Kesim Sırasında Hayvan Refahı Kuralları ve Yaptırımlar | 5996 m.9 ve m.36 (2026)
Kısa ve net cevap: Hayvanların kesim öncesinde ve kesim sırasında gereksiz heyecan, acı ve ıstıraptan korunması 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 9. maddesinin açık gereğidir. Hastalık kontrolü amacıyla öldürme ve kesim işlemleri de uygun araç, ekipman ve yöntemlerle yürütülmelidir. Ticari kesim, Bakanlıkça onaylanmış kesimhanelerde yapılır. Kesimhane işletmecisi hayvan kabulünden sabitlemeye, kesim alanından personel ve ekipman yönetimine kadar yürürlükteki hayvan refahı ve hijyen hükümlerini uygulamak zorundadır. 21 Temmuz 2026’da yayımlanan yeni düzenleme ayrıca dijital takip, en az bir ay kayıt yapan kamera sistemi ve bazı sabitleme yasakları getirmiştir; ancak bu yeni hükümler 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu nedenle 2026’da yapılacak denetimde yürürlükteki refah kuralları uygulanır, 2027 altyapı şartları ise hazırlık yükümlülüğü bakımından işletmelerce şimdiden planlanmalıdır.
- 5996 m.9 kanuni dayanak
- Kesimhane onayı
- Hayvan kabulü ve bekletme
- Hayvanların sevk ve hareketi
- Sabitleme ve kesim süreci
- Hastalık nedeniyle kesim veya öldürme
- 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek yeni şartlar
- Kamera ve dijital takip
- Resmî denetim
- Aykırılığın hukuki sonuçları
- İşletme kontrol listesi
- Sık sorulan sorular
Kanuni Dayanak: 5996 Sayılı Kanun Madde 9
5996 sayılı Kanunun 9. maddesi hayvan refahının temel hükmüdür. Maddenin birinci fıkrası hayvan sahibi veya bakımından sorumlu kişiye barınma, bakım, beslenme, sağlık ve diğer ihtiyaçları karşılama yükümlülüğü getirir. İkinci fıkra, hayvanların kesilmesi ve hastalık kontrolü amacıyla öldürülmesi sırasında gereksiz heyecan, acı ve ıstıraptan kaçınılmasını ve uygun araç ile ekipmanın kullanılmasını esas alır. Dördüncü fıkra ise hayvanların barınma, nakil, kesim öncesi ve kesim sırasındaki refah esaslarının Bakanlıkça belirleneceğini düzenler.
Bu sistemde hayvan refahı yalnız hayvanın öldürüldüğü birkaç saniyelik işlemden ibaret değildir. Hayvanın kesimhaneye gelişi, araçtan indirilmesi, bekleme alanına alınması, sürülmesi, gruplandırılması, sabitlenmesi, kesim işlemi ve kesim sonrası kontrol birbirini izleyen bir süreçtir. Bir aşamadaki kötü uygulama sonraki aşamaları da etkileyebilir. Bu nedenle kesimhane işletmecisinin prosedürü baştan sona planlaması gerekir.
5996 m.9/4 ayrıca kesim işleminin Bakanlıktan onaylı kesimhanelerde yapılmasını öngörür. Hayvan refahı şartları sağlansa dahi onaysız bir yerde ticari kesim yapılması Kanunun onay ve gıda hijyeni sistemine aykırıdır. Kesimhaneler aynı zamanda 5996 m.30 kapsamındaki onay rejimi ile Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliğine tabidir.
Kesimhane Bakanlık Onayı Olmadan Faaliyet Gösterebilir mi?
Hayır. Hayvansal gıda üreten kesimhaneler onay kapsamındaki gıda işletmelerindendir. Faaliyete başlamadan önce Bakanlığın kayıt/onay sistemine uygun onay alınması gerekir. Onay, yalnız işyeri açma ruhsatından ibaret değildir; gıda hijyeni, tesis altyapısı, hayvan sağlığı ve resmî kontrol bakımından ayrı bir idari statüdür.
Onay alındıktan sonra işletmenin onay şartlarını fiilen koruması gerekir. Tesiste yapılan esaslı değişiklikler, kapasite veya faaliyet alanındaki değişiklikler ve mevzuatın getirdiği yeni altyapı zorunlulukları onayın devamlılığı bakımından önemlidir. Denetimde tespit edilen uygunsuzluk, niteliğine göre düzeltme tedbiri, faaliyet kısıtlaması veya onay işlemleri bakımından sonuç doğurabilir.
