Sendika Tüzüğünde Neler Bulunmalı? 6356 m.8 Zorunlu Hükümler | 2026

Sendika tüzüğü neden kuruluşun temel belgesidir?

Sendika tüzüğü, kuruluşun yalnız adı ve adresini gösteren bir belge değildir. Kuruluşun üyelik sisteminden genel kuruluna, yönetim ve denetim yapısından aidat sistemine, şubelerinden sona erme hâlindeki malvarlığı tasfiyesine kadar temel kuralları tüzük belirler. 6356 sayılı Kanun m.7 uyarınca tüzüğün kuruluş merkezinin bulunduğu ilin valiliğine verilmesi tüzel kişiliğin kazanılmasının temel unsurudur; m.8 ise bu tüzüğün asgari içeriğini emredici biçimde sayar.

Kanunun tüzükte bulunmasını zorunlu tuttuğu bir konuyu tamamen boş bırakmak veya emredici kanun hükmüne aykırı düzenlemek, “kuruluşların iç işi” kabul edilmez. 6356 m.7/3 kapsamında valilik aykırılık ya da eksikliğin giderilmesini isteyebilir. Bu nedenle tüzük hazırlanırken yalnız kuruluşun tercihleri değil, m.8 ile birlikte genel kurul, organlar, üyelik, mali denetim ve tasfiye hükümleri de kontrol edilmelidir.

Tüzükte ad, merkez ve adres nasıl gösterilmelidir?

6356 m.8/1-a uyarınca kuruluşun adı, merkezi ve adresi tüzükte yer almalıdır. “Merkez” kuruluşun hukuki merkezinin bulunduğu ili veya yerleşimi; “adres” ise tebligat ve idari işlemlerde kullanılacak somut adresi ifade eder. Bu bilgiler kuruluş dilekçesi, geçici yönetim bilgileri ve valiliğe sunulan diğer kayıtlarla uyumlu olmalıdır.

Kuruluşun merkezinin hangi ilde olduğu yalnız iletişim bakımından değil, kuruluş belgelerinin hangi valiliğe verileceğini belirlemesi bakımından da önemlidir. Mersin merkezli bir sendika için kuruluş işlemi Mersin Valiliği nezdinde yapılır. Adres değişikliğinin daha sonra usulüne uygun biçimde karara bağlanması ve ilgili makamlara bildirilmesi gerekir; kuruluş anında ise tüzükte açık ve güncel adres bulunmalıdır.

Tüzükte kuruluşun amacı nasıl düzenlenmelidir?

6356 m.8/1-b tüzükte kuruluşun amacının bulunmasını zorunlu tutar. Amaç, sendikanın çalışma ilişkilerinde üyelerinin ortak ekonomik ve sosyal hak ve çıkarlarını koruma ve geliştirme işleviyle uyumlu olmalıdır. Tüzükte amaç maddesi, kuruluşun kanuni niteliğini belirsizleştirecek şekilde başka bir tüzel kişi türünün amacıyla karıştırılmamalıdır.

Amaç hükmü aynı zamanda faaliyetlerin hukuki sınırını belirler. 6356 m.26 kuruluşların faaliyetlerini düzenler ve kuruluşların tüzüklerinde yer alan konularda serbestçe faaliyette bulunabileceklerini öngörür. Bu nedenle tüzükteki amaç ve faaliyet hükümleri kanuni sendika işleviyle uyumlu, açık ve uygulanabilir şekilde kurulmalıdır.

Sendikanın faaliyet göstereceği işkolu tüzükte yazılmak zorunda mı?

Evet. 6356 m.8/1-c sendikanın faaliyet göstereceği işkolunun tüzükte bulunmasını zorunlu tutar. Bu zorunluluk 6356 m.3’teki “sendikalar kuruldukları işkolunda faaliyette bulunur” kuralının tüzükteki karşılığıdır. İşkolunun doğru belirlenmesi üyelik, örgütlenme ve toplu iş sözleşmesi yetkisi bakımından temel önemdedir.

İşkolu belirlenirken Kanuna ekli işkolları cetveli ve güncel İşkolları Yönetmeliği esas alınmalıdır. Yardımcı işler aynı işyerindeki asıl işin işkoluna dahildir. İşkolu konusunda Bakanlık tespitine ihtiyaç doğarsa 6356 m.5 prosedürü uygulanır. Ayrıntılı açıklama için yardımcı işler ve işkolu ile işkolu tespitine itiraz rehberleri incelenebilir.

