Keşifte Temsili Uygulama Talep Dilekçesi | HMK 290/3 Word

Kısa cevap: Hukuk davasında olayın fiziksel olarak nasıl gerçekleşmiş olabileceği çekişmeliyse, keşif sırasında belirli hareketin veya yerleşimin temsili uygulanması mahkemeden istenebilir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.290/3, mahkemenin bir olayın nasıl geçmiş olabileceğini tespit için temsili uygulama yaptırabileceğini düzenler. Talepte olayın hangi maddi aşamasının, hangi yerde, hangi ölçüler ve güvenlik koşullarıyla sınanacağı yazılmalıdır. Temsili uygulama geçmişi kesin biçimde yeniden üretmez; mahkemenin gözlem ve değerlendirmesine yardım eden bir keşif işlemidir. Aşağıdaki indirilebilir Word örneği, somut uyuşmazlığın fiziksel sorusuna göre düzenlenebilir.

Bu başvuru yalnız keşif kararı verilmesini istemekten farklıdır. Henüz keşif kararı yoksa keşif yapılması talebi ile yerinde inceleme ihtiyacı anlatılır. Keşif kararı verilmiş fakat hangi bölümün inceleneceği eksikse keşif kapsamının tamamlanması ele alınır. Buradaki dar amaç, dosyadaki belirli olay akışının temsili olarak gözlemlenmesidir.

HMK 290/3 temsili uygulamayı nasıl düzenler?

HMK m.288/1 uyarınca hâkim, uyuşmazlık konusu hakkında duyu organları yardımıyla bilgi edinmek için yerinde veya mahkemede inceleme yapar; gerektiğinde bilirkişi yardımına başvurabilir. HMK m.290/1 keşfin yerini, kapsamını ve zamanını mahkemenin belirlediğini söyler. Aynı maddenin üçüncü fıkrası, olayın nasıl geçmiş olabileceğini tespit için temsili uygulamaya açıkça izin verir. Dolayısıyla taraf, mahkemeye yalnız “canlandırma yapılsın” demekle yetinmez; hangi çekişmeli vakıanın hangi fiziksel düzenekle aydınlanacağını açıklar.

Kanundaki “yaptırabilir” sözcüğü mahkemenin somut uyuşmazlığa göre karar vereceğini gösterir. Tarafın tek başına yeri düzenleyip yaptığı denemeyi mahkeme keşfi gibi göstermesi mümkün değildir. Hâkim uygulamanın kapsamını belirler, gerekli güvenliği ve katılımı değerlendirir, işlemi keşif tutanağına geçirir. Talebin kabulü veya reddi, dosyanın delil durumu ve önerilen işlemin ispat konusuna gerçekten yardım edip etmeyeceğiyle ilgilidir; önceden kesin bir sonuç vaat edilemez.

2020 tarihli 7251 sayılı Kanun m.25, HMK m.290/1’e “kapsamı” ibaresini eklemiş ve ikinci fıkradaki tutanak düzenini değiştirmiştir; üçüncü fıkradaki temsili uygulama yetkisi aynı konunun ayrı düzenlemesidir. Bu ayrım önemlidir: uygulamanın yapılacağı alan ve hareket dizisi ara kararda kapsam olarak belirlenmeli, gözlemler de ikinci fıkra uyarınca tutanağa yazılmalıdır. TBMM’nin 6100 sayılı Kanun kabul metni üçüncü fıkrayı; Resmî Gazete’deki 7251 sayılı değişiklik ilk iki fıkraya ilişkin güncellemeyi gösterir. Güncel bütünleşik metin ayrıca UYAP Mevzuat üzerinden kontrol edilir.

Hangi olayda temsili uygulama anlamlıdır?

Örneğin bir taşınmazın ortak alanındaki kapının açılma yönü ile geçiş koridorunun genişliği arasında uyuşmazlık olabilir. Dosyada iki farklı anlatım vardır: bir taraf kapı açıldığında koridorun kapanmadığını, diğeri eşya taşınırken geçişin engellendiğini ileri sürer. Dilekçe, kapının mevcut menteşe yönünü, açık ve kapalı konumunu, koridorun ölçülecek noktalarını ve taşınan eşyanın gerçek boyutlarını ayrı ayrı yazar. Uygulama için varsayımsal bir eşya seçilmez; dosyadaki fotoğraf, proje veya ölçü belgesiyle bağlantı kurulur.

