukî niteliği: uzlaşma önerisi ve mahkeme kararı ayrı şeylerdir

İngiltere ve Galler’de Civil Procedure Rules (CPR) Part 36, tarafların hukuk uyuşmazlıklarını belirli usul güvenceleri ve yargılama gideri sonuçları altında uzlaşmayla sona erdirmeleri için düzenlenmiştir. CPR 36.1, Part 36 tekliflerini kendi içinde özel bir usul bütününe bağlar. Bu nedenle İngiltere’de taraflardan birinin gönderdiği “Part 36 Offer”, sırf bir mahkeme dosyası içinde anılıyor diye kesin hüküm oluşturmaz. Teklifin yapılması, muhataba usulüne uygun ulaştırılması, kabul edilmesi, ödenmesi ve gerekirse mahkemenin daha sonra para hükmü kurması ayrı hukukî aşamalardır. Türkiye’deki icra değerlendirmesi bu aşamalar birbirinden ayrılarak yapılır.

Örneğin Londra’daki bir tedarik davasında alacaklı yüz bin sterlin istemiş ve borçlu uyuşmazlığı yetmiş bin sterlinle kapatmayı önermiş olabilir. Bu, ilk aşamada dava riskini azaltmaya dönük bir öneridir. Türk mahkemesinde borç miktarı otomatik olarak yetmiş bin sterlin kabul edilemez. Taraflar anlaşmaya vardıysa sonuç farklıdır; kabulden sonra ödeme yapılmamış ve İngiliz mahkemesi yeni karar vermişse başka bir değerlendirme gerekir. Bu üç olasılığın tek kelimeyle “İngiltere ilamı” şeklinde adlandırılması hatalı bir takip stratejisi doğurur.

2. CPR 36.5: Teklifin yazılı biçimi, kapsamı ve ilgili süre

CPR 36.5/1 gereğince Part 36 teklifinin yazılı olması, bu usul kapsamında yapıldığının açıklanması, tüm talebi mi yalnız belirli kısmı mı kapsadığının belirtilmesi ve karşı dava bakımından kapsamının gösterilmesi gerekir. Ayrıca kural olarak en az yirmi bir günlük ilgili süre ve bu süreyle bağlantılı yargılama giderleri düzeni açıklanır. Kural 36.5/2, yargılamadan kısa süre önce yapılan teklifler için özel durumu ele alır. Eksik unsurlu bir yazışma yine uzlaşma görüşmesi olabilir; fakat Part 36’nın kendine özgü gider sonuçlarının koşulsuz gerçekleştiği ileri sürülemez.

Türkiye’ye getirilen belgede yalnız teklif edilen rakamın tercüme edilmesi bu sebeple yeterli değildir. Teklifin kime gönderildiği, hangi dava veya karşı davayı kapsadığı, faiz dâhil tutarın hangi tarihe kadar geçerli sayıldığı, şartların değişip değişmediği ve tebliğ biçimi birlikte incelenir. Birden çok teklif bulunuyorsa yalnız son tarihli e-postayı okumak da yanıltıcıdır. CPR 36.9 ve 36.10 geri çekme ve değişiklik hükümleri ilgili dönemin hukukî etkisini belirleyebilir. Böyle bir dosyada uzman inceleme, başlıktan değil belgelerin zaman çizelgesinden başlamalıdır.

3. CPR 36.7 ve 36.11: Teklifin yapılması ile yazılı kabul

CPR 36.7, Part 36 teklifinin muhataba usulüne uygun tebliğ edildiği anda yapılmış sayılmasını düzenler. CPR 36.11 ise kabulün yazılı kabul bildiriminin teklif sahibine tebliğiyle gerçekleşeceğini belirtir. Bu nedenle avukatın bir toplantıda söylenen “teklifinizi kabul ediyoruz” ifadesi ile usulüne uygun kabul belgesini ayırt etmesi gerekir. Türk mahkemesinde kullanılacak dosyaya teklif metni, gönderim kaydı, muhatabın aldığına ilişkin veri, yazılı kabul ve varsa temsil yetkisi eklenmelidir. Kabul tarihinde hangi teklif sürümünün yürürlükte olduğu ayrıca saptanır.