Kesimhane onayı ile canlı hayvan nakli birbirine karıştırılmamalıdır. Hayvanın onaylı kesimhaneye götürülmesi, nakil sırasında sevk belgesi, kayıt ve refah şartlarını ortadan kaldırmaz. Nakil refahı konusunda Hayvan Naklinde Refah Kuralları ve Cezası 2026 rehberimiz ayrıca incelenebilir.
Kesimhanede Hayvan Kabulünde Refah Kontrolü
Hayvan kesimhaneye ulaştığında ilk kontrol yalnız sevk belgesinin varlığı değildir. Hayvanın yaralı, hasta, bitkin veya olağan dışı davranış gösterip göstermediği gözlenmelidir. Nakil sırasında yaralanan hayvanın diğer hayvanlarla aynı prosedüre sokulması, hayvanın acısını artırabilir. Acil veteriner müdahalesi veya özel işlem gereken durumda resmî veteriner hekimin talimatı esas alınmalıdır.
Hayvanların araçtan indirilmesi acele, darbe ve aşırı baskı ile yapılmamalıdır. İndirme rampasının yüzeyi kaymayı azaltmalı; hayvanların düşmesine, sıkışmasına veya birbirini ezmesine yol açacak uygulamalardan kaçınılmalıdır. Kesimhane personeli hayvan davranışını dikkate alan yöntemlerle sevki yönetmelidir. Elektrikli veya fiziksel yönlendirme araçlarının kullanımı ilgili refah kurallarındaki sınırlar içinde olmalıdır.
Bekleme alanı hayvanların türüne ve sayısına uygun olmalı; aşırı sıkışıklık, sıcaklık stresi, susuzluk veya uzun süreli gereksiz bekleme yaratılmamalıdır. Kesim planı, tesise kabul edilen hayvan sayısıyla kapasitenin uyumlu olmasını gerektirir. Kapasitenin üzerinde hayvan kabul ederek saatlerce uygunsuz bekletme yapmak, refah yönünden kabul edilebilir bir işletme uygulaması değildir.
Kesimhanede Hayvanların Sürülmesi ve Hareket Ettirilmesi
Hayvanların bekleme alanından kesim alanına hareketi sırasında kaygan zemin, keskin köşe, ani ses, uygun olmayan aydınlatma ve dar geçitler hayvanlarda korku ve yaralanmayı artırabilir. İşletme, fiziksel tasarım ile personel davranışını birlikte yönetmelidir. Hayvanların geriye dönmesini, birbiri üzerine yığılmasını veya kaçmaya çalışmasını artıran yapısal sorunlar giderilmelidir.
Personel, hayvanın hareket etmesini sağlamak için gereksiz şiddet kullanamaz. Tekrarlanan vurma, tekmeleme, kuyruğu aşırı bükme veya yaralanmaya yol açacak nesneler kullanma refah ilkeleriyle bağdaşmaz. Hayvanın hareket etmemesinin sebebi yorgunluk, yaralanma veya korku olabilir; bu durumda zorlamadan önce durum değerlendirilmelidir.
Hayvan refahı bakımından personelin eğitimi önemlidir. Tesisin yazılı prosedürü bulunması tek başına yeterli değildir; hayvan kabulü, sevki, sabitleme ve kesim alanında çalışan personelin uygulamayı bilmesi gerekir. Denetimde fiilî uygulama ile işletmenin yazılı prosedürü arasındaki fark ayrıca önem taşır.
Sabitleme ve Kesim Sürecinde Temel Refah İlkeleri
Kesimden önce hayvanın kontrol altına alınması, işlemin güvenli ve hızlı yürütülmesi için gereklidir. Ancak sabitleme yöntemi hayvana gereksiz acı ve korku vermemelidir. Hayvanın fiziksel yapısına uygun olmayan ekipman, aşırı basınç veya kaygan zemin yaralanma riskini artırır. Kullanılan ekipmanın bakımının düzenli yapılması ve arıza halinde işlemin durdurulması gerekir.
5996 m.9’un doğrudan kanuni standardı, kesim sırasında gereksiz heyecan, acı ve ıstırabın önlenmesidir. Bu standardın işletme açısından sonucu, yöntemin yalnız hız veya iş gücü tasarrufuna göre seçilememesidir. Kesim hattının hızı, personelin ve ekipmanın hayvan refahını koruyabilecek kapasitesiyle uyumlu olmalıdır.