Kurucu bilgileri tüzükte hangi kapsamda yer alır?

6356 m.8/1-ç, sendika kurucularının ad ve soyadları, kimlik bilgileri, meslek ve sanatları ile yerleşim yerlerinin tüzükte bulunmasını öngörür. Üst kuruluşları kuran sendikalar bakımından ise kurucu sendikaların işkolları ile ad ve adresleri yazılır. Kurucu listesindeki bilgilerle tüzükteki bilgilerin çelişmemesi gerekir.

Kurucuların yalnız kimlik bilgilerinin yazılması yeterli değildir; m.6’da kurucu olma şartları ayrıca aranır. Kurucu şartlarına ilişkin yazılı beyanlar m.7 kuruluş dosyasına eklenir. 6356 m.6 kurucu şartları rehberinde fiil ehliyeti, fiilen çalışma ve mahkûmiyet engelleri ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

Üye olma, çıkma ve çıkarılma şartları tüzükte bulunmalı mı?

Evet. 6356 m.8/1-d, üye olma, üyelikten çıkma ve çıkarılmanın şartlarının tüzükte düzenlenmesini zorunlu kılar. Ancak tüzük bu alanı serbestçe ve kanundan bağımsız biçimde düzenleyemez. İşçi sendikası üyeliğinin e-Devlet üzerinden başvuruyla kazanılması, çekilmenin e-Devlet bildirimiyle yapılması ve çıkarılma kararının genel kurulca verilmesi gibi emredici kurallar m.17 ve m.19’da düzenlenmiştir.

Tüzük, kanunda tanınan üyelik hakkını ortadan kaldıracak ek engeller yaratamaz. Üyelik başvurusunun yetkili organ tarafından otuz gün içinde reddedilmemesi hâlinde kabul edilmiş sayılması veya üyelikten çekilmenin bildirimden bir ay sonra sonuç doğurması gibi kanuni süreler tüzükle değiştirilmemelidir. Üyelik sistemi hazırlanırken m.17–19 birlikte okunmalıdır.

Genel kurul hakkında tüzükte hangi kurallar yer almalıdır?

6356 m.8/1-e kapsamlı bir zorunluluk getirir. Tüzükte genel kurulun oluşumu, toplanma zamanı, görev ve yetkileri, üye ve delegelerin oy kullanmaları, çalışma usul ve esasları ile toplantı ve karar yeter sayıları düzenlenmelidir. Bu hükümler m.10–15’teki emredici genel kurul kurallarıyla uyumlu olmak zorundadır.

Örneğin ilk genel kurulun tüzel kişiliğin kazanılmasından itibaren altı ay içinde yapılacağı, olağan genel kurulun en geç dört yılda bir toplanacağı ve toplantı yeter sayısının kural olarak tam sayının salt çoğunluğu olduğu kanunda belirlenmiştir. Tüzük daha yüksek yeter sayılar öngörebildiği alanlarda bunu açıkça yazabilir; ancak kanuni asgari güvenceleri azaltamaz.

Genel kurul dışındaki organlar tüzükte nasıl düzenlenir?

6356 m.8/1-f uyarınca genel kurul dışında kalan organlar, bu organların oluşumu, görev, yetki ve sorumlulukları, çalışma usul ve esasları ile toplantı ve karar yeter sayıları tüzükte gösterilmelidir. Kanunun m.9 hükmüne göre zorunlu organlar genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin kuruludur. Genel kurul dışındaki organların üye sayıları da kanunda alt ve üst sınırlarla düzenlenmiştir.

Tüzük ek organlar oluşturabilir; ancak genel kurul ile yönetim, denetleme ve disiplin kurullarının kanuni görev ve yetkileri bu ek organlara devredilemez. Yönetim kurulunun karar şekli, temsil yetkisi, denetleme kurulunun çalışma biçimi ve disiplin kurulunun usulü tüzükte açık olmalıdır. Belirsiz “gerektiğinde karar verir” hükümleri yerine organın yetki alanı somut yazılmalıdır.

Şubeler ve bölge şubeleri hakkında neler yazılmalıdır?

