Uluslararası Çocuk İadesinde 5717’de Hüküm Yoksa Hangi Kanun Uygulanır? 5717 m.29 | 2026
Kısa ve net cevap
5717 sayılı Kanun m.29, uluslararası çocuk kaçırma dosyasında Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde hangi iç hukuk düzenlemelerinin tamamlayıcı olarak uygulanacağını gösterir. Maddenin kabul edildiği ilk metinde 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun aile hukukuna ilişkin hükümleri, 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu, 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu sayılmıştı. Ancak 7343 sayılı Kanun m.55 ile 2021’de İcra ve İflâs Kanununa yapılan atıf m.29’dan çıkarıldı. Ayrıca 1086 sayılı HUMK, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile yürürlükten kaldırılmıştır; HMK m.447/2 gereği mevzuattaki 1086 sayılı Kanuna yapılan yollamalar, 6100 sayılı HMK’daki karşılık hükümlere yapılmış sayılır.
5717 m.29 neden vardır?
5717 sayılı Kanun özel bir kanundur. Amacı, 25 Ekim 1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesinin Türkiye’de uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. Ancak hiçbir özel kanun, uygulamada ortaya çıkabilecek bütün usul, velâyet, koruma, sosyal hizmet ve çocuk teslimi ayrıntılarını tek başına kapsamaz. M.29 bu boşlukları tamamlayacak iç hukuk kaynaklarını belirler.
Bu hüküm, özel kanunun önceliğini ortadan kaldırmaz. Önce 1980 Lahey Sözleşmesi ve 5717 sayılı Kanunun özel hükümleri uygulanır. Yalnız bu metinlerde çözümü bulunmayan tamamlayıcı meselelerde m.29’daki iç hukuk mevzuatına başvurulur.
Önce hangi hukuk kaynağı uygulanır?
Uluslararası çocuk kaçırma dosyasında doğru sıra önemlidir. İlk olarak Türkiye ile diğer devlet arasında 1980 Lahey Sözleşmesinin uygulanabilir olup olmadığı belirlenir. Ardından Sözleşmenin iade, merkezî makam, kişisel ilişki, gider ve usule ilişkin hükümleri uygulanır. Türkiye’deki özel uygulama kuralları için 5717 sayılı Kanuna bakılır. Kanunda açık hüküm yoksa m.29’da gösterilen iç hukuk kuralları tamamlayıcı olarak devreye girer.
Bu nedenle doğrudan Türk Medenî Kanunundaki velâyet hükümlerine gidip iade davasını klasik velâyet davası gibi çözmek doğru değildir. Lahey ve 5717 özel rejimi önce uygulanmalıdır.
Türk Medenî Kanununun hangi hükümleri önemlidir?
5717 m.29, 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun aile hukukuna ilişkin hükümlerine atıf yapar. Velayet, kişisel ilişki, çocuğun korunması, ebeveyn yükümlülükleri, çocuğun görüşünün ve üstün yararının değerlendirilmesi gibi konularda TMK tamamlayıcı rol oynar. Özellikle iade talebi reddedildikten sonra velâyetin esasının ele alınabildiği m.12/2 senaryosunda TMK’nın velâyet hükümleri önem kazanır.
Bununla birlikte TMK’nın “çocuğun üstün yararı” değerlendirmesi, Lahey iade davasını genel bir velâyet karşılaştırmasına dönüştürmez. İade davasının kendi şartları ve sınırlı ret nedenleri korunur.
1086 sayılı HUMK hâlâ uygulanıyor mu?
Hayır. 5717 sayılı Kanun 2007’de kabul edildiği için m.29’un ilk metninde dönemin yürürlükteki usul kanunu olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa atıf vardı. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu 1 Ekim 2011’de yürürlüğe girmiş ve 1086 sayılı Kanunu yürürlükten kaldırmıştır.
HMK m.447/2 bu geçişi açıkça çözer: mevzuatta yürürlükten kaldırılan 1086 sayılı HUMK’a yapılan yollamalar, 6100 sayılı HMK’nın karşılık hükümlerine yapılmış sayılır. Bu nedenle 2026’da 5717 m.29’daki usul atfının pratik karşılığı güncel HMK hükümleridir.
HMK hangi konularda tamamlayıcı olur?