İlgili mevzuatın öngördüğü sersemletme, sabitleme ve kesim usulleri hayvan türüne ve uygulanan yönteme göre değerlendirilir. Burada kesin olan husus, kesimin 5996 m.9 ve yürürlükteki hayvan refahı mevzuatına uygun, gereksiz acı ve ıstırap doğurmayacak biçimde yapılmasıdır. İşletme, kullandığı yöntemin teknik ve hukuki şartlarını belgeleyebilmelidir.
Hastalık Nedeniyle Mecburi Kesim veya Öldürmede Refah
Bulaşıcı hayvan hastalıklarının kontrolü kapsamında mecburi kesim veya itlaf kararı verilebilir. Hastalıkla mücadele amacı, hayvan refahı kurallarını ortadan kaldırmaz. 5996 m.9/2, hastalık kontrolü amacıyla öldürme sırasında da gereksiz heyecan, acı ve ıstıraptan kaçınılmasını öngörür.
Hangi hayvanların kesileceği veya itlaf edileceği, hastalığın niteliğine ve resmî veteriner otoritesinin kararına göre belirlenir. İşletme sahibi hayvanı kendi kararıyla saklayamaz, başka yere sevk edemez veya resmî işlemi engelleyemez. Kordon, karantina, mecburi kesim ve itlaf tedbirleri için Salgın Hayvan Hastalığında Kordon, Aşılama ve İtlaf Tedbirleri rehberine bakılabilir.
Tazminat bakımından ayrıca 5996 m.5 uygulanır. 2026’da değiştirilen m.5/3 uyarınca kayıt dışı, hastalığı usulüne uygun bildirilmeyen veya gerekli belgeler olmadan son sahibine nakledilen hayvanlar gibi bazı hallerde tazminat ödenmez. Dolayısıyla refaha uygun itlaf yapılması, tazminat şartlarının otomatik olarak oluştuğu anlamına gelmez.
21 Temmuz 2026 Değişikliği Ne Getirdi ve Ne Zaman Yürürlüğe Girecek?
21 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik yayımlandı. Düzenleme kırmızı et ve kanatlı kesimhaneleri bakımından dijital takip, kamera sistemi ve bazı sabitleme kurallarını ayrıntılandırdı. Ancak değişiklik Yönetmeliğinin 3. maddesi açık biçimde 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe gireceğini düzenler.
Bu nedenle 17 Eylül 2026 itibarıyla yeni kamera ve sabitleme bentleri henüz yürürlükte değildir. Buna rağmen kesimhane işletmeleri 1 Ocak 2027’ye kadar altyapı ve ekipmanlarını hazır hale getirmelidir. Yürürlük tarihi geldiğinde sistemin kurulmamış olması, “yeni düzenlemeydi” gerekçesiyle açıklanamaz; yayımlanma ile yürürlük arasında işletmelere hazırlık süresi bırakılmıştır.
Düzenleme evcil tırnaklı hayvan kesimhanelerinde, kesimi yapılan hayvanların dijital takibi için gerekli altyapının bulunmasını öngörmektedir. Kanatlı kesimhanelerinde ise kesilen hayvan sayısının takibini sağlayacak sistem kurulacaktır. Bunlar 1 Ocak 2027’den itibaren yeni işletme standardının parçası olacaktır.
1 Ocak 2027’den İtibaren Kamera Sistemi Nasıl Olacak?
Yeni düzenlemeye göre evcil tırnaklı hayvan kesimhanelerinde canlı hayvanlar, karkaslar, yan ürünler ve personel hareketlerinin izlenmesine yönelik kamera sistemi kurulacaktır. Kamera sistemi hayvan bekleme ve kesim yeri ile muamelenin yapıldığı alanlarda geniş açıdan görüntü alabilecek, çözünürlüğü yüksek olacak ve en az bir ay süreyle kayıt yapacaktır. Sistem il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğünün erişimine açık olacaktır.
Kanatlı kesimhaneleri için kapsam daha ayrıntılı ifade edilmiştir. Canlı hayvanlar, karkaslar, yan ürünler ve personel hareketlerinin izlenmesi amacıyla hayvan bekleme, canlı hayvan askılama, kesimhane, iç organ çıkarma, soğutma, parçalama ve paketleme dahil muamelenin yapıldığı alanlarda geniş açı sağlayan, yüksek çözünürlüklü ve en az bir ay kayıt yapabilen görüntüleme sistemi kurulacaktır.
Kamera sisteminin amacı yalnız güvenlik değildir. Hayvan refahı, hijyen ve işlem zincirinin resmî olarak izlenebilirliğini güçlendirir. İşletmenin sistem kurarken kamera kör noktalarını, kayıt saklama kapasitesini ve il/ilçe müdürlüğünün erişimini teknik olarak sağlaması gerekir.
1 Ocak 2027’den İtibaren Yeni Sabitleme Yasağı
21 Temmuz 2026 değişikliği, evcil tırnaklı hayvan kesimhanelerinde sabitleme yöntemi olarak yalnız hayvanların ayaklarının mekanik olarak kelepçelenmesi yönteminin kullanılamayacağını ve hayvanların bilinçli haldeyken ayaklarından asılamayacağını veya kaldırılamayacağını açıkça düzenlemiştir. Bu hüküm de 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girecektir.
Ayrıca kesimhanelerin, sabitleme sırasında hayvana aşırı basınç uygulamayan; zemini kaygan olmayan; sessiz çalışan ve ani hareket etmeyen; hayvanlara zarar verebilecek keskin kenarları bulunmayan; uygun konumlandırılmış sabitleme ve kesim ekipmanına sahip olması gerekecektir. İşletmelerin ekipman satın alma veya revizyon planını yürürlük tarihinden önce tamamlaması önemlidir.
Bu düzenleme 5996 m.9’daki genel “gereksiz acı ve ıstırabı önleme” yükümlülüğünü daha somut tesis standardına dönüştürmektedir. 2027’den itibaren denetimde yalnız sonucun değil kullanılan sabitleme sisteminin teknik özelliklerinin de açık biçimde incelenmesi beklenir.
Kesimhane Denetiminde Hangi Hususlar Kontrol Edilir?
Resmî kontrol görevlileri işletmenin onay durumunu, hayvan kabul ve kimlik kayıtlarını, sevk belgelerini, ante-mortem ve post-mortem süreçlerini, hijyen uygulamalarını, hayvan refahı prosedürlerini ve ilgili kayıtları inceleyebilir. Denetim risk esaslı yürütülür ve 5996 m.31 uyarınca kural olarak önceden haber verilmeden de yapılabilir.
Hayvan refahına ilişkin denetimde fiziksel tesis kadar personel davranışı da önemlidir. Hayvanların indirilmesi, bekletilmesi, sürülmesi ve sabitlenmesi sırasında fiilî uygulama gözlenebilir. Arızalı ekipmanın kullanılmaya devam edilmesi, aşırı yoğunluk veya personelin hayvana gereksiz şiddet uygulaması yazılı prosedür bulunmasına rağmen uygunsuzluk oluşturabilir.
1 Ocak 2027’den sonra kamera kayıtları ve dijital takip altyapısı da denetimin önemli veri kaynağı olacaktır. Yeni düzenleme, görüntüleme sistemlerinin il/ilçe tarım ve orman müdürlüğünün erişimine açık olmasını açıkça öngörmektedir.
Hayvan Refahı Kuralına Aykırılığın Hukuki Sonuçları
5996 sayılı Kanunun hayvan refahı hükümlerine aykırılık, somut fiile göre Kanunun 36. maddesindeki idari yaptırımlara yol açabilir. İdari yaptırım kararında hangi refah yükümlülüğünün ihlal edildiği, fiilin tarihi, yeri, hayvanlar ve sorumlu kişi açık biçimde belirlenmelidir. İdari para cezası tutarı karar tarihinde yürürlükteki güncel tutar üzerinden hesaplanır; eski yıl ceza tutarları kullanılmamalıdır.
İhlal aynı zamanda gıda hijyeni veya işletme onayı şartlarına aykırılık teşkil ediyorsa ilgili diğer 5996 hükümleri de uygulanabilir. Örneğin onaysız faaliyet, resmî kontrolün engellenmesi, kayıt sunmama veya hijyen şartlarına aykırılık hayvan refahı ihlalinden ayrı hukuki temellere dayanabilir.
Hayvana yönelik fiilin niteliğine göre 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve ceza hukuku hükümleri ayrıca gündeme gelebilir. Ancak her idari refah uygunsuzluğunun otomatik olarak ceza suçu olduğu söylenemez; somut fiilin kanuni tanıma uyup uymadığı ayrı değerlendirilmelidir.
Kesimhaneler İçin 15 Maddelik Uyum Kontrol Listesi
- Bakanlık onay belgesinin güncel olduğunu doğrulayın.