6356 m.8/1-g, şube veya bölge şubelerinin nasıl kurulacağı, birleştirileceği veya kapatılacağı; görev ve yetkileri; genel kurullarının toplantı ve karar usulleri ile sendika genel kurulunda nasıl temsil edileceklerinin tüzükte düzenlenmesini ister. Şube sistemi kullanmayacak kuruluşlar da tüzüklerini kendi örgütlenme modeline uygun biçimde ve kanunun zorunlu hükümlerini gözeterek hazırlamalıdır.

Şube açma, birleştirme ve kapatma konusunda genel kurulun m.11’deki yetkisi önemlidir. Genel kurul bu işlemleri kendisi karara bağlayabilir veya tüzükte belirlenen esaslar doğrultusunda yönetim kuruluna yetki verebilir. Tüzükte şube delege sisteminin sendika genel kuruluyla bağlantısı açık kurulmalıdır.

Aidat ve yönetici ücretleri tüzükte nasıl düzenlenir?

6356 m.8/1-ğ, üyelerce ödenecek aidat ve sendika yöneticilerinin ücretleriyle ilgili usul ve esasların tüzükte yer almasını zorunlu kılar. Aidatın miktarı ise m.18/1 uyarınca tüzükte belirtilen usul ve esaslara göre genel kurul tarafından belirlenir. Bu nedenle tüzüğün aidat maddesi, genel kurulun belirleme yetkisini ortadan kaldıracak şekilde kurulamaz.

Yönetici ücretleri bakımından da genel kurul yetkileri dikkate alınır. 6356 m.11 uyarınca yönetim, denetleme ve disiplin kurulu üyelerine verilecek ücret, tazminat, ödenek, yolluk ve sosyal hakları genel kurul belirler. Tüzük bu kararların hangi usulle alınacağını ve ödeme sisteminin temel çerçevesini göstermelidir.

Demirbaşların satış ve terkini neden tüzükte yer alır?

6356 m.8/1-h, demirbaşların satış ve terkininde uygulanacak usul ve esasların tüzükte bulunmasını ister. Sendikanın taşınır malvarlığının elden çıkarılması, kullanım dışı bırakılması veya kayıtlardan düşülmesi mali yönetim ve hesap verebilirlik bakımından açık bir prosedüre bağlanmalıdır. Bu düzenleme m.30’daki kayıt tutma yükümlülüğüyle birlikte değerlendirilir.

Tüzükte yetkili organ, karar şekli, değer tespiti ve kayıt işlemi gibi temel adımlar açıkça belirlenmelidir. Demirbaş işlemlerinin yalnız yöneticinin kişisel kararıyla yürütülebileceği izlenimi veren hükümler denetim ve sorumluluk açısından uygun değildir.

İç denetim usulleri tüzükte bulunmak zorunda mı?

Evet. 6356 m.8/1-ı, iç denetim usullerini zorunlu tüzük konusu yapar. Kuruluşların iç denetimi m.29’a göre denetleme kurulları veya tüzüklerine göre yönetim kurulları tarafından gerçekleştirilir; ayrıca mali denetimin en geç iki yılda bir yeminli mali müşavirce yapılması gerekir. Tüzük, iç denetimin hangi dönemlerde, hangi belgeler üzerinden ve hangi raporlama sistemiyle yürütüleceğini göstermelidir.

Denetim hükmü yalnız “denetim yapılır” cümlesiyle geçiştirilmemelidir. Denetleme kurulunun bilgi ve belgeye erişimi, raporların genel kurula sunulması ve tespit edilen usulsüzlüklerin hangi organlara bildirileceği düzenlenmelidir. Bu yapı sendikanın mali şeffaflığını ve yönetimin hesap verebilirliğini güçlendirir.

Tüzüğün değiştirilme usulü tüzükte yazılmalı mı?

6356 m.8/1-i uyarınca tüzüğün değiştirilme usulleri tüzüğün kendisinde yer almalıdır. Tüzük değişikliği genel kurulun m.11’deki asli yetkilerindendir. Genel kurul toplantı ve karar yeter sayıları da m.13’te düzenlenmiştir; tüzük değişikliği bakımından kanunda özel olarak tam sayının salt çoğunluğuna bağlı karar yeter sayısı öngörülmüştür, tüzük daha yüksek oran belirleyebilir.