Dava dilekçesi ve cevap, taraf ve dava ehliyeti, vekâlet, tebligatın dosyadaki etkileri, deliller, duruşma, ara kararlar, kararın yazılması, kanun yolları, usulî süreler ve yargılama giderleri gibi 5717’de özel olarak düzenlenmeyen konularda HMK’nın ilgili hükümleri uygulanır. Ancak 5717’de özel hüküm varsa HMK’nın genel kuralı onun yerine geçmez.
Örneğin 5717 m.16 bu dava ve işlerin adlî tatilde de görüleceğini özel olarak düzenlediği için HMK’nın genel adlî tatil rejimi iade dosyasını durduracak şekilde uygulanamaz.
Aile Mahkemeleri Kanunu neden önemlidir?
4787 sayılı Kanun, aile mahkemelerinin kuruluşunu, görevini ve yargılama yaklaşımını düzenler. Uluslararası çocuk iadesi ve şahsî ilişki davaları aile hukuku niteliği taşıdığı için görevli mahkeme ve uzman desteği bakımından bu kanun tamamlayıcı rol oynar. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde ilgili asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapabilir.
5717’nin özel yetki hükümleri saklıdır. Görev ve yetki aynı kavram değildir; hangi tür mahkemenin bakacağı ile hangi yer mahkemesinin yetkili olduğu ayrı ayrı incelenmelidir.
İcra ve İflâs Kanunu atfı neden artık yok?
2021’de 7343 sayılı Kanunla çocuk teslimi sistemi köklü biçimde değiştirildi. Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının uygulanması klasik icra dairesi sisteminden çıkarılarak 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun Dördüncü Kısmındaki Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü sistemine taşındı. Bu reformun parçası olarak 7343 m.55, 5717 m.29’daki 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu atfını kaldırdı.
Aynı reformla 5717 m.18, m.19, m.20, m.21, m.22 ve m.25 de yeni çocuk teslim sistemine uyarlandı. Bu nedenle 2026 uygulamasında eski internet içeriklerindeki “İİK çocuk teslim hükümleri uygulanır” açıklaması güncel değildir.
5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu hangi alanlarda uygulanır?
5395 sayılı Kanun hem çocuğun korunmasına yönelik tedbirler hem de 2021 reformuyla eklenen çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının uygulanması bakımından merkezî önemdedir. M.41/A ve devamı; görevli Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğünü, teslim sürecini, kişisel ilişkiyi, teslim mekânlarını, şikâyet usulünü, yaptırımları ve giderleri düzenler.
5717 m.18 de kesinleşmiş uluslararası iade ve şahsî ilişki ilamlarının 5395’in Dördüncü Kısmına göre, ayrıca teslim emri tebliğ edilmeksizin yerine getirileceğini açıkça düzenler.
2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu ne zaman önem kazanır?
Çocuğun mevcut ortamda güvenli olmadığı, geçici bakım veya sosyal hizmet müdahalesi gerektiği hâllerde 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu ve ilgili sosyal hizmet mevzuatı tamamlayıcı olur. Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin uygulanması, bakım hizmetleri, sosyal inceleme ve çocuğun güvenli yerleştirilmesi bu alanla ilişkilidir.
5717 m.26, aile yanına veya ücretli özel kurum benzeri yere yerleştirilen çocuğun giderlerinin Devletçe ödenmesini ayrıca düzenler. Sosyal hizmet mevzuatı ise bu yerleştirmenin hizmet altyapısına katkı sağlar.
5717’de özel hüküm varsa genel kanun uygulanır mı?
Özel hükmün bulunduğu konuda önce 5717 uygulanır. Örneğin kararın kesinleşmeden uygulanıp uygulanamayacağı m.17’de açıkça düzenlenmiştir; genel usul kurallarından farklı bir sonuç çıkarılamaz. İade ilamının nasıl uygulanacağı m.18’de özel olarak belirlenmiştir; genel çocuk teslim sistemindeki teslim emri aşaması m.18’in “teslim emri tebliğ edilmeksizin” hükmünü bertaraf edemez.
M.29 yeni bir iade ret nedeni yaratır mı?
Hayır. M.29 yalnız boşluk doldurma kuralıdır. Türk Medenî Kanunu veya başka iç hukuk hükmü kullanılarak 1980 Lahey Sözleşmesinde bulunmayan yeni bir iade ret nedeni yaratılamaz. İadenin reddi Sözleşmenin m.12, m.13 ve m.20 gibi hükümlerindeki şartlara dayanmalıdır.
İç hukuk yalnız Sözleşme ve 5717’nin bıraktığı usul veya koruma boşluğunu tamamlar.
TMK’daki velâyet hükümleri iade