Meslek Hastalığı SGK’ya Kaç Gün İçinde Bildirilir? 5510 m.14 ve 3 İş Günü 2026

5510 Sayılı Kanuna Göre Meslek Hastalığı Nedir?

5510 sayılı Kanun m.14 meslek hastalığını, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel ya da ruhsal engellilik hâli olarak tanımlar. Bu tanım, meslek hastalığını sıradan hastalıktan ve ani iş kazasından ayırır.

Meslek hastalığında temel bağlantı işin niteliği veya işin yürütüm şartlarıdır. Kimyasal maruziyet, tekrarlayıcı hareket, titreşim, toz, gürültü, biyolojik etken veya mesleğe özgü psikososyal/ruhsal riskler gibi faktörler işin koşullarıyla tıbbi hastalık arasında neden ilişkisi kurulmasını gerektirir. Yalnız kişinin çalışırken hastalanması meslek hastalığı için yeterli değildir.

İş kazası çoğunlukla belirli bir olay anına bağlıyken meslek hastalığı zaman içinde tekrarlanan nedenlerle gelişebilir. Örneğin bir makinede elin yaralanması ani iş kazasıdır; yıllar süren tekrarlayıcı hareket nedeniyle belirli kas-iskelet hastalığının gelişmesi, tıbbi ve mesleki bağlantı kurulursa meslek hastalığı sisteminde değerlendirilir.

Meslek hastalığının geçici olması da mümkündür. Kanun yalnız kalıcı engelliliği şart koşmaz. Hastalık işin niteliği veya yürütüm koşulundan doğmuş ve m.14 tespit sistemiyle belirlenmişse geçici sağlık kaybı da meslek hastalığı kapsamında sosyal sigorta sonuçları doğurabilir.

Meslek Hastalığını Kim Tespit Eder?

5510 m.14, meslek hastalığının sosyal güvenlik hukuku bakımından tespitini Kurum Sağlık Kuruluna bağlar. Tespit için Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının usulüne uygun sağlık kurulu raporları ve bu raporların dayanağı tıbbi belgeler incelenir. SGK gerekli görürse işyerindeki çalışma şartlarını ve bunların tıbbi sonuçlarını ortaya koyan denetim raporlarını ve diğer belgeleri de değerlendirir.

Bu nedenle işyeri hekimi veya hastane doktorunun “meslek hastalığı şüphesi” kaydı önemli olmakla birlikte tek başına m.14 anlamında kesin Kurum tespiti değildir. Şüpheli vaka yetkili sağlık hizmeti sunucusuna yönlendirilir; rapor, maruziyet öyküsü ve işyeri koşulları Kurum Sağlık Kurulu tarafından birlikte değerlendirilir.

Tanı ile sosyal sigorta tespiti arasındaki fark özellikle işveren bildirim süresinde önemlidir. Kanun, işverenin meslek hastalığına tutulduğunu öğrendiği veya kendisine bildirildiği tarihten başlayan bildirim yükümlülüğünü kurar. İşveren, “SGK nihai karar vermedi” gerekçesiyle kendisine bildirilen meslek hastalığı bilgisini süresiz bekletemez.

Kurum tespitinde hastalığın işle nedensel ilişkisi araştırılır. Yalnız çalışanın belirli sektörde çalışmış olması yeterli değildir; hastalığın niteliği, maruziyet süresi, işyeri riskleri, tıbbi seyir ve gerekiyorsa işyeri incelemesi birlikte değerlendirilir.

Sağlık Hizmeti Sunucusunun Bildirim Süresi Kaç Gündür?

İşverenin üç iş günlük bildirim süresi ile sağlık hizmeti sunucusunun bildirim süresi aynı değildir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.14 uyarınca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları, meslek hastalığı tanısı koydukları vakaları en geç on gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirir. Bu on günlük süre, işverenin 5510 m.14 kapsamındaki üç iş günlük yükümlülüğünün yerine geçmez; iki yükümlülük farklı kişilere aittir.

Bu nedenle dosyada “üç gün mü, on gün mü?” sorusunun cevabı bildirim yükümlüsüne göre verilir: 4/a sigortalısında işveren açısından öğrenme/bildirimden itibaren üç iş günü; 4/b sigortalısında sigortalının kendi öğrenmesinden itibaren üç iş günü; yetkilendirilmiş sağlık hizmeti sunucusu açısından tanı konulan vaka için en geç on gün.