- Hayvan kabul ve sevk belgelerini sistematik olarak kontrol edin.
- Hasta veya yaralı hayvanlar için ayrı işlem prosedürü oluşturun.
- İndirme rampalarının kaymaz ve güvenli olmasını sağlayın.
- Bekleme alanında aşırı yoğunluğu önleyin.
- Su ve bekletme şartlarını hayvan türüne göre düzenleyin.
- Hayvan hareket güzergâhında keskin kenar ve tehlikeli engel bırakmayın.
- Personelin hayvan refahı eğitimi ve görev tanımlarını güncel tutun.
- Sabitleme ekipmanının bakımını düzenli yapın.
- Arızalı ekipmanı kullanmayın.
- Kesim hattının hızını ekipman ve personel kapasitesiyle uyumlu tutun.
- Hastalık kontrolü kapsamında kesim/itlaf varsa resmî veteriner talimatına uyun.
- Denetim kayıtlarını ve ilgili belgeleri hazır tutun.
- 1 Ocak 2027 kamera ve dijital takip şartları için altyapıyı şimdiden kurun.
- 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek sabitleme ekipmanı şartlarına uygun revizyonu tamamlayın.
Resmî Kaynaklar
- Tarım ve Orman Bakanlığı – 5996 sayılı Kanun
- Tarım ve Orman Bakanlığı – 21.07.2026 Yönetmelik Değişikliği
- Resmî Gazete – 21 Temmuz 2026 tarihli değişiklik metni
- Tarım ve Orman Bakanlığı – Hayvan Refahı
Sık Sorulan Sorular
Kesim sırasında hayvanın acı çekmemesi kanuni zorunluluk mu?
Evet. 5996 m.9, kesim ve hastalık kontrolü amacıyla öldürme sırasında gereksiz heyecan, acı ve ıstırabın önlenmesini açıkça öngörür.
Hayvan her yerde kesilebilir mi?
Ticari kesim 5996 m.9/4 uyarınca Bakanlıktan onaylı kesimhanelerde yapılmalıdır.
Kesimhanede kamera sistemi 2026’da zorunlu mu?
21 Temmuz 2026’da kamera sistemi zorunluluğunu getiren değişiklik yayımlanmıştır; ancak değişiklik 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girecektir. 17 Eylül 2026 itibarıyla bu yeni bentler henüz yürürlükte değildir.
Kamera kayıtları ne kadar saklanacak?
1 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek düzenleme en az bir ay süreyle kayıt yapabilen görüntüleme sistemi öngörmektedir.
Kamera sistemine kim erişebilecek?
Yeni düzenlemeye göre sistem il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğünün erişimine açık olacaktır.
Bilinçli hayvan ayaklarından asılabilir mi?
1 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek yeni hüküm, hayvanların bilinçli haldeyken ayaklarından asılmasını veya kaldırılmasını açıkça yasaklamaktadır.
Sadece ayak kelepçesiyle sabitleme yapılabilir mi?
1 Ocak 2027’den itibaren sabitleme yöntemi olarak yalnız mekanik ayak kelepçesi kullanılamayacaktır.
Hastalık nedeniyle itlafta refah kuralları uygulanır mı?
Evet. 5996 m.9/2 hastalık kontrolü amacıyla öldürmede de gereksiz acı ve ıstıraptan kaçınılmasını öngörür.
Onaylı kesimhane sevk belgesi eksikliğini giderir mi?
Hayır. Kesimhane onayı ile canlı hayvanın kimlik, kayıt ve sevk yükümlülükleri ayrı konulardır.
Refah ihlali yalnız para cezası mı doğurur?
Hayvan refahı ihlali somut fiile göre idari yaptırım yanında faaliyetin düzeltilmesi, gıda hijyeni/onay işlemleri ve olayın niteliğine göre diğer mevzuat sonuçlarını doğurabilir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T Bilgisi
Bu içerik 17 Eylül 2026 tarihinde 5996 sayılı Kanunun 9 ve 36. maddeleri ile 21 Temmuz 2026 tarihli Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği değişikliği karşılaştırılarak hazırlanmıştır. Kamera, dijital takip ve yeni sabitleme hükümlerinin yürürlük tarihi özellikle kontrol edilmiş ve 1 Ocak 2027 olarak belirtilmiştir.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507
Yayıncı: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Akdeniz / Mersin
Son mevzuat kontrolü: 17 Eylül 2026
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