Kabul gerçekleşirse İngiltere’deki yargılamanın sonuçları CPR 36.14 kapsamında değerlendirilir. Ancak kabul yazısının varlığı bile Türkiye’de doğrudan haciz başlatma yetkisi verdiği anlamına gelmez. Kabul edilen uzlaşmanın İngiliz hukukunda nasıl yerine getirileceği ile Türk hukuku bakımından yabancı mahkeme ilamı bulunup bulunmadığı birbirinden ayrılır. Tarafların üzerinde anlaştığı bedelin açık olması, bu bedelin Türk icra dairesinde ilamlı takip konusu yapılmasına kendiliğinden yetmez. Alacaklı, dayandığı hukukî sebebi açık biçimde belirlemelidir.

4. CPR 36.14/6–7: On dört günlük ödeme ve sonradan hüküm alınması

CPR 36.14/6, belirli tek para tutarlı Part 36 teklifinin kabulünde, aksi yönde yazılı anlaşma veya mahkeme düzenlemesi bulunmadığında kural olarak on dört günlük ödeme rejimi öngörür. Bu süre her tür ticari teklifin veya bütün edimlerin genel ödeme vadesi değildir; hükümdeki koşulları taşıyan para teklifleri için geçerlidir. CPR 36.14/7, bu nitelikte kabul edilmiş teklifin bedeli ödenmezse ödenmemiş tutar hakkında mahkemeden hüküm alınabilmesini düzenler. Dolayısıyla ilk başta yalnız teklif ve kabul bulunurken, bir sonraki aşamada gerçek bir yargısal para hükmü ortaya çıkabilir.

Türkiye’de tahsil düşünülüyorsa bu iki belge grubu kesinlikle ayrı tutulmalıdır. Teklif ve kabul, anlaşma ve ifa koşullarının kaydıdır; sonradan verilen hüküm ise kendi kesinleşme ve icra özellikleri yönünden MÖHUK m.50 kapsamında değerlendirilebilir. Sadece İngiliz mahkeme numarasının yazılı olduğu bir uzlaşma mektubunu mühürlü ilam gibi sunmak doğru değildir. Karar alınmışsa güncel tutarın, ödemelerin, masrafların ve kesinleşmenin doğrulanması gerekir. Bir İngiliz mahkemesi hükmünün bulunması da Türkiye’de ayrıca tenfiz şartları aranacağı gerçeğini değiştirmez.

5. CPR 36.16: Without prejudice except as to costs ibaresi

CPR 36.16/1, Part 36 teklifinin İngiltere ve Galler yargılamasında “without prejudice except as to costs” niteliği taşıdığını düzenler. Maddenin ikinci fıkrasında, karar verilmeden önce teklifin varlığının ve koşullarının kural olarak uyuşmazlığın esasını karara bağlayan hâkime bildirilmemesi öngörülür; aynı kural özel istisnalar da içerir. Bu düzenleme, tarafların pazarlık rakamlarının bir yargısal borç tespiti gibi algılanmasını önleyen İngiliz usul bağlamını açıklar. Teklifin bir belgenin üzerinde yazılması ile bu usul güvencesinin her somut olayda uygulanma şartları ayrıca incelenmelidir.

İngiliz usul kuralı Türk mahkemesinde otomatik olarak Türk delil hukukunun yerine geçmez. Ancak belgenin pazarlık amacıyla düzenlendiği, tarafların hangi iradeyle rakam yazdığı ve İngiltere’de bu metnin ne tür korumadan yararlandığı, delil değerlendirmesinde anlamlıdır. Tarafların uyuşmazlığın tamamını kabul ettiğine ilişkin kesin sonuç, yalnızca “without prejudice” ifadesini taşıyan yazışmadan çıkarılamaz. Kabul edilmiş bir anlaşmanın ifasını istemek de henüz kabul edilmemiş tekliften asli borç miktarı çıkarmaya çalışmakla aynı talep değildir. Belgeler her hukuk düzeni bakımından doğru nitelendirilmelidir.