İşveren Meslek Hastalığını Kaç Gün İçinde SGK’ya Bildirir?

5510 m.14, 4/a kapsamında sigortalı çalıştıran işveren için açık süre koyar. Sigortalının meslek hastalığına tutulduğunu öğrenen veya bu durum kendisine bildirilen işveren, öğrendiği günden başlayarak üç iş günü içinde iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle SGK’ya bildirim yapmak zorundadır.

Süre takvim günü değil iş günü üzerinden hesaplanır. Öğrenme günü kanunun başlangıç referansıdır. İşverenin insan kaynakları, iş sağlığı ve güvenliği veya işyeri yönetiminin hastalık bildirimini aldığı tarih kayıt altına alınmalıdır. Bildirimin elektronik sistemde gönderildiği tarih de kanuni sürenin denetiminde kullanılır.

İşverenin iç soruşturma yürütmesi, iş güvenliği uzmanından görüş beklemesi veya tazminat sorumluluğunu araştırması üç iş günlük süreyi durdurmaz. SGK bildirimi kusur kabulü değildir; sosyal sigorta olayının Kuruma zamanında bildirilmesidir. İşveren “sorumlu değilim” düşüncesiyle bildirimi yapmaktan kaçınamaz.

İşyeri hekiminin meslek hastalığı şüphesini işverene yazılı bildirmesi, öğrenme tarihinin ispatında önemli kayıttır. Hastane raporu, yetkili sağlık hizmeti sunucusu yazısı veya çalışanın resmi başvurusu da işverenin hangi tarihte bilgi sahibi olduğunu gösterebilir.

4/b Sigortalısı Meslek Hastalığını Kim Bildirir?

5510 m.14, 4/b kapsamında kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan sigortalı için işveren bulunmadığından bildirim yükümlülüğünü sigortalının kendisine verir. 4/b sigortalısı, meslek hastalığına tutulduğunu öğrendiği günden başlayarak üç iş günü içinde iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle Kuruma başvurur.

Meslek hastalığı bakımından SGK’nın açıkladığı kural, iş kazasındaki bir aylık üst sınır ve rahatsızlığın bildirime engel olması formülü değildir. 4/b sigortalısı, meslek hastalığına tutulduğunu öğrendiği günden başlayarak üç iş günü içinde bildirim yapar. Bu nedenle öğrenme tarihi belgeyle sabitlenmelidir.

Bağımsız çalışanın prim borcu, meslek hastalığının tespitinden ayrı olarak geçici veya sürekli iş göremezlik ödemesinde önem taşıyabilir. 5510 m.18 ve m.19, 4/b sigortalıları için prim ve genel sağlık sigortası borcunun ödenmiş olmasına ilişkin özel şartlar içerir.

Üç İş Günlük Süre Hangi Tarihten Başlar?

Meslek hastalığında süre “hastalığın başladığı ilk gün” veya “ilk şikâyet günü” şeklinde otomatik hesaplanmaz. 5510 m.14 işveren bakımından, sigortalının meslek hastalığına tutulduğunu öğrendiği veya bu durum kendisine bildirildiği gün bağlantısını kurar. 4/b sigortalısı için ise kendi öğrenme tarihi esas alınır.

Çalışanın yıllardır bel ağrısı olması, işverenin yıllar önce meslek hastalığını öğrendiği anlamına gelmez. Buna karşılık yetkili sağlık kurumu mesleki hastalık şüphesini veya tanısını işverene yazılı olarak bildirmiş ve işveren kayda almışsa “sonucu bekliyorduk” gerekçesiyle daha sonraki bir tarih başlangıç yapılamaz.

Öğrenme tarihinin tartışmalı olduğu dosyalarda e-posta, KEP, UETS, sağlık kurumu yazısı, İSG kurul tutanağı, işyeri hekimi kaydı ve personel dilekçesi incelenir. Sözlü bildirimin de ispatı mümkündür; ancak yazılı kayıt süre uyuşmazlığını önemli ölçüde azaltır.

Bildirim süresinin doğru hesabı yalnız idari para cezası bakımından değil, 5510 m.21’deki Kurum masrafları ve ödeneklerin işverenden tahsili sonuçları bakımından da önemlidir.

Meslek Hastalığı İşten Ayrıldıktan Sonra Ortaya Çıkarsa

Meslek hastalığının önemli özelliği, zararlı maruziyet bittikten sonra da ortaya çıkabilmesidir. 5510 m.14 bu durumu ayrıca düzenler. Sigortalı çalıştığı işten ayrıldıktan sonra hastalık ortaya çıkmış ve eski işinden kaynaklanmışsa sosyal sigorta haklarından yararlanabilmesi için işten fiilen ayrılma ile hastalığın meydana çıkması arasında ilgili hastalık için yönetmelikte belirlenen yükümlülük süresinden daha uzun zaman geçmemiş olması gerekir.

Bu nedenle işten ayrılmak, eski işten kaynaklanan meslek hastalığı hakkını otomatik olarak sona erdirmez. Önemli olan hastalığın mesleki kaynakla bağlantısı ve mevzuattaki yükümlülük süresidir. Hastalık türlerine göre bu süre farklı olabilir; tek bir genel yıl sayısı bütün meslek hastalıklarına uygulanmaz.

İşten ayrıldıktan sonra tanı konulan dosyada geçmiş işyeri maruziyetini gösteren kişisel dosya, periyodik muayene, ortam ölçümü, görev tanımı, iş güvenliği risk analizi ve çalışma süreleri daha da önem kazanır. İşyeri kapanmış olsa bile SGK ve ticaret sicili kayıtları ile eski işyeri belgeleri araştırılır.

Yükümlülük Süresi Ne Demektir?

Yükümlülük süresi, meslek hastalığı açısından zararlı mesleki etkinin sona ermesiyle hastalığın ortaya çıkabileceği kabul edilen en uzun süreyi ifade eden sosyal sigorta ölçütüdür. Hastalıkların tıbbi özellikleri farklı olduğu için tek bir standart süre yoktur. İlgili yönetmelik ve meslek hastalıkları listesi üzerinden hastalık bazında kontrol yapılır.

Yükümlülük süresi, işverenin üç iş günlük SGK bildirim süresiyle aynı değildir. Birincisi meslek hastalığının işten ayrıldıktan sonra sosyal sigorta kapsamında kabulüyle ilgilidir; ikincisi işverenin veya 4/b sigortalısının hastalığı öğrendikten sonra Kuruma bildirim zamanıdır. Aynı dosyada iki farklı “süre” bulunabilir.

Meslek hastalığının listede yer almaması veya yükümlülük süresinin aşılması hâlinde mevzuatın Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna verdiği değerlendirme imkânları ayrıca incelenir. Bu aşamada hastalığın işten kaynaklandığını gösteren bilimsel ve tıbbi belgeler belirleyicidir.

Meslek Hastalığı Geç Bildirilirse Ne Olur?

Meslek hastalığı bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi hâlinde SGK, bu durum için yaptığı masrafları — genel sağlık sigortası giderleri dâhil — ve ödenmiş geçici iş göremezlik ödeneklerini işverene veya 4/b sigortalısına rücu eder. Süresinde bildirim yapmayan işveren bakımından ayrıca idari para cezası uygulanır.

Geç bildirim, hastalığın gerçek mesleki niteliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Sigortalı şartları taşıyorsa Kurum Sağlık Kurulu tespiti yapılabilir. Ancak işverenin süre ihlali, Kurumun yaptığı sağlık giderleri ve geçici iş göremezlik ödenekleri yönünden mali sorumluluk doğurabilir.

İşverenin meslek hastalığını gizlemek amacıyla sağlık raporunu “normal hastalık” olarak işlemeye zorlaması veya işyeri kayıtlarını değiştirmesi yalnız bildirim sorunu değildir; iş sağlığı ve güvenliği, delil ve olaya göre ceza/özel hukuk sonuçları da doğurabilir. Kayıtların gerçek biçimde korunması gerekir.

Bildirim yapılması işverenin otomatik kusur kabulü değildir. Meslek hastalığının meydana gelmesinde işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyup uymadığı ayrı kusur incelemesidir.

Meslek Hastalığı Dosyasında Hangi Deliller Toplanır?

Meslek hastalığının tıbbi ve mesleki bağlantısının kurulabilmesi için yalnız hastane raporu değil çalışma ortamına ilişkin belgeler de önemlidir. İşe giriş ve periyodik sağlık raporları, işyeri hekimi kayıtları, maruziyet ölçümleri, risk değerlendirmesi, kişisel koruyucu donanım teslim belgeleri, görev tanımı, vardiya ve çalışma süresi kayıtları, kimyasal güvenlik formları ve ortam analizleri dosyada korunmalıdır.

İşçinin önceki işyerleri ve benzer maruziyetleri de araştırılır. Hastalığın hangi dönemde ve hangi işin etkisiyle geliştiği yalnız son işverene bakılarak varsayılmaz. Çalışma öyküsü, tıbbi seyir ve bilimsel maruziyet bağlantısı birlikte değerlendirilir.

Meslek hastalığı iddiası duyulduğu anda kamera kaydı kadar çevresel ölçüm ve periyodik sağlık kayıtlarının korunması önemlidir. Bazı hastalıklar yıllar sonra ortaya çıktığından işverenin iş sağlığı dosyalarını mevzuattaki saklama sürelerine uygun tutması gerekir.

Meslek Hastalığı ile İş Kazası Arasındaki Temel Fark

İş kazası 5510 m.13’te olay temelli beş bağlantıyla tanımlanır. Meslek hastalığı ise m.14’te işin niteliğinden doğan tekrarlanan sebep veya işin yürütüm şartlarıyla gelişen hastalık/engellilik olarak düzenlenir. İş kazası genellikle belirli bir tarih ve saatle; meslek hastalığı ise bir maruziyet süreciyle bağlantılıdır.

Bildirim başlangıcı da farklıdır. İş kazasında genel kural kazadan sonraki üç iş günüdür; işverenin kontrolü dışındaki yerde meydana gelen kazada öğrenme tarihi dikkate alınır. Meslek hastalığında ise işverenin hastalığı öğrendiği veya kendisine bildirildiği günden başlayan üç iş günlük süre uygulanır.

Her iki riskte de geçici iş göremezlik ödeneği m.18 uyarınca ilk günden itibaren ödenebilir; kalıcı meslekte kazanma gücü kaybı en az yüzde 10 ise m.19 sürekli iş göremezlik geliri gündeme gelir.

Meslek Hastalığı Dosyası İçin 10 Kontrol

1. Sigortalının 4/a mı 4/b mi olduğunu belirleyin.
2. İlk tıbbi meslek hastalığı bildirim veya öğrenme tarihini belgeleyin.
3. Üç iş günlük SGK bildirim süresini aynı gün takvime kaydedin.
4. Yetkili sağlık hizmeti sunucusu raporlarını temin edin.
5. İşyeri hekimi ve periyodik muayene kayıtlarını koruyun.
6. Risk değerlendirmesi ve maruziyet ölçümlerini dosyaya ekleyin.
7. Çalışanın tüm mesleki çalışma öyküsünü çıkarın.
8. İşten ayrıldıktan sonra ortaya çıkan hastalıkta yükümlülük süresini kontrol edin.
9. Kurum Sağlık Kurulu tespitini ve varsa meslekte kazanma gücü oranını takip edin.
10. İşveren kusuru ve tazminat değerlendirmesini SGK bildiriminden ayrı yapın.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

5510 m.14 Türkiye genelinde aynıdır. Mersin’de liman, petrokimya, tarım, inşaat, sanayi, lojistik ve Akkuyu gibi çalışma alanlarında mesleki maruziyet türleri farklılaşsa da bildirim süresi değişmez. İşveren hastalığı öğrendiği veya kendisine bildirildiği günden başlayan üç iş günü içinde SGK bildirimini yapar.

Mersin’de meslek hastalığı iddiasında işyerinin yerel faaliyet koşulları, ortam ölçümleri ve sigortalının görev tanımı tıbbi bağlantının kurulmasında somut delildir. Sosyal güvenlik hakkı ile işverene karşı tazminat talebi ayrı hukuki süreçlerdir.

Resmî Kaynak

SGK – Meslek Hastalığı sayfası; 4/a ve 4/b için üç iş günlük bildirim kuralını, sağlık hizmeti sunucusunun bildirimini ve geç bildirimin mali sonuçlarını açıklamaktadır.

İlgili Rehberler

• İş Kazası Bildirim Süresi
• Geçici İş Göremezlik Ödeneği
• Sürekli İş Göremezlik Geliri

Sık Sorulan Sorular

1. Meslek hastalığı işveren tarafından kaç günde bildirilir?

İşveren, meslek hastalığını öğrendiği veya kendisine bildirildiği günden başlayarak üç iş günü içinde SGK’ya bildirir.

2. 4/b sigortalısı bildirim yapar mı?

Evet. 4/b sigortalısı meslek hastalığına tutulduğunu öğrendiği günden başlayarak üç iş günü içinde kendisi bildirir.

Yetkilendirilmiş sağlık hizmeti sunucusu meslek hastalığını kaç günde SGK’ya bildirir?

6331 sayılı Kanun m.14 uyarınca meslek hastalığı tanısı koyduğu vakayı en geç 10 gün içinde SGK’ya bildirir. Bu süre işverenin üç iş günlük süresinden ayrıdır.

3. Meslek hastalığına işyeri hekimi kesin karar verir mi?

Hayır. m.14 kapsamındaki sosyal güvenlik tespiti Kurum Sağlık Kurulunca yapılır.

4. Hastalık işten ayrıldıktan sonra çıkarsa hak kaybolur mu?

Hayır. Hastalık eski işten kaynaklanıyorsa yönetmelikteki yükümlülük süresi ve diğer şartlara göre hak devam edebilir.

5. Yükümlülük süresi üç iş günü müdür?

Hayır. Üç iş günü bildirim süresidir; yükümlülük süresi işten ayrıldıktan sonra hastalığın ortaya çıkmasıyla ilgili hastalık bazlı sosyal sigorta ölçütüdür.

6. Geç bildirim meslek hastalığını yok eder mi?

Hayır. Hastalığın niteliği tıbbi ve mesleki şartlara göre belirlenir; geç bildirim işveren veya sigortalı için ayrı mali/idari sonuç doğurur.

7. Meslek hastalığında rapor parası ilk günden ödenir mi?

5510 m.18/1-a iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için geçici iş göremezlik ödeneği öngörür.

8. Sürekli gelir için kaç oran gerekir?

5510 m.19 uyarınca meslekte kazanma gücü kaybının en az yüzde 10 olması gerekir.

9. İşverenin bildirim yapması kusuru kabul ettiği anlamına gelir mi?

Hayır. Bildirim sosyal sigorta yükümlülüğüdür; işveren kusuru ayrı incelemeyle belirlenir.

10. Mersin’de meslek hastalığı için farklı süre var mı?

Hayır. 5510 m.14’teki üç iş günlük süre Türkiye genelinde aynıdır.

İşverenin Öğrenme Tarihini Nasıl Belgelemesi Gerekir?

Meslek hastalığı bildiriminde üç iş günlük sürenin başlangıcı işverenin öğrenme veya kendisine bildirim tarihine bağlı olduğundan bu tarih personel dosyasında açık biçimde belgelenmelidir. İşyeri hekiminin yazısı, hastane veya yetkili sağlık hizmeti sunucusunun bildirimi, çalışanın KEP/e-posta başvurusu, insan kaynakları kayıt numarası ya da İSG kurul tutanağı öğrenme tarihini gösterebilir. İşverenin belgeyi aldığı gün ile kurum içinde başka bir birime iletildiği gün farklıysa iç organizasyon gecikmesi kanuni yükümlülüğü otomatik olarak ertelemez.

Şüpheli meslek hastalığı bilgisi geldiğinde yapılacak doğru işlem, kusur tartışmasını bitirmeyi beklemek değil; m.14 kapsamındaki SGK bildirimini süresinde yapmak, tıbbi ve işyeri kayıtlarını korumak ve mesleki maruziyet araştırmasını ayrı yürütmektir. Böylece hem üç iş günlük süre ispatlanır hem de Kurum Sağlık Kurulunun ihtiyaç duyacağı çalışma şartları ve sağlık belgeleri kaybolmaz.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →