Tehlikeli Madde Bildirim, Güvenlik Planı, Kayıt ve Eğitim Eksikliği Cezası 2026

2026 Düzenlemesinin Hukuki Dayanağı

Tehlikeli madde taşımacılığındaki bildirim, güvenlik planı, kayıt ve eğitim yükümlülüklerine ilişkin idari yaptırım, 24 Temmuz 2026 tarihinde kabul edilen 7590 sayılı Kanunun 29 uncu maddesiyle 655 sayılı KHK’ya eklenen 28/A maddesinde düzenlenmiştir. Hüküm 31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

M.28/A, taşımacılık güvenliğini yalnız araç ve ambalaj şartları üzerinden ele almamış; bilgi akışı, kurumsal güvenlik, kayıt izlenebilirliği ve personel eğitimini de yaptırım sistemine dahil etmiştir. Böylece fiziksel olarak uygun bir taşıma yapılmış olsa bile zorunlu bildirim, güvenlik planı veya kayıt yükümlülüğünün ihlali ayrıca idari para cezasına konu olabilir.

Resmî kanun metnine TBMM – 7590 sayılı Kanun sayfasından ulaşılabilir. Teknik araç/ambalaj uygunsuzlukları için karayolu ekipman uygunsuzluğu ve demiryolu vagon/ekipman uygunsuzluğu rehberlerimiz ayrı hazırlanmıştır.

Hangi Bildirimler Yaptırım Kapsamındadır?

Tehlikeli madde mevzuatı, faaliyet türüne göre Bakanlığa, taşıyana, gönderene, tesise veya başka yetkili mercilere belirli bildirimler yapılmasını zorunlu tutabilir. Kaza ve olay bildirimleri, faaliyet bilgileri, danışman görevlendirmeleri, tehlikeli madde güvenlik bilgileri veya değişiklik bildirimleri bu kapsamda değerlendirilebilir.

İdari yaptırım uygulanabilmesi için hangi bildirimin hangi mevzuat hükmüne göre zorunlu olduğu ve hangi tarihe kadar yapılması gerektiği belirlenmelidir. “Bildirim yapılmadı” tespiti tek başına yeterli değildir; bildirimin muhatabı, süresi ve zorunlu içeriği açık olmalıdır.

Elektronik sistem üzerinden yapılan bildirimlerde sistem kayıtları önemlidir. Başvuru numarası, gönderim zamanı, kullanıcı hesabı ve sistem onayı saklanmalıdır. Sistem arızası yaşanmışsa ekran görüntüsü, hata kaydı ve destek başvurusu gibi deliller gecikmenin nedenini gösterebilir.

Güvenlik Planı Nedir ve Kim Hazırlamalıdır?

Tehlikeli madde güvenlik planı, kötü niyetli müdahale, hırsızlık, sabotaj veya yüksek riskli tehlikeli maddelerin yetkisiz kullanımını önlemeye yönelik kurumsal tedbirleri içerir. Acil durum eylem planından farklıdır: acil durum planı kaza ve olay sonrası müdahaleyi; güvenlik planı ise yetkisiz erişim ve kasıtlı güvenlik risklerini önlemeyi hedefler.

Plan yükümlülüğü, ilgili tehlikeli madde sınıfı ve faaliyet kapsamına göre doğar. İşletme, yüksek riskli yüklerin kim tarafından kabul edildiğini, kimlerin sahaya erişebildiğini, araç ve yük takibini, personel güvenilirlik kontrollerini, bilgi güvenliğini ve olay bildirim zincirini planlamalıdır.

Hazır şablon planın şirket adı değiştirilerek kullanılması yeterli değildir. Tesis yerleşimi, erişim noktaları, kamera ve güvenlik sistemi, personel sayısı, taşınan maddeler ve operasyon biçimi plana yansıtılmalıdır.

Kayıt Tutma ve Saklama Yükümlülüğü

Tehlikeli madde taşımacılığı yüksek riskli bir faaliyet olduğu için işlemlerin sonradan izlenebilmesi gerekir. Taşıma evrakı, yükleme kayıtları, eğitim belgeleri, danışman raporları, kaza/olay kayıtları, muayene ve test belgeleri, güvenlik planı revizyonları ve ilgili diğer kayıtlar mevzuatta öngörülen süre boyunca saklanmalıdır.

Kayıtların yalnız dosyada bulunması değil, gerçek işlemi yansıtması gerekir. Aynı belgeyi farklı taşımalara kopyalamak, tarih veya araç bilgilerini değiştirmeden kullanmak, elektronik kaydı sonradan geriye dönük oluşturmak izlenebilirliği bozar ve daha ağır hukuki sorunlara yol açabilir.

Elektronik kayıt sisteminde değişiklik geçmişi korunmalıdır. Belge silme yetkileri sınırlandırılmalı, yedekleme yapılmalı ve kullanıcı işlemleri loglanmalıdır. Denetimde istenen kaydın teknik arıza nedeniyle sunulamaması hâlinde veri kurtarma ve yedekleme kayıtları önem taşır.

Zorunlu Eğitim Yükümlülüğü

Tehlikeli madde faaliyetinde görev alan personelin yaptığı işe uygun eğitim alması gerekir. Eğitim, yalnız sürücülerin mesleki yeterliliğinden ibaret değildir. Paketleyen, yükleyen, depo personeli, operasyon görevlisi, evrak hazırlayan personel ve güvenlikle ilgili çalışanlar kendi görevlerine ilişkin tehlikeli madde kurallarını bilmelidir.

Eğitimin içeriği, personelin görevine göre hazırlanmalıdır. Yükleme yapan personele yalnız genel farkındalık sunumu yapılması, görev odaklı eğitimin yerini tutmaz. Güvenlik eğitimi, tehlike sınıfları, işaretleme, ekipman, acil durum, güvenlik planı ve personelin kendi sorumluluğunu kapsamalıdır.

Eğitim tarihi, eğitici, içerik, süre ve katılımcı listesi kayıt altına alınmalıdır. Personelin iş değiştirmesi veya yeni göreve başlaması hâlinde gereken eğitim güncellenmelidir. Mevzuat değişiklikleri de yenileme ihtiyacı doğurabilir.

5.000–100.000 TL Ceza Nasıl Uygulanır?

655 m.28/A kapsamındaki bu yükümlülük grubu için kanuni ceza aralığı 5.000 TL ile 100.000 TL arasındadır. Sabit bir ceza yoktur. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/2 gereğince haksızlık içeriği, failin kusuru ve ekonomik durumu dikkate alınarak somut miktar belirlenir.

Bir bildirimin birkaç saat gecikmesi ile hiç yapılmaması; tek eğitim kaydının eksik olması ile işletmede hiçbir personelin eğitilmemiş olması; güvenlik planındaki tek iletişim bilgisinin eski olması ile planın hiç bulunmaması aynı ağırlıkta değildir.

Ceza miktarını artıran veya azaltan olgular dosyada somutlaştırılmalıdır. İhlalin uzunluğu, etkilenen taşıma sayısı, güvenlik riski, tekrar durumu ve şirketin uyum sistemi haksızlık/kusur değerlendirmesinde önem taşıyabilir.

Bildirim Süresinin Kaçırılması

Bildirim yükümlülüğünde en önemli konu, sürenin başlangıç ve bitişinin doğru hesaplanmasıdır. Mevzuat bildirimi olayın gerçekleşmesinden, öğrenilmesinden veya belirli bir işlemin tamamlanmasından itibaren öngörebilir. Bu nedenle tarihlerin somut olay dosyasında kronolojik olarak belirlenmesi gerekir.

Elektronik sistemin son gün çalışmaması hâlinde işletme bunu belgelemeli ve alternatif bildirim usulü varsa kullanmalıdır. Sistem arızası iddiasının yalnız sözlü olarak ileri sürülmesi yerine hata ekranı, servis kaydı veya Bakanlığa yapılan destek başvurusu saklanmalıdır.

Yanlış kuruma yapılan bildirim de yükümlülüğü her durumda yerine getirmiş sayılmaz. Bildirimin doğru merciye ve gerekli içerikle yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.

Güvenlik Planının Kâğıt Üzerinde Kalması

Güvenlik planı hazırlamak, erişim kontrolü ve personel güvenliği gibi tedbirler fiilen uygulanmıyorsa yeterli değildir. Planda yalnız yetkili kişilerin tehlikeli yük sahasına gireceği yazarken kapının sürekli açık olması veya ziyaretçi kaydı tutulmaması planın uygulanmadığını gösterebilir.

Kamera sistemi, kartlı geçiş, yük takibi ve ziyaretçi prosedürü gibi önlemler planın risk seviyesine göre kurulmalıdır. Güvenlik planı ile tesisin fiziksel güvenlik sistemi arasında tutarlılık bulunmalıdır.

Personel planı bilmeli ve şüpheli durumda kime haber vereceğini öğrenmelidir. Yüksek riskli yük bilgisine herkesin erişebilmesi de bilgi güvenliği bakımından risk yaratır; erişim yetkileri görev ihtiyacına göre sınırlandırılmalıdır.

Eğitim Kayıtlarının İspat Gücü

Eğitim katılım listesinde yalnız imza bulunması, eğitimin içeriğini tek başına göstermez. Sunum, eğitim planı, eğitici bilgisi, sınav veya değerlendirme kaydı ve katılımcıların görevleri birlikte tutulmalıdır.

İşe başlamadan önce alınması gereken eğitim sonradan verilmişse, aradaki dönemde personelin hangi tehlikeli madde faaliyetini yaptığı incelenir. Sonradan eğitim verilmesi önceki ihlali kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak düzeltici faaliyet olarak değerlendirilir.

Uzaktan eğitim kullanılıyorsa katılım ve tamamlanma kayıtları güvenilir biçimde tutulmalı; yalnız sisteme giriş yapılmış olması eğitimin tamamlandığını göstermemelidir.

Denetimde Hangi Belgeler İncelenir?

Yaptırım Kararının Hukuki Kontrolü

İdari yaptırım kararında hangi yükümlülüğün ihlal edildiği açık olmalıdır. Bildirim, güvenlik planı, kayıt ve eğitim dört farklı olgudur. Kararda yalnız m.28/A gösterilip fiil açıklanmamışsa yaptırımın maddi unsuru denetlenemez hâle gelir.

Yaptırım muhatabının ilgili yükümlülükten gerçekten sorumlu olup olmadığı belirlenmelidir. Eğitimi sağlama yükümlülüğü işletmeye aitken belirli bir çalışan adına ceza düzenlenmesi veya bildirim yükümlülüğü olmayan aktöre yaptırım uygulanması muhatap yönünden sorun oluşturur.

Son olarak ceza miktarı 5326 m.17/2, kararın delilleri, tebliğ tarihi ve kanun yolu bilgileri bakımından kontrol edilmelidir. Elektronik kayıtlar zaman damgası ve sistem çıktılarıyla savunma dosyasına eklenmelidir.

İşletmeler İçin Uyum Kontrol Listesi

1. Zorunlu bildirimler takvim ve sorumlu kişi bazında listelenmelidir.
2. Elektronik bildirim sonrası onay kaydı saklanmalıdır.
3. Güvenlik planı gerçek tesis riskine göre hazırlanmalıdır.
4. Planın erişim ve kamera tedbirleri sahada uygulanmalıdır.
5. Yüksek riskli yük bilgisine erişim sınırlandırılmalıdır.
6. Kayıt saklama süreleri belge türüne göre tanımlanmalıdır.
7. Elektronik kayıtların yedeklemesi yapılmalıdır.
8. Personel göreve başlamadan önce gerekli eğitimi almalıdır.
9. Eğitim içerikleri görev bazında farklılaştırılmalıdır.
10. Mevzuat değişikliğinde eğitim ve plan güncellenmelidir.
11. İhlal tespitinde kök neden analizi yapılmalıdır.
12. Denetim dosyasında bildirim, plan, kayıt ve eğitim belgeleri ayrı klasörlenmelidir.

Aynı Denetimde Birden Fazla Eksiklik Çıkarsa Ne Olur?

Aynı işletmede bildirim yapılmaması, güvenlik planının bulunmaması ve personel eğitimlerinin verilmemesi aynı anda tespit edilebilir. Bu durumda her eksikliğin ayrı fiil oluşturup oluşturmadığı 655 sayılı KHK’daki fiil tanımları ile 5326 sayılı Kabahatler Kanununun içtima hükümleri birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.

Aynı maddede yer alan her kelime otomatik olarak ayrı ceza anlamına gelmez. Buna karşılık birbirinden bağımsız tarihlerde ve farklı yükümlülükler bakımından gerçekleşen fiiller ayrı kabahat oluşturabilir. Yaptırım kararında her cezanın dayandığı somut olay açıkça yazılmalıdır.

Şirket içi düzeltici faaliyet planında da eksiklikler tek satırda toplanmamalıdır. Bildirim sistemi, güvenlik planı, kayıt altyapısı ve eğitim programı ayrı sorumlular ve tamamlanma tarihleriyle yönetilmelidir.

Bildirim, Kayıt ve Eğitim Sorumluluğu Şirket İçinde Nasıl Paylaştırılmalıdır?

Tehlikeli madde uyum sisteminde bütün yükümlülüklerin tek kişiye bırakılması pratikte ciddi hata riski yaratır. Operasyon birimi taşıma ve yükleme kayıtlarından, insan kaynakları eğitim takviminden, bilgi teknolojileri elektronik kayıtların yedeklenmesinden, güvenlik birimi erişim ve güvenlik planından, TMGD ise mevzuat uyumunun izlenmesi ve teknik danışmanlıktan sorumlu olacak şekilde yazılı görev matrisi kurulmalıdır. Bununla birlikte görev dağılımı, şirketin kanuni yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; amaç yükümlülüğün yerine getirilmesini izlenebilir hâle getirmektir.

Her yükümlülük için bir asıl ve bir yedek sorumlu belirlenmesi, izin veya işten ayrılma nedeniyle bildirim süresinin kaçmasını önler. Elektronik takvimlerde son tarihten önce birden fazla uyarı kurulmalı ve bildirimin tamamlanması yalnız “görev tamamlandı” işaretiyle değil, sistem onay numarası veya gönderim belgesiyle kapatılmalıdır.

Eğitim tarafında işe giriş, görev değişikliği ve yenileme eğitimleri ayrı izlenmelidir. Personelin bir depodan başka tesise geçmesi, aynı şirket içinde olsa bile yeni görev nedeniyle farklı tehlikeli madde riskleri doğurabilir. Eğitim matrisi görev tanımıyla eşleştirilmelidir.

Denetimden Sonra Eksik Kayıt Tamamlanabilir mi?

Denetim sırasında mevcut olduğu hâlde bulunamayan bir kayıt sonradan ibraz edilebilir; belgenin gerçek oluşturulma tarihi ve bütünlüğü teknik olarak doğrulanmalıdır. Ancak hiç tutulmamış kaydın denetimden sonra geriye dönük üretilmesi, önceki ihlali ortadan kaldırmaz ve belgenin gerçeğe aykırı düzenlenmesi hâlinde daha ağır hukuki sonuçlar doğurabilir.

Eksiklik tespit edildiğinde doğru yöntem, geçmişi değiştirmek değil eksikliği açıkça kayıt altına almak, düzeltici faaliyeti başlatmak ve yeni dönem için sistemi mevzuata uygun hâle getirmektir. Denetim sonrası hazırlanan kök neden analizi, hangi süreçte hata olduğunu ve tekrarını önlemek için hangi kontrolün eklendiğini göstermelidir.

Denetim hazırlığı: İşletme, son on iki ayın bildirim onaylarını, güncel güvenlik planını, eğitim matrisini ve saklanması gereken temel operasyon kayıtlarını düzenli bir denetim klasöründe tutmalıdır. Böylece hem denetim süresi kısalır hem de mevcut bir belgenin bulunamaması nedeniyle gerçekte olmayan bir ihlal görüntüsü oluşması önlenir.

Dosyadaki her kayıt, ilgili taşıma veya tesis faaliyetiyle tarih ve sorumlu kişi üzerinden eşleştirilebilir olmalıdır.

Bu kontrol denetimden önce yapılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Tehlikeli madde bildirim ve kayıt eksikliği cezası kaç TL?

655 m.28/A kapsamındaki ilgili yükümlülük grubu için 5.000 TL’den 100.000 TL’ye kadar idari para cezası uygulanabilir.

2. Güvenlik planı ile acil durum planı aynı mı?

Hayır. Güvenlik planı yetkisiz erişim ve kötü niyetli riskleri; acil durum planı kaza ve olaylara müdahaleyi düzenler.

3. Bildirim bir gün gecikirse ceza olur mu?

Mevzuatta kesin süre öngörülmüşse gecikme ihlal oluşturabilir; süre ve kusur somut kayıtlarla değerlendirilir.

4. Eğitim yalnız sürücülere mi verilir?

Hayır. Tehlikeli madde faaliyetinde görev alan diğer personel de görevine uygun eğitim yükümlülüğü kapsamında olabilir.

5. İmza listesi eğitim için yeterli mi?

Tek başına yeterli değildir; içerik, eğitici, tarih ve görevle uyumlu eğitim kaydı birlikte tutulmalıdır.

6. Güvenlik planı hazır şablon olabilir mi?

Plan işletmenin gerçek risk, tesis ve operasyonuna göre özelleştirilmelidir.

7. Elektronik sistem arızası ceza riskini kaldırır mı?

Otomatik olarak kaldırmaz; arıza ve yapılan alternatif girişimler delille gösterilmelidir.

8. Ceza neden 5.000–100.000 TL arasında?

5326 m.17/2 uyarınca haksızlık içeriği, kusur ve ekonomik durum dikkate alınır.

9. Kayıtlar elektronik tutulabilir mi?

İlgili mevzuat izin veriyorsa elektronik tutulabilir; bütünlük, erişilebilirlik ve saklama şartları sağlanmalıdır.

10. Eski personelin eğitim kaydı saklanmalı mı?

Mevzuatta öngörülen saklama süresi boyunca ilgili kayıtlar korunmalıdır.

11. Aynı olayda birden fazla ceza çıkabilir mi?

Farklı ve bağımsız kabahatler oluşmuşsa mümkün olabilir; içtima hükümleri ayrıca incelenir.

12. Düzenleme ne zaman yürürlüğe girdi?

31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Resmî Kaynaklar ve İlgili İçerikler

Temel kaynak: 7590 sayılı Kanun – TBMM, m.29 ile 655 sayılı KHK’ya eklenen m.28/A; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17.

İlgili içerikler: demiryolu acil durum planı, TMGD hizmeti almama ve yasak tehlikeli madde taşıma rehberleri.