Tüzük değişikliği yapıldıktan sonra m.7/5 uyarınca ilan ve kanunilik denetimi uygulanır. Kanuna aykırı değişiklik yapılması hâlinde m.7’deki bir aylık düzeltme ve gerektiğinde mahkeme süreci gündeme gelebilir. Bu nedenle değişiklik maddesi hem iç karar sürecini hem de dış bildirim yükümlülüğünü gözetmelidir.

Sona erme hâlinde malların tasfiyesi nasıl düzenlenmelidir?

6356 m.8/1-j, sona erme hâlinde malların tasfiye şeklinin tüzükte yer almasını zorunlu kılar. Tasfiye düzenlemesi m.32 ile uyumlu olmalıdır. Tüzükte veya feshe karar veren genel kurul kararında malvarlığının hangi kuruluşa bırakılacağı belirlenebilir; ancak kanunun koyduğu koşullar dışına çıkılamaz.

Tasfiye maddesi sendika malvarlığının üyelere veya yöneticilere dağıtılmasına imkân veren bir hükme dönüştürülemez. Kanun, gelir ve malvarlığının kuruluş amaçlarına uygun kullanılmasını ve sona erme hâlinde özel tasfiye sistemini öngörür. Tüzük bu emredici çerçeveyi esas almalıdır.

Geçici yönetim kurulu üyeleri neden tüzükte yazılır?

6356 m.8/1-k uyarınca kuruluşun organları oluşuncaya kadar kuruluşun işlerini yürütmeye ve kuruluşu temsile yetkili geçici yönetim kurulu üyelerinin ad ve soyadları ile yerleşim yerleri tüzükte gösterilmelidir. Kuruluş tüzel kişiliği belgelerin valiliğe verilmesiyle kazanır; ilk genel kurul ise altı ay içinde yapılır. Bu ara dönemde tüzel kişinin işlemlerini kimin yürüteceği bu hükümle belirlenir.

Geçici yönetim kurulu kalıcı organların yerini süresiz biçimde alamaz. İlk genel kurul kanuni süresinde yapılmalı ve organ seçimleri gerçekleştirilmelidir. Geçici yönetimin yetkileri kuruluşun olağan işlerini yürütmeye ve genel kurula hazırlık yapmaya yönelik şekilde kullanılmalıdır.

Kanunda olmayan başka hükümler tüzüğe konulabilir mi?

Evet. m.8 tüzüğün asgari zorunlu içeriğini belirler; kuruluş, Kanuna ve diğer emredici hukuk kurallarına aykırı olmamak şartıyla örgütlenmesine ilişkin ek hükümler koyabilir. Ancak ek hükümler üyelik hakkını, delege seçilme hakkını veya genel kurul yetkilerini kanunun izin vermediği biçimde sınırlayamaz.

6356 m.10/3 tüzüklere delege seçilebilmeyi engelleyici hükümler konulamayacağını açıkça düzenler. Benzer şekilde zorunlu organların görevleri başka organlara devredilemez. Bu nedenle “tüzük serbestisi”, emredici kanun hükümlerinin değiştirilmesi anlamına gelmez.

Sendika tüzüğü hazırlarken kontrol listesi

• Ad, merkez ve adres açık ve diğer belgelerle uyumlu mu?
• Amaç sendikanın kanuni niteliğine uygun mu?
• Faaliyet gösterilecek işkolu doğru belirlenmiş mi?
• Kurucu bilgileri m.8’de sayılan kapsamda eksiksiz mi?
• Üyelik, çıkma ve çıkarılma hükümleri m.17–19 ile uyumlu mu?
• Genel kurulun oluşumu, zamanı, oy usulü ve yeter sayıları düzenlenmiş mi?
• Yönetim, denetleme ve disiplin kurullarının görev ve çalışma usulleri açık mı?
• Şubeler ve temsil sistemi düzenlenmiş mi?
• Aidat, yönetici ücretleri, demirbaş ve iç denetim usulleri yazılmış mı?
• Tüzük değişikliği ve sona ermede tasfiye hükümleri kanuna uygun mu?
• Geçici yönetim kurulu üyelerinin ad, soyad ve yerleşim yerleri gösterilmiş mi?

Mersin’de kurulacak sendikanın tüzüğünde farklı zorunluluk var mı?