Bir başka örnekte araç manevrasının dar bir girişte fiziken mümkün olup olmadığı tartışılabilir. Araç modeli, kapı açıklığı, dönüş alanı ve zemin koşulları dosyadaki kayıtlarla belirlenir. Deneme, olayın geçmişte kesinlikle o biçimde gerçekleştiğini ispatlamaz. Mevcut yerin bugünkü ölçülerinde belirli hareketin mümkün olup olmadığını gösterebilir. Olaydan sonra duvar, kapı veya zemin değişmişse sonuç geçmiş tarihe doğrudan taşınmaz; değişikliğin ne zaman ve nasıl olduğu ayrıca belgelenir.

Uygulama istemi, soyut bir tanıklık uyuşmazlığını fiziksel teste dönüştürmemelidir. Bir kişinin niyeti, kusur oranı veya sözleşmeyi ihlal edip etmediği bir kapı açıp kapamakla belirlenmez. Talep, yalnız gözlenebilir yer, mesafe, açı, görüş hattı, zamanlama veya hareket sırası gibi belirli maddi unsurla sınırlanır. Hukuki nitelendirme hâkime aittir. Bilirkişiden teknik ölçüm ve açıklama istenebilir; “kim haklı?” sorusu bilirkişiye devredilmez.

Temsili uygulama sırasında tanığın görme açısı veya eşyanın konumu önemli olabilir. Ancak bu, önceden bildirilmemiş kişilerin keşif yerinde kendiliğinden tanık olarak dinleneceği anlamına gelmez. Tanık dinleme usulü ayrı kurallara tabidir. Keşifte dinleme gerekiyorsa keşif sırasında tanık dinlenmesi talebi ile kişinin ve sorunun ayrıca belirlenmesi gerekir. Temsili oyuncu veya görevli tanık beyanının yerini almaz.

Uygulama öncesinde hangi bilgiler hazırlanır?

İlk belge mahkemenin keşif ara kararıdır. Tarih, saat, adres, inceleme kapsamı ve varsa bilirkişiye verilen görev soruları okunur. Talep keşiften önce sunulursa mahkeme uygulamanın yer ve kapsamını önceden belirleyebilir. Keşif günü ilk kez ileri sürülen ve özel araç veya erişim gerektiren işlem, hazırlık eksikliği yaratabilir. Bu nedenle başvuru, kararın tebliğinden sonra makul biçimde erken yapılır; HMK 290/3 için kanunda ayrıca sabit bir “üç gün” veya “bir hafta” dilekçe süresi yazmıyoruz.

İkinci adım, gerçek koşullar listesidir: taşınmazın belirli bölümü, ölçüm noktaları, kapı/araç/eşya boyutu, zemin, aydınlatma, engel ve erişim durumu. Her unsurun hangi dosya belgesinden alındığı gösterilir. Dosyada hiç yer almayan ölçü için kesin sayı icat edilmez. Mahkemenin keşifte ölçmesini istemek ile önceden saptanmış bir değeri sunmak farklıdır. Mevcut fotoğraf eski tarihliyse çekim zamanı ve bugünkü durum arasındaki fark açıkça belirtilir.

Üçüncü adım güvenliktir. Hareketli araç, ağır eşya, elektrikli düzenek veya yüksekte işlem bulunuyorsa kimsenin zarar görmeyeceği yöntem açıklanır. Gerçek kazayı tehlikeli biçimde yeniden yaratmak istenmez. Ölçekli maket, işaretleme, sabit görüntü veya ölçümle aynı fiziksel soru çözülebiliyorsa bu daha uygun olabilir. Mahkemenin ara kararı olmadan üçüncü kişinin malı, işyeri veya ortak alanı üzerinde zorlayıcı işlem yapılacağı varsayılmaz; yerin erişimi ve ilgililerin katılımı somut biçimde değerlendirilir.

Dördüncü adım, yapılacak işlemin sırasıdır. “Önce kapı kapalı halde açıklık ölçülsün; sonra belirlenen açıda açılarak koridorun kalan genişliği kaydedilsin; son olarak dosyada boyutu gösterilen eşyanın geçiş alanı işaretlensin” gibi uygulanabilir bir sıra önerilir. Her adımın ortaya çıkaracağı veri ile dava dosyasındaki çekişmeli vakıa eşleştirilir. Sonuca göre alternatif bir senaryo da sınanacaksa her iki senaryonun farklı koşulları karıştırılmaz.

Olay tarihindeki koşullar değişmişse ne yapılır?

Keşif bugünkü fiziksel durum üzerinden yapılır. Olayın yaşandığı tarihte kapı farklı yöne açılıyorsa, duvar sonradan yapılmışsa veya zemin yenilenmişse bugünkü deneme geçmişin tam kopyası değildir. Dilekçede olay tarihi ve değişiklik tarihi ayrı gösterilir. Yapı projesi, tadilat belgesi, tarihli fotoğraf veya bakım kaydı hangi unsurun eski halini destekliyorsa belirtilir. Mahkeme, değişiklik ispatlanmadan bugünkü sonucun geçmişe ne ölçüde uygulanabileceğini kendisi değerlendirir.