6. HMK m.188: Sulh görüşmesinde söylenen söz mahkemede kesin ikrar mı?

6100 sayılı HMK m.188/1, tarafların veya vekillerinin mahkeme önünde ikrar ettiği vakıaların çekişmeli olmaktan çıktığını düzenler. Maddenin üçüncü fıkrası, sulh görüşmeleri sırasında yapılan ikrarın tarafları bağlamayacağını açıkça belirtir. İngiltere’de verilmiş bir Part 36 teklifi, Türkiye’deki bir mahkemede duruşma sırasında yapılmış ikrar değildir. Dolayısıyla teklifte geçen ödeme rakamını doğrudan HMK m.188/1 kapsamında kesin ikrar kabul edip hüküm kurulmasını istemek isabetli bir yöntem olmaz. Teklifin hangi uyuşmazlık için ve hangi koşulla yapıldığı araştırılmalıdır.

Öte yandan HMK m.188/3, uzlaşma bağlamındaki her belgeyi istisnasız delil dışı bırakan genel bir hüküm de değildir. Belgenin gerçekte sulh görüşmesine mi, bağımsız borç kabulüne mi, kabul edilmiş ve yerine getirilmemiş sözleşmeye mi ilişkin olduğu önem taşır. HMK m.199 belge kavramını, m.189 ise delillerin hukuka uygun elde edilmesi ve gösterilmesini düzenler. Somut olayda farklı metinler varsa her biri ayrı hukuki sonuç üretir. Uzlaşma amacıyla yazılmış rakamın borcun kesinliğiyle karıştırılmaması, aynı zamanda gereksiz ve sonuçsuz Türk davalarının açılmasını da önler.

7. MÖHUK m.50–57: İngiltere’deki para ilamının tenfizi

5718 sayılı MÖHUK m.50/1, yabancı mahkemelerce hukuk davaları hakkında verilmiş ve kendi hukuklarına göre kesinleşmiş ilamların Türkiye’de icrasının Türk mahkemesinin tenfiz kararına bağlı olduğunu düzenler. Kabul edilmemiş Part 36 teklifi böyle bir ilam değildir. Yazılı kabulden sonra sadece bir uzlaşma sonucu ortaya çıkmışsa yine aynı nitelendirme otomatik yapılamaz. Fakat CPR 36.14/7 kapsamında sonradan alınmış belirli tutarda ödeme hükmü varsa, o hüküm MÖHUK m.50–56 şartları yönünden ayrıca incelenebilir. Sonucu belirleyen unsur belgenin gerçek yargısal niteliğidir.

MÖHUK m.53 onaylı karar ve kesinleşme belgeleriyle tercüme şartlarını, m.54 karşılıklılık, münhasır yetki, kamu düzeni ve savunma hakkına ilişkin tenfiz koşullarını içerir. MÖHUK m.55/2 bakımından ödenmiş tutarlar da önemli bir itiraz konusudur. Tenfiz yargılaması yabancı uyuşmazlığı baştan karara bağlama süreci değildir; yabancı ilamın Türk hukukunda cebrî icra etkisi kazanmasının kanunî koşullarını inceler. Bu çerçeve açık kurulmadığında sıradan teklifi mahkeme kararıymış gibi göstermek, borcun tahsilini kolaylaştırmak yerine önemli usul sorunları yaratır.

8. Part 36 kabulü ayrı bir sözleşme ilişkisi yaratıyorsa hangi hukuk uygulanır?

Tarafların kabul edilmiş bir uzlaşmayla yeni borç veya ibra ilişkisi kurup kurmadıkları, teklif metnine, kabul kapsamına, borcun niteliğine ve İngiliz hukukundaki sonuçlara göre saptanır. Yabancılık unsurlu bir borç ilişkisine uygulanacak hukuk bakımından MÖHUK m.24 esas alınır. Tarafların geçerli hukuk seçimi varsa bunun kapsamı, yoksa bağlantı kuralları incelenir. Teklifte yer alan rakamın hangi asli talepleri kapattığı, faiz ve giderlerin bu rakama dâhil olup olmadığı ve üçüncü kişilerin bu anlaşmadan etkilenip etkilenmediği de ayrıca çözülmelidir.

