İstanbul Denetimli Serbestlik: 5275 m.105/A Şartları 2026

Adli kontrol, tedavi tedbiri ve hapis cezasının infazı aynı işlem değildir

Denetimli serbestlik müdürlükleri farklı kanunlardan kaynaklanan kararları yerine getirir. CMK m.109’daki adli kontrol, henüz kesinleşmiş mahkûmiyet bulunmadan uygulanan koruma tedbiridir. TCK m.191 kapsamındaki tedavi ve denetim, uyuşturucu kullanma suçuna özgü ayrı rejimdir. TCK m.51’de ertelenmiş hapis cezasının denetimi de 105/A’ya göre cezaevinden ayrılmayla aynı değildir.

Bu nedenle yalnız “denetimim var” bilgisiyle cezanın ne zaman sona ereceği hesaplanamaz. Kararda gösterilen madde, dosya numarası ve kararın niteliği önce belirlenir. Adli kontrol yükümlülükleri için yazılmış bir itiraz gerekçesi, 105/A talebinin kanuni koşullarının yerine geçmez. Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün açıklaması da müdürlüklerin bu farklı görev alanlarını ayırmaktadır.

M.105/A’nın temel başvuru koşulları

Birinci fıkra, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan iyi hâlli hükümlünün talebini esas alır. Koşullu salıverilmesine kalan süre genel olarak bir yılı aşmamalıdır. Cezaevi idaresinin değerlendirme raporu kararın dayanaklarındandır; yalnız müddetnamede tarihin yaklaşması yeterli değildir. İyi hâl değerlendirmesi 5275 m.89’a göre yapılır.

İkinci fıkra, açık kuruma ayrılma şartları oluştuğu hâlde iradesi dışındaki nedenle ayrılamayan veya aynı nedenle kapalı kuruma gönderilen iyi hâlli hükümlüleri kapsar. Bu istisna bütün kapalı kurum hükümlülerine koşulsuz başvuru hakkı veren bir tahliye düzenlemesi değildir. Açık kuruma ayrılma şartının gerçekten doğduğu ve ayrılmayı engelleyen nedenin niteliği gösterilmelidir.

Üçüncü fıkradaki sağlık durumu, Adli Tıp Kurumunun raporu veya Bakanlığın belirlediği tam teşekküllü hastane sağlık kurulunun düzenleyip Adli Tıp Kurumunun onayladığı raporla belgelendirilir. Her hastalık veya engellilik oranı bu özel koşulla aynı değildir. Adli para cezası ödenmediği için hapse çevrilen hükümlüler, m.105/A-4 gereğince bu infaz usulünden yararlanamaz.

4 Haziran 2025 sonrasında getirilen onda bir şartı

7550 sayılı Kanun m.13 ile 105/A’nın birinci fıkrasına asgari kurumda kalma şartı eklenmiştir. Hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmelidir; bu süre beş günden az olamaz. Hesabın tabanı doğrudan mahkemenin verdiği toplam ceza değil, koşullu salıverilmeye kadar kurumda geçirilmesi gereken süredir.

Geçiş hükmü suç tarihini esas alır. Aynı Kanun’un m.17 ile eklediği 5275 geçici m.11, bu yeni koşulun yürürlükten önce işlenen suçlar hakkında uygulanmayacağını belirtir. Dolayısıyla sırf mahkûmiyet 2026’da kesinleşti diye eski tarihli suçlara yeni asgari şart uygulanamaz. Suç tarihi ile kesinleşme tarihi farklı işlev taşır.

Kanundaki beş günün iki ayrı kullanımı vardır: burada asgari kurum süresinin alt sınırıdır; m.105/A-6-a’daki beş gün ise kurumdan ayrıldıktan sonra müdürlüğe başvuru süresidir. Bunları aynı süre saymak yanlış sonuca götürür. Mahsup, birden fazla ilam ve özel infaz rejimi bulunan dosyalarda hesap, belgeleriyle birlikte yapılmalıdır.

30 Mart 2020 ve 31 Temmuz 2023 eşikleri farklı düzenlemelerdir

Geçici m.6: Bazı eski suçlarda üç yıllık süre

30 Mart 2020 tarihine kadar işlenen ve geçici m.6/1’deki istisnalar arasında bulunmayan suçlarda, 105/A-1’in bir yıllık süresi üç yıl uygulanır. İstisnalar; kasten öldürme, maddede belirtilen yakınlara veya savunmasız kişiye karşı yaralama, 87/2-d, işkence, eziyet, cinsel dokunulmazlık suçları, özel hayatın gizli alanına karşı suçlar, uyuşturucu imal ve ticareti, belirtilen devlet suçları ve terör suçlarını kapsar. Yalnız tarih şartına bakılarak üç yıl verilemez.

Geçici m.10/6: Üç yıl daha erken ayrılma

25 Aralık 2025’te yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun m.27, kapsamı 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlara bağlamıştır. Eski metindeki, yalnız o tarihte kurumda bulunmayı esas alan anlatım güncel genel koşul değildir. Kapalı kurumdan erken ayrılmada toplam ceza on yıldan azsa bir ay, on yıl ve üzerindeyse üç ay kapalı kurumda geçirme ve açık kuruma ayrılmaya üç yıl veya daha az kalma şartları bulunur.

Bu kapsamda olanlar ile belirtilen eski suçlar nedeniyle açık kurumda bulunanlar, talepleri ve en az üç ay açık kurumda kalma şartıyla denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlandırılır. Bu, cezanın üç yılının silinmesi değildir. Genel bir yıllık süre, geçici m.6’nın üç yıllık süresi ve geçici m.10’un erken yararlanma kuralı ayrı ayrı belirlenir; herkese otomatik “altı yıl denetim” yazılamaz.

Geçici m.10/6’nın istisna listesi m.6 ile aynı değildir: TCK m.82/1-d, e, f; deprem nedeniyle yapıların yıkılması, çökmesi veya hasar alması sonucundaki öldürme suçları; TCK m.102, 103 ve 104/2–3; belirtilen devlet suçları, terör ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar dışarıdadır. TCK m.105 veya m.104/1, yalnız “cinsel suç” genel adı kullanılarak bu sayılı listeye eklenemez. Diğer infaz koşulları yine saklıdır.

7571 ile geçici m.10’un yedinci ve sekizinci fıkraları kaldırılmıştır. Eski sekizinci fıkrayı yürürlükteymiş gibi alıntılamak doğru değildir. Buna karşılık kaldırılan bir istisna, açık kuruma ayrılma ve koşullu salıverilmenin diğer hükümlerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Kararı kim verir, müdürlüğe ne zaman gidilir?

M.105/A-1 uyarınca karar mercii, hükmün infaz işlemlerini yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimidir. İstanbul’da suçun işlendiği ilçe ile infaz işleminin yürütüldüğü yer her zaman aynı değildir. Bu nedenle başvuru yalnız CMK m.12’deki suç yeri kuralına göre yönlendirilmez.

Talepte kesinleşmiş hüküm, infaz dosyası, güncel müddetname, kurum durumu, iyi hâl değerlendirmesi ve yararlanılan özel koşul gösterilir. Sağlık veya çocuk bakımına ilişkin özel rejim ileri sürülüyorsa o koşulu gösteren belgeler eklenir. Genel ceza savunmasından aktarılmış arama kararı ve kriminal rapor listesi, bu başvurunun temel belgelerini açıklamaz.

Kurumdan ayrılan hükümlü, talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne m.105/A-6-a gereğince beş gün içinde başvurmalıdır. Kendisine bildirilen kurum, tarih ve yükümlülükler kayıt altına alınır. Telefonla bilgi istemek, yapılması gereken başvurunun yerine geçtiği varsayımıyla kullanılmamalıdır. Daha önce salgın döneminde uygulanan yirmi beş günlük geçici süre güncel genel süre değildir.

Her ihlal doğrudan kapalı kuruma dönüş değildir

M.105/A-5 kapsamında kamuya yararlı işte ücretsiz çalışma, belirli konut veya bölgede gözetim, belirli yerlere gitmeme veya programa katılma yükümlülüklerinden biri ya da birkaçı uygulanır. Müdürlüğün belirlediği plan, kişinin risk ve ihtiyaçlarına göre değiştirilebilir. TCK m.191’den hükümlü olanlar için ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programı yükümlülüğü vardır.

Beş günlük başvuru süresinin geçirilmesi, yükümlülük ve plana uymamakta ısrar veya kurumuna dönme isteği hâlinde m.105/A-6, müdürlüğün talebi üzerine ilgili infaz hâkiminin açık ceza infaz kurumuna gönderme kararı vermesini düzenler. Tek bir olayın niteliği ve kanunun aradığı ısrar değerlendirilmeden her aksaklık “otomatik kapalı cezaevi” diye anlatılamaz.

Denetim başladıktan sonra işlendiği iddia edilen, alt sınırı en az bir yıl hapis gerektiren kasıtlı suçtan kamu davası açılması, m.105/A-7’nin ayrı konusudur. İnfaz hâkimi bu koşullarda açık kuruma gönderme kararı verebilir; her ihbar veya soruşturma aynı eşik değildir. Sonraki kovuşturmada beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, ret veya düşme kararı verilirse denetimli infaza devam kararı verilir.

M.105/A-8, müdürlüğe başvuru süresinin bitiminden sonra iki gün daha geçmesine rağmen başvurmayanlar ile iade kararı üzerine iki gün içinde en yakın başsavcılığa teslim olmayanlar hakkında TCK m.292–293’ün uygulanmasını düzenler. Bu ek sonuç, beş günlük yükümlülüğü keyfî biçimde uzatma izni değildir. Denetim sonunda koşullu salıverilme ayrıca karara bağlanır.

İşleme şikâyet ile hâkim kararına itirazı ayırın

4675 sayılı Kanun m.5 kapsamındaki idari işlem veya infaz savcılığı kararına şikâyette, öğrenmeden itibaren on beş gün ve her hâlde işlemden itibaren otuz gün sınırı bulunur. İnfaz hâkimi kararına karşı ise m.6 uyarınca tebliğden itibaren iki hafta içinde, ilgili ağır ceza mahkemesince incelenecek itiraz yapılır. Birinci aşamanın süresi ikinci aşamaya taşınmaz.

Şikâyet, işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Giderilmesi güç veya imkânsız sonuç ve açık hukuka aykırılık birlikte varsa erteleme veya durdurma kararı istenir. Başvuruda yanlış süre hesabı, uygulanmayan geçici madde, hatalı kurum bilgisi veya iyi hâl gerekçesindeki somut eksik gösterilmelidir. Yalnız “tahliye istiyorum” açıklaması hukuki denetimin yerine geçmez.