Mevsim, ışık ve insan yoğunluğu da sonucu etkileyebilir. Bir gece olayı gündüz keşfinde test edilecekse aydınlatma farkı kayda geçirilir. Islak zemin iddiası kuru havada ölçülüyorsa kayganlık hakkında yalnız görsel gözlemden kesin sonuç çıkarılmaz; uygun teknik soru ve delil ayrılır. Taraf, eksik koşulu gizleyerek tek bir gösteriyi “olayın aynısı” diye sunmamalıdır. Bu açıklık, hem karşı tarafın itiraz hakkı hem hâkimin değerlendirmesi için gereklidir.

Uygulamada kullanılan eşyanın ağırlığı, boyutu veya malzemesi de yazılmalıdır. “Benzer sandalye” ifadesi bazen yeterli değildir; uyuşmazlık milimetrik açıklık veya ağırlıkla ilgiliyse fark sonucu değiştirir. Gerçek eşya korunmuşsa fotoğraf, seri numarası ve ölçümle tanımlanır. Korunmamışsa temsilde kullanılan nesnenin hangi yönden aynı, hangi yönden farklı olduğu tutanağa geçirilmesi istenir. Eksik benzerlik, bütün gözlemi değersiz kılmaz ama sonuç sınırını belirler.

Dilekçenin sonuç istemi nasıl yazılır?

Mahkeme adı ve esas numarasından sonra keşif kararının tarihi yazılır. Olayın çekişmeli fiziksel aşaması tek cümlede tanımlanır. Dosyadaki karşıt anlatımlar kısa ve kaynaklarıyla gösterilir. Ardından temsili uygulamanın adımları, kullanılacak gerçek ya da benzer nesneler, ölçülecek noktalar, değişmiş koşullar ve güvenlik planı sıralanır. Sonuçta HMK 290/3 uyarınca bu sınırlı uygulamanın keşif kapsamına alınması ve sonuçların tutanağa geçirilmesi istenir.

“Olayın kesin olarak bizim anlattığımız gibi gerçekleştiğinin tespitine” biçimindeki istem, temsili uygulamanın işlevini aşar. Uygulama, mahkemenin belirli koşullarda gözlem yapmasına yarar. Mahkemeden “A konumunda kapı açıldığında B noktasındaki geçiş açıklığının ölçülmesine” gibi denetlenebilir bir işlem istenir. Bilirkişi gerekiyorsa uzmanlığın ve teknik sorunun ne olduğu belirtilir. Masraf veya erişim düzeni hakkında kesin bir karar tarafça ilan edilmez; mahkemenin değerlendirmesine sunulur.

Karşı tarafın dilekçeyi ve önerilen adımları görmesi, farklı koşul iddiasını açıklamasına imkân verir. Taraf, yalnız kendi senaryosunun uygulanmasını istiyorsa bunun dosyadaki dayanağını göstermelidir. Alternatif senaryo aynı fiziksel soruyu test edebiliyorsa mahkemeye iki ayrı düzen açık biçimde sunulur. Uygulama sırasında yeni bir iddia, yeni bir dava talebi veya kanıtlanmamış ölçü gizlice dosyaya sokulmaz. Delil sunma ve iddia genişletme kuralları ayrıca değerlendirilir.

Keşifte temsili uygulama talep dilekçesi örneği

[YER] [NUMARA] [MAHKEME TÜRÜ] MAHKEMESİNE
ESAS NO: [Yıl/Esas]
TALEP EDEN: [Davacı veya davalı, ad/unvan ve adres]
VEKİLİ: [Varsa ad ve tebligat adresi]
KARŞI TARAF: [Ad/unvan]
KONU: [Tarihli] keşifte, [belirli olay aşamasının] HMK m.290/3 uyarınca temsili uygulanması istemidir.

AÇIKLAMALAR
1. Mahkemenizin [tarih] tarihli ara kararıyla [açık adres ve fiziksel bölüm] mahallinde [tarih ve saat] keşif yapılacaktır. Dosyada çekişmeli vakıa, [olayın fiziksel hareketini ve taraf anlatımları arasındaki farkı somut yazın] hususudur. [Dava/cevap dilekçesi sayfası ve mevcut delil evrak numarası] bu konuya ilişkindir.

2. Temsili uygulamada [birinci konum ve ölçüm], ardından [hareket sırası ve ikinci konum] mahkemenizin belirleyeceği koşullarda gözlemlensin. [Kullanılan nesne/araç] [gerçek ölçü ve belge] ile tanımlansın. Uygulamanın sorusu [hangi fiziksel imkânın veya görüş hattının gözleneceği] ile sınırlı olsun. [Olay tarihinden beri değişmiş bölüm] [belge] nedeniyle ayrıca kayda geçirilsin.

3. Uygulama [tehlike yaratmayan yöntem] ile yapılabilir. [Gerekli erişim, görevli veya teknik uzman ihtiyacı somutsa yazın.] HMK m.290/3 mahkemeye olayın nasıl geçmiş olabileceğini tespit amacıyla temsili uygulama yaptırma yetkisi tanır. Hukuki kusur veya sorumluluğun bilirkişi tarafından belirlenmesini istemiyoruz.

SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan [belirli fiziksel soru] bakımından [adımları] içeren temsili uygulamanın keşif kapsamına alınmasına; kullanılan koşul, ölçüm, gözlem ve farklılıkların HMK m.290/2 uyarınca tutanağa geçirilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
[Tarih] — [Ad soyad, imza]

Bu metindeki köşeli alanlar gerçek dosya kaydıyla doldurulmalıdır. Uygun olmayan seçenekler silinir. Örneğin dava bir koridor geçişine ilişkinse araç manevrası, gece aydınlatması veya teknik uzman gibi ilgisiz seçenekler eklenmez. Mahkemenin önceki keşif ara kararında uygulamanın bir kısmı zaten varsa aynı istem tekrarlanmaz; eksik kalan işlem işaret edilir. Dilekçe eki olarak yalnız mevcut fotoğraf, proje, ölçü ve erişim belgesi listelenir.

Düzenlenebilir Word dilekçesini indir

Keşifte temsili uygulama talep dilekçesi Word (.docx) indir. Dosyada mahkeme ve taraf alanları, karşıt anlatımların dosya dayanakları, adım adım uygulama planı, koşul farkları tablosu, güvenlik ve erişim açıklaması, sonuç istemi ve ek listesi bulunur. Metin hazır imzalı bir başvuru değildir; gerçek dosyanın ara kararı, adresi, ölçüleri ve belgeleriyle tamamlandıktan sonra sunulur.

Uygulama yapıldıktan sonra tutanak nasıl kontrol edilir?

HMK m.290/2 keşifte yapılan işlemler ve beyanların tutanağa geçirilmesini, hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemlerinin yazılmasını ve mevcut plan, çizim, fotoğraf gibi belgelerin eklenmesini düzenler. Temsili uygulamada hangi sıranın izlendiği, kullanılan nesnenin boyutu, yapılan ölçüm, gözlenen durum ve geçmiş olayla fark oluşturan koşullar ayrı kayda alınmalıdır. Tutanak yalnız “temsili uygulama yapıldı” cümlesinden ibaretse hangi gözlemin hangi koşulda oluştuğunu sonradan denetlemek güçleşir.

Keşif sırasında işlem istenenden farklı yürütülürse itiraz veya açıklama açıkça tutanağa geçirilmesi için bildirilir. Örneğin kapı olay tarihindeki yönün tersine açılıyorsa veya seçilen nesne dosyadaki eşyadan büyükse fark somut olarak söylenir. Keşif sonunda tutanak ve ekler okunur; varsa fotoğraf ve çizimlerin ilgili anı gerçekten gösterip göstermediği kontrol edilir. Eksik gözlem ya da fotoğraf için keşif tutanağındaki eksiklik başvurusu ayrı ihtiyaçtır.

Bilirkişi raporu temsili uygulamadan sonra hazırlanırsa raporun uygulamanın gerçek kayıtlarına dayanıp dayanmadığı denetlenir. Raporda kanuni sorumluluk hükmü kurulması ile teknik ölçüm yapılması farklıdır; hukuki değerlendirme mahkemeye aittir. bilirkişinin hukuki değerlendirmesine itiraz konusu, temsili uygulama isteminin yerine geçmez. Her başvuru kendi aşamasında ve kendi somut eksikliği için yapılır.

Mersin’deki fiziksel ofisimizden Türkiye genelindeki dosyalar usul ve yetki kurallarına göre takip edilebilir. Keşfin yeri ve yetkili mahkeme, ofisin bulunduğu yere göre değiştirilmez. Olay mahalli başka ildeyse mahkemenin keşif ve gerekirse istinabe düzeni kendi ara kararına bağlıdır. yargı çevresi dışında keşif konusu ayrı usul sorusudur; bu sayfadaki Word metni mahkemeye yöneltilen temsili uygulama isteğini içerir.

Sık sorulan sorular

Yazar: Av. Halil Bakırcı — Bakırcı Keskin Avukatlık ve Hukuk Bürosu, Mersin. İletişim ve ofis bilgileri.