Türk mahkemesinde sözleşmeye dayanarak dava açmak ile İngiliz ilamını tenfiz ettirmek farklı hukuk yollarıdır. Yetki koşulu varsa MÖHUK m.47, Türk mahkemelerindeki usul ve ispat kuralları, gerekiyorsa HMK m.313–315 mahkeme içi sulh düzeni değerlendirilir. İngiltere’de yapılmış kabul işlemi, kendiliğinden Türk mahkemesinde yapılmış sulh işlemi değildir. Hangi yoldan talepte bulunulabileceğini belirlemek için imza yetkisi, borcun muacceliyeti ve anlaşmanın tam metni gerekir. Aynı alacağın birden fazla usulle iki kez tahsili hukuk düzeninin kabul edeceği bir sonuç değildir.

9. Sterlin tutarı, faiz ve yargılama gideri kalemlerini ayrı tutmak

CPR 36.5/4 ve 36.5/5, belirli parasal teklifler bakımından faiz kaleminin teklife dâhil sayılacağı dönemleri düzenler. CPR 36.13 ve 36.17 ise kabul edilen ve kabul edilmeyen teklifler için yargılama giderlerinin sonuçlarını öngörür. Bu nedenle Part 36 belgesinde görülen sterlin rakamını, anapara, faiz ve giderleri ayrıştırmadan Türk takip dilekçesine geçirmek hatalıdır. Teklifin geçerli olduğu tarih, faiz kapsamı, kabul tarihi, sonradan alınmış gider kararı ve varsa ödeme dekontları tablo hâlinde karşılaştırılmalıdır.

Türk icra hukukunda yabancı para alacaklarının gösterimi bakımından İİK m.58 ve maddi hukukta TBK m.99 önemlidir. Hangi kurun hangi tarih için uygulanacağı, talebin niteliğine bağlı olarak belirlenmelidir. Başvuruda belirlenmemiş bir gecikme oranı veya İngiliz usul hükmünde bulunmayan masraf, kendiliğinden borca eklenemez. Bir hesap tablosu açıkça asıl alacak, kabul edilen sulh bedeli, varsa yargısal para hükmü, yapılmış ödemeler ve hesaplanan bakiye şeklinde tutulmalıdır. Her hesabın karşısına dayanağı olan belge konulması ispatı güçlendirir.

10. İngiltere’den istenecek evrak ve çeviride özel dikkat

İngiltere’deki Part 36 dosyasının ilk evrak grubu teklifin tüm sayfaları, tarih ve tebliğ kayıtlarıdır. İkinci grup yazılı kabul bildirimi, tebligat kayıtları ve varsa teklifin değiştirilmesi veya geri alınmasına ilişkin belgeleri kapsar. Üçüncü grup, İngiliz mahkemesinin durdurma veya para ödeme kararı varsa bunların usulüne uygun onaylı nüshalarıdır. Dördüncü grup ise tüm banka hareketleri, karşı tarafın ödeme açıklamaları, masraf kararları ve tahsil edilen tutarlara ilişkindir. Taraflar şirket ise sicil ve temsil belgeleri ayrıca toplanmalıdır.

Apostil bir özel uzlaşma teklifini mahkeme kararına dönüştürmez; resmî belgelerin kaynağını doğrulama işlevi görür. Tenfiz için MÖHUK m.53’te öngörülen onaylı ilam ve kesinlik belgeleri gerekir. Çeviride “offeror”, “offeree”, “acceptance”, “stay”, “judgment” ve “costs” kelimelerinin birbirinin yerine kullanılmaması gerekir. Türk mahkemesine sunulacak tercüme, belgenin teklif mi, sözleşmesel kabul mü, nihai hüküm mü olduğunu görünür kılmalıdır. İngiltere’deki temsilcinin sıfatı ve kararı düzenleyen makamın yetkisi de ayrı doğrulanmalıdır.

11. Uygulama incelemesi: 70.000 GBP tekliften sonra hangi belgeye bakılır?

Yalnız yöntemi göstermek amacıyla, bir İngiliz ticari davasında alacaklının yüz bin sterlin talep ettiği, karşı tarafın Part 36 kapsamında yetmiş bin sterlin önerdiği ve teklifin kabul edildiği bir senaryoyu ele alalım. İlk işlem söz konusu teklifin CPR 36.5 şartlarını, kabulün CPR 36.11 şartlarını taşıyıp taşımadığını kontrol etmektir. İkinci işlem, ödeme için geçerli vadenin ve yazılı ek şartların belirlenmesidir. Üçüncü işlem, kabul edilen tutarın ödenip ödenmediğini banka kayıtlarıyla karşılaştırmaktır. Dördüncü işlem, İngiltere mahkemesinin CPR 36.14/7 kapsamında hüküm kurup kurmadığını araştırmaktır.

Türkiye’de borçlunun hesabı bulunması, ilk belgenin doğrudan ilamlı takibe konabileceği anlamına gelmez. Sonradan kesinleşmiş para hükmü alınmışsa tenfiz yolu, yalnız kabul edilmiş sözleşme bulunuyorsa sözleşme ve uygulanacak hukuk yolu, kabul edilmemiş teklif bulunuyorsa ispat ve sulh görüşmesi kuralları incelenir. Bu senaryo gerçek bir yargı kararına gönderme değildir; tutar ve tarihler yalnız yöntem açıklamak içindir. Uygulamanın amacı, aynı uyuşmazlıkta hangi belgeye dayanarak hangi sonucun istendiğini saptamak ve ikinci kez tahsil riskini önlemektir.

12. Müvekkil Türkiye’ye gelmeden dosyayı nasıl hazırlamalı?

İngiltere’de ikamet eden müvekkil için ilk adım belgeleri eksiksiz, tarih sıralı ve kişisel veri güvenliğine uygun biçimde paylaşmaktır. İkinci adım alacaklının ve borçlunun Türkiye’deki gerçek kişi veya şirket kimliklerini eşleştirmektir. Üçüncü adım yalnız teklif mi, kabul edilmiş uzlaşma mı yoksa kesinleşmiş mahkeme hükmü mü bulunduğunu belirlemektir. Dördüncü adım MÖHUK m.24, m.47 ve m.50–57 hükümlerinden hangisinin meseleye uygulanacağını tespit etmektir. Beşinci adım muacceliyet ve mahsup tablosunu çıkarmaktır. Bu sıra, doğrudan dava açmaktan daha güvenilir bir hazırlık sağlar.

Konsolosluk aracılığıyla ya da yasal usule uygun yabancı noter işlemiyle vekâletname düzenlenebilir; özel yetki gerektiren işlemlerde HMK m.74 ayrıca gözetilir. İstanbul ve Mersin ofisleri üzerinden Türkiye genelindeki dava ve takip işlemleri ilgili mahkemelerin görev ve yetki koşulları çerçevesinde koordine edilebilir. Son kontrol, dosyada doğrulanmamış yargı kararı numarası bulunmaması, aynı arama niyetinde ikinci yazı üretilmemesi ve tüm resmî bağlantıların doğrudan kurala ulaşmasıdır. Her yazışma için mahkeme kararı denmesi yerine belgenin gerçek adı kullanılır.

İngiltere Part 36 Offer hakkında 12 soru ve cevap

İlgili hukuk yazıları

Tomlin Order ve sözleşmesel uzlaşma; İngiltere CCJ kararı ve tenfiz; Consent Order undertaking; Sözleşmeye uygulanacak hukuk; Yurt dışı banka kayıtlarının ispatı. Bu yazılar farklı hukukî başvuru yollarına ilişkindir.

Resmî mevzuat bağlantıları

İngiltere CPR Part 36; Pre-Action Practice Direction; Türk HMK m.188, m.199; 6098 sayılı TBK; 5718 sayılı MÖHUK.