Hayır. 6356 m.8 Türkiye genelinde aynı şekilde uygulanır. Kuruluş merkezi Mersin ise merkez ve adres maddesi Mersin’deki hukuki adresi göstermeli ve kuruluş dosyası Mersin Valiliğine verilmelidir. Bunun dışında zorunlu tüzük başlıkları başka illerde kurulan sendikalarla aynıdır.

Tüzükte bölgesel faaliyet planları veya şube yapılanması düzenlenebilir; ancak sendikanın faaliyet alanı coğrafi il sınırına değil kurulduğu işkoluna göre belirlenir. Kuruluşun önceden izin almaksızın nasıl kurulduğu 6356 m.3 rehberinde açıklanmıştır.

İlgili içerikler

• Sendika Kuruluşunda Eksiklik Nasıl Giderilir? 6356 m.7
• Kimler Sendika Kurucusu Olamaz? 6356 m.6
• Sendika Kurmak İçin İzin Gerekir mi? 6356 m.3
• Sendika Aidatı Maaştan Kesilir mi? 6356 m.18

Sık Sorulan Sorular

Sendika tüzüğünde işkolu yazılmak zorunda mı?

Evet. 6356 m.8/1-c bunu açıkça zorunlu tutar.

Kurucuların bilgileri tüzükte bulunur mu?

Evet. Ad-soyad, kimlik bilgileri, meslek ve sanatları ile yerleşim yerleri yazılır.

Üyelikten çıkma şartları tüzükte düzenlenir mi?

Evet; ancak tüzük, m.17 ve m.19’daki emredici üyelik kurallarına aykırı olamaz.

Genel kurul yeter sayıları tüzükte yazılır mı?

Evet. Tüzükte toplantı ve karar yeter sayıları bulunmalıdır; m.13’teki kanuni sınırlar korunur.

İç denetim usulü zorunlu tüzük konusu mudur?

Evet. m.8/1-ı bunu zorunlu tutar.

Tasfiye şekli tüzükte bulunmalı mı?

Evet. Sona erme hâlinde malvarlığının tasfiye şekli m.8/1-j uyarınca yazılmalıdır.

Geçici yönetim kurulu tüzükte gösterilir mi?

Evet. Üyelerin ad-soyad ve yerleşim yerleri m.8/1-k gereğince tüzükte yer alır.

Tüzükte eksiklik varsa ne olur?

6356 m.7 kapsamında valilik bir aylık düzeltme süreci başlatabilir.

Tüzük değişikliği genel kurul yetkisinde midir?

Evet. 6356 m.11 tüzük değişikliğini genel kurulun görev ve yetkileri arasında sayar.

Güncel resmî mevzuat nereden kontrol edilir?

Mevzuat Bilgi Sistemi ve ÇSGB Çalışma Genel Müdürlüğü mevzuat sayfası kullanılmalıdır.

Tüzük son kontrolü nasıl yapılmalıdır?

Tüzük valiliğe sunulmadan önce 6356 m.8’deki her zorunlu unsur ayrı bir kontrol listesiyle doğrulanmalıdır. Ad, merkez, adres, amaç ve işkolu bilgileri kuruluş dilekçesiyle aynı olmalı; kurucu bilgileri yazılı beyanlarla eşleşmeli; üyelik, genel kurul, organlar, şubeler, aidat, yönetici mali hakları, demirbaş işlemleri, iç denetim, tüzük değişikliği, tasfiye ve geçici yönetim hükümleri eksiksiz bulunmalıdır. Zorunlu bir başlığın yalnız başlık olarak yazılması yeterli değildir; uygulanabilir usul ve yetki düzeni de açıkça kurulmalıdır.

Genel kurul ve organ maddeleri hazırlanırken m.9–16’daki emredici sayı, yeter sayı ve seçim kurallarıyla karşılaştırma yapılmalıdır. Üyelik hükümleri m.17–19’a, aidat hükümleri m.18’e, denetim hükümleri m.29’a ve tasfiye hükümleri m.32’ye aykırı olmamalıdır. Böylece tüzük yalnız m.8 başlıklarını taşıyan biçimsel bir metin olmaktan çıkar ve kuruluşun bütün çalışma döneminde uygulanabilir hukuki çerçeve hâline gelir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →