Toplayıcılık Faaliyeti Nedir? 6446 m.12/A ve 2026 Elektrik Piyasası Kuralları
Kısa ve net cevap: Elektrik piyasasında toplayıcılık, bir veya birden fazla şebeke kullanıcısının tüketim ve/veya üretiminin bir toplayıcı tarafından birlikte yönetilerek piyasa faaliyetlerine katılmasıdır. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu m.12/A uyarınca toplayıcı; anlaşmalı kullanıcıların üretim ve tüketim programlarını yönetebilir, bu kullanıcılar adına elektrik enerjisi ve/veya kapasitesinin alım-satımına ilişkin piyasa işlemlerini yürütebilir ve yan hizmet tedarik süreçlerine katılabilir. Faaliyet, toplayıcı lisansı veya lisansına toplayıcılık faaliyeti dercedilmiş tedarik lisansı üzerinden yürütülür. 1 Ocak 2026 itibarıyla yürürlükte olan Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği; hangi tesislerin portföye alınabileceğini, 100 MW tesis sınırını, 2.000 MW/500 MW portföy limitlerini, uzaktan kontrol, ölçüm, SCADA ve piyasa sorumluluklarını ayrıntılı biçimde düzenler.
Toplayıcılık faaliyetinin hukuki dayanağı nedir?
Toplayıcılığın temel kanuni dayanağı 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 12/A maddesidir. Madde 22 Aralık 2022 tarihli 7429 sayılı Kanunla elektrik piyasası mevzuatına eklenmiştir. Kanun, toplayıcının şebeke kullanıcıları tarafından anlaşma yoluyla yetkilendirileceğini; kullanıcıların tüketim ve/veya üretim programlarını yönetebileceğini; bu kullanıcılar adına elektrik enerjisi ve/veya kapasitesinin alınıp satılmasına ilişkin piyasa işlemlerini yürütebileceğini ve yan hizmetlere ilişkin tedarik süreçlerine katılabileceğini açıkça düzenler.
Kanun m.12/A/3 faaliyetin hangi lisans yapısı altında yürütülebileceğini de belirler. Buna göre toplayıcılık faaliyeti, toplayıcı lisansına veya tedarik lisansına sahip tüzel kişiler tarafından yürütülebilir. Tedarik lisansı sahibinin fiilen toplayıcılık yapabilmesi için Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği uyarınca bu faaliyetin lisansına dercedilmiş olması gerekir. Dolayısıyla yalnızca ticaret sicilinde enerji alanında faaliyet konusu bulunması veya bir şirketin enerji danışmanlığı yapması, o şirkete toplayıcı sıfatı kazandırmaz.
Kanunun çerçeve hükmü, ayrıntıları EPDK tarafından çıkarılan Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliğine bırakmıştır. 17 Aralık 2024 tarihli ve 32755 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yönetmelik 1 Ocak 2025’te yürürlüğe girmiş; 29 Aralık 2025 tarihli değişiklikler de 1 Ocak 2026 itibarıyla uygulanmaya başlanmıştır. 2026 yılında bir toplayıcılık projesi hazırlanırken Kanun m.12/A ile birlikte bu Yönetmeliğin güncel metni, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği, Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği ile Yan Hizmetler Yönetmeliği birlikte okunmalıdır.
Toplayıcılık ne demektir?
Toplayıcılık, çok sayıda üretim, tüketim veya depolama kaynağının tek bir ticari ve operasyonel portföy altında yönetilmesini sağlayan elektrik piyasası faaliyetidir. Küçük veya orta ölçekli bir tüketim tesisi, lisanslı üretim tesisi, şartlarını taşıyan lisanssız üretim tesisi ya da elektrik depolama tesisi tek başına piyasanın bazı bölümlerine etkin biçimde katılmakta zorlanabilir. Toplayıcı bu farklı kaynakları portföyünde bir araya getirir ve mevzuatın izin verdiği ölçüde ortak piyasa stratejisiyle yönetir.
Bu mekanizma bir şirketler topluluğu veya adi ortaklık değildir. Portföydeki tesislerin mülkiyeti toplayıcıya geçmez. Esas ilişki özel hukuk hükümlerine tabi toplayıcılık hizmet anlaşmasına dayanır. Tesis sahibi kendi varlığının sahibi olmaya devam eder; fakat üretim, tüketim, kapasite veya esneklik kabiliyetinin belirli piyasa işlemlerinde toplayıcı tarafından yönetilmesine sözleşmeyle izin verir.
Toplayıcılığı klasik elektrik tedarikiyle karıştırmamak gerekir. Tedarik ilişkisinde temel konu tüketicinin elektrik enerjisini kimden satın aldığıdır. Toplayıcılıkta ise tüketim azaltma, üretim programı, ihtiyaç fazlası üretimin yönetimi, dengeleme, kapasite ve yan hizmetlere katılım gibi daha geniş bir operasyonel alan bulunur. Aynı şirket hem tedarikçi hem toplayıcı olabilir; ancak Kanun ve Lisans Yönetmeliği belirli çıkar çatışmalarını ve aynı kullanıcının hangi sıfatla portföye alınabileceğini sınırlar.
Kim toplayıcı olabilir?
Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği m.6 uyarınca faaliyet iki hukuki yoldan biriyle yürütülür: bağımsız toplayıcı lisansı sahibi tüzel kişi veya lisansına toplayıcılık faaliyeti dercedilmiş tedarik lisansı sahibi tüzel kişi. Gerçek kişi tacirin, derneğin veya lisanssız bir danışmanlık şirketinin kendi adına piyasa toplayıcılığı yürütmesi mümkün değildir.
Tedarik lisansı sahibi bir şirketin de mevcut lisansını yeterli kabul ederek doğrudan faaliyete başlaması doğru değildir. Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinde toplayıcılık için lisans tadili ve derç sistemi kurulmuştur. Bu nedenle EPDK nezdindeki lisans kaydı kontrol edilmeden yapılan toplayıcılık hizmet sözleşmesi, mevzuata aykırı faaliyet riski doğurur.
Toplayıcı lisansına ilişkin başvuru, mali yeterlilik, şirket yapısı, pay sahipliği, lisans bedeli, teminat ve diğer başvuru unsurları Lisans Yönetmeliği hükümlerine tabidir. Elektrik piyasasında lisans sisteminin genel çerçevesi için sitedeki Elektrik Piyasası Lisans Başvurusu Nasıl Yapılır? rehberi; üretim faaliyeti bakımından Elektrik Üretim Tesisi İçin Önlisans Şartları rehberi ayrıca incelenebilir.
Toplayıcı hangi işlemleri yapabilir?
6446 m.12/A/2 üç temel yetki alanını açıkça sayar. Birincisi, anlaşmalı kullanıcıların tüketim ve/veya üretim programlarının yönetilmesidir. İkincisi, kullanıcılar adına elektrik enerjisi ve/veya kapasitesinin alınıp satılmasına ilişkin piyasa işlemlerinin yürütülmesidir. Üçüncüsü, yan hizmetlere ilişkin tedarik süreçlerine katılımdır. Bu yetkiler sınırsız değildir; Yönetmelik, lisans hükümleri ve ilgili piyasa düzenlemeleri her faaliyetin şartlarını ayrıca belirler.
Örneğin bir tüketim portföyünde esnek yüklerin belirli saatlerde azaltılması talep tarafı katılımı bakımından değer yaratabilir. Bir üretim portföyünde farklı santrallerin programlarının birlikte yönetilmesi dengesizlik maliyetlerinin kontrolüne katkı sağlayabilir. Bir depolama tesisi ise teknik şartları sağlıyorsa enerji alıp verme kabiliyeti sayesinde dengeleme veya yan hizmet süreçlerinde kullanılabilir. Ancak bu örneklerin her biri TEİAŞ, EPİAŞ ve EPDK düzenlemelerine göre teknik kayıt, ölçüm, haberleşme ve piyasa katılım şartlarına bağlıdır.
Şebeke kullanıcısı kendi tedarikçisini toplayıcı yapabilir mi?
Kanun m.12/A/1 burada açık bir sınırlama getirir: şebeke kullanıcıları enerji tedarik etmek üzere anlaşmalı oldukları tedarik lisansı sahibi tüzel kişileri toplayıcı olarak yetkilendiremez. Bu kural, tedarik ve toplayıcılık ilişkisinin aynı kullanıcı bakımından çakışmasını önleyen temel düzenlemelerden biridir.
Bu nedenle bir tüketicinin elektrik tedarik sözleşmesi ile toplayıcılık hizmet anlaşması birlikte incelenmelidir. Şirketin tedarikçi olarak elektrik sattığı kullanıcı için aynı zamanda toplayıcı sıfatıyla hareket edip edemeyeceği, yalnız ticari tercihe değil doğrudan Kanuna tabidir. Sözleşme taslağında bu ayrım gözden kaçırılırsa piyasa kaydı veya portföy işlemi aşamasında hukuki engel ortaya çıkar.
Toplayıcı portföyüne hangi tesisler girebilir?
2026 Yönetmeliği tüketim tesisleri, lisanslı üretim tesisleri, belirli lisanssız üretim tesisleri ve elektrik depolama tesisleri bakımından ayrı hükümler içerir. Tüketim tesisleri dağıtım veya iletim şebekesine bağlı olabilir. Lisanslı üretim tarafında Yönetmelik m.8 uyarınca işletmedeki elektriksel kurulu gücü 100 MW ve altında olan tesisler portföye alınabilir. Elektrik depolama ünitesi ve tesisleri de ilgili şartlar çerçevesinde portföy yapısına dahil edilebilir.
Lisanssız üretimde ise her tesis otomatik biçimde toplayıcılık kapsamına girmez. Yönetmelik m.9, on yıllık alım garantisini doldurmuş lisanssız elektrik üretim tesislerinin ihtiyaç fazlası enerjisinin toplayıcı portföyünde yönetilmesine imkân verir. Buna karşılık Yönetmeliğin kapsam hükmü, on yıllık alım garantisini henüz doldurmamış lisanssız tesisleri ve bazı OSB yapılarını kapsam dışında bırakır. Lisanssız üretimin genel rejimi için Lisanssız Elektrik Üretimi Şartları rehberine bakılabilir.
Portföye giriş yalnız taraflar arasındaki sözleşmeyle tamamlanan özel hukuk işlemi değildir. EPİAŞ PYS kayıtları, ölçüm noktaları, dengeleme bölgeleri ve ilgili piyasa kayıt süreçleri de tamamlanmalıdır. Tesisin hangi fatura döneminden itibaren portföye gireceği veya çıkacağı Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğindeki kayıt hükümlerine göre belirlenir.
Toplayıcı portföyünün büyüklük sınırı var mı?
Evet. Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği m.10, üretim tesislerinin bulunduğu portföyler için açık üst sınırlar öngörür. Lisanslı ve lisanssız elektrik üretim tesislerinin işletmedeki toplam elektriksel kurulu gücü en fazla 2.000 MW olabilir. Bu toplamın içinde lisanssız elektrik üretim tesislerinin payı 500 MW’ı geçemez. Bu sınırlar şirket bazında yalnız ticari planlama konusu değil, düzenleyici uyum yükümlülüğüdür.
Sınırın aşılması halinde Yönetmelik portföyden çıkarma mekanizması öngörür. Bu nedenle toplayıcının portföy yönetim yazılımı yalnız enerji programını değil, lisanslı ve lisanssız kurulu güç toplamlarını da fatura dönemi bazında izlemelidir. Grup şirketleri ve ortaklık yapıları bakımından Lisans Yönetmeliğindeki bağlantılı kişi ve portföy limiti hükümleri de ayrıca kontrol edilmelidir.
Toplayıcı hangi piyasalara katılabilir?
Yönetmelik m.11, toplayıcının ilgili mevzuat kapsamında organize toptan elektrik piyasalarında faaliyette bulunabileceğini ve portföyünü dengelemek amacıyla ikili anlaşma imzalayabileceğini düzenler. Gün öncesi, gün içi ve dengeleme yapıları bakımından hangi işlemin hangi kayıt ve teminatla yapılacağı Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği ile EPİAŞ piyasa kurallarına göre belirlenir.
Yönetmelik m.12 ise toplayıcının elektrik piyasasında yan hizmet faaliyetinde bulunabileceğini belirtir. Yan hizmete katılım, yalnız lisansın bulunmasıyla gerçekleşmez. Portföyün teknik kabiliyeti, testler, uzaktan kontrol, haberleşme, ölçüm ve TEİAŞ’ın istediği diğer teknik kriterler yerine getirilmelidir. Talep tarafı katılımı hizmeti bunun en önemli örneklerinden biridir.
Toplayıcı hangi hukuki ve mali sorumlulukları üstlenir?
Toplayıcılık portföy yönetimi aynı zamanda sorumluluk devralmayı içerir. Lisans Yönetmeliği, toplayıcının portföyündeki şebeke kullanıcıları adına teminat ve dengesizlik dahil olmak üzere ikili anlaşmalar ile organize toptan elektrik piyasası işlemlerine ilişkin mevzuat yükümlülüklerinin yerine getirilmesinden sorumlu olduğunu düzenler. Bu nedenle toplayıcılık hizmet anlaşmasında yalnız gelir paylaşımı değil, dengesizlik maliyeti, teminat, veri hatası, talimat ihlali ve portföyden çıkış sonuçları da açıkça yazılmalıdır.
Piyasa fiyatının değişmesi veya tesisin beklenen üretimi yapamaması tek başına her zaman mücbir sebep sayılmaz. Taraflar sözleşmede üretim tahmini, tüketim tahmini, tolerans aralığı, veri erişimi, bakım planı ve beklenmeyen duruşların bildirim sürelerini somutlaştırmalıdır. Özellikle sanayi tüketicilerinde üretim planı değişikliği, toplayıcının dengeleme pozisyonunu doğrudan etkileyebilir.
Uzaktan kontrol, sayaç ve SCADA neden zorunlu hale gelir?
Yönetmelik m.14, dengeleme güç piyasası ve/veya yan hizmetlere katılan toplayıcının portföyündeki tüketim tesislerinin ve TEİAŞ tarafından talep edilmesi halinde üretim tesislerinin uzaktan kontrolüne imkân verecek iletişim altyapısı dahil kontrol sistemlerini kurmasını zorunlu tutar. Talep tarafı katılımında tüketim tesislerinin toplayıcı ve TEİAŞ tarafından uzaktan izlenebilmesi için gerekli iletişim altyapısı ve kontrol sayaçları da kurulmalıdır.
Yönetmelik m.15 ayrıca piyasa işletmecisi ve TEİAŞ tarafından ihtiyaç duyulan bilgilerin ölçüm sistemleri ve/veya SCADA üzerinden zamanında ve eksiksiz sunulmasını emreder. Bu sebeple veri altyapısı yalnız teknik yatırım değildir; mevzuata uyum unsurudur. Hatalı, eksik veya geç veri piyasa uzlaştırmasını, talimat performansını ve sözleşmesel sorumluluğu etkileyebilir.
Toplayıcılık hizmet anlaşmasında hangi konular yazılmalı?
Toplayıcılık hizmet anlaşması Kurul onayına tabi bir standart sözleşme değildir; özel hukuk hükümlerine tabi ticari bir anlaşmadır. Bu serbestlik, sözleşmenin yüzeysel hazırlanabileceği anlamına gelmez. Tarafların kimliği ve tesis bilgileri yanında portföye giriş-çıkış tarihi, yetkilendirme kapsamı, piyasa gelirlerinin paylaşımı, dengesizlik bedelleri, teminat yükümlülüğü, veri erişimi, uzaktan kontrol yetkisi, bakım ve arıza bildirimi, gizlilik, siber güvenlik, fesih ve portföyden çıkış süreçleri düzenlenmelidir.
Üretim tesisi bakımından üretim tahmini ve duruş bildirimi; tüketim tesisi bakımından talep düşürme kapasitesi ve üretim planı; depolama tesisi bakımından şarj-deşarj sınırları, çevrim ve kullanılabilir kapasite ayrı ayrı tanımlanmalıdır. Toplayıcının bir piyasa talimatını yerine getirmek için tesise komut verebildiği modelde, işletme güvenliği ve teknik veto mekanizmasının nasıl çalışacağı da açık olmalıdır.
Toplayıcılık ile elektrik depolama birlikte kullanılabilir mi?
Evet. Yönetmelik ve 2026 depolama düzenlemeleri müstakil depolama tesislerinin toplayıcı lisansı kapsamında kurulabilmesine ve gerekli şartları sağlayan depolama tesislerinin dengeleme ile yan hizmet süreçlerine katılabilmesine imkân verir. Bu nedenle toplayıcılık ile depolama hukuken birbirini tamamlayan iki piyasa mekanizmasıdır.
Depolamalı RES/GES önlisans modeli ise farklı bir hukuki yapıdır. Bu modelin lisans ve önlisans şartları için Depolamalı Rüzgâr ve Güneş Önlisansı Nasıl Alınır? rehberi incelenebilir. Müstakil depolama, üretime bütünleşik depolama ve depolamalı üretim tesisi kavramları sözleşmede birbirine karıştırılmamalıdır.
2026 toplayıcılık faaliyeti kontrol listesi
- Faaliyetin bağımsız toplayıcı lisansı mı yoksa tedarik lisansına derç yoluyla mı yürütüleceği belirlenmelidir.
- EPDK lisans kaydında toplayıcılık yetkisi doğrulanmalıdır.
- Şebeke kullanıcısının mevcut enerji tedarikçisiyle Kanun m.12/A/1 çatışması bulunmadığı kontrol edilmelidir.
- Her tesisin tüketim, lisanslı üretim, lisanssız üretim veya depolama statüsü ayrı tespit edilmelidir.
- Lisanslı üretim tesisinde 100 MW sınırı kontrol edilmelidir.
- Lisanssız üretim tesisinde on yıllık alım garantisinin dolup dolmadığı teyit edilmelidir.
- Portföyün toplam 2.000 MW ve lisanssız 500 MW limitleri sürekli izlenmelidir.
- PYS kayıt ve portföye giriş-çıkış tarihleri sözleşmeyle uyumlu hale getirilmelidir.
- Teminat, dengesizlik ve uzlaştırma sorumlulukları sözleşmede açıkça paylaştırılmalıdır.
- Dengeleme veya yan hizmet katılımı varsa uzaktan kontrol, sayaç ve SCADA altyapısı kurulmalıdır.
- TEİAŞ ve EPİAŞ’a sunulacak verilerin doğruluğu ve erişilebilirliği güvence altına alınmalıdır.
- Sözleşmenin feshi halinde portföyden çıkış, veri devri ve son uzlaştırma prosedürü yazılmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Toplayıcılık faaliyeti için EPDK lisansı gerekir mi?
Evet. Faaliyet toplayıcı lisansı sahibi tüzel kişi veya lisansına toplayıcılık faaliyeti dercedilmiş tedarik lisansı sahibi tüzel kişi tarafından yürütülür.
Gerçek kişi toplayıcı olabilir mi?
Hayır. Mevzuat faaliyeti lisans sahibi tüzel kişiler üzerinden düzenlemiştir.
Toplayıcı tesisin mülkiyetini devralır mı?
Hayır. Portföye katılım mülkiyet devri değildir; taraflar arasında toplayıcılık hizmet anlaşmasına dayalı piyasa yetkilendirmesi kurulur.
Tüketici kendi elektrik tedarikçisini toplayıcı yapabilir mi?
6446 m.12/A/1, şebeke kullanıcısının enerji tedarik etmek üzere anlaşmalı olduğu tedarik lisansı sahibini aynı kullanıcı bakımından toplayıcı olarak yetkilendirmesine izin vermez.
Lisanslı üretim tesisi için güç sınırı nedir?
Toplayıcı, işletmedeki elektriksel kurulu gücü 100 MW ve altında olan lisanslı üretim tesislerini portföyüne alabilir.
Toplayıcı portföyü en fazla kaç MW olabilir?
Portföyde üretim tesisleri varsa lisanslı ve lisanssız tesislerin toplam işletmedeki elektriksel kurulu gücü 2.000 MW’ı; bunun içindeki lisanssız üretim payı 500 MW’ı geçemez.
Lisanssız GES toplayıcı portföyüne girebilir mi?
Yönetmelik m.9 kapsamında on yıllık alım garantisini doldurmuş lisanssız elektrik üretim tesisleri ihtiyaç fazlası enerjilerini yönetmek üzere toplayıcı portföyüne katılabilir.
Toplayıcı yan hizmet sunabilir mi?
Evet. Yönetmelik m.12 buna izin verir; fakat teknik yeterlilik, test, haberleşme, ölçüm ve TEİAŞ kriterlerinin sağlanması gerekir.
SCADA her toplayıcı için zorunlu mudur?
Mevzuat, piyasa işletmecisi ve TEİAŞ’ın ihtiyaç duyduğu verilerin ölçüm sistemleri ve/veya SCADA aracılığıyla sunulmasını düzenler. Dengeleme ve yan hizmet katılımında uzaktan kontrol ve iletişim yükümlülükleri ayrıca uygulanır.
Toplayıcılık hizmet anlaşması EPDK onayına tabi midir?
Toplayıcılık hizmet anlaşması özel hukuk hükümlerine tabi ticari anlaşmadır ve tanımı itibarıyla Kurul onayına tabi değildir; ancak içeriği emredici elektrik piyasası mevzuatına aykırı olamaz.
Resmî kaynaklar
- EPDK – Güncel 6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu
- EPDK – Elektrik Piyasası Güncel Yönetmelikler Listesi
- EPDK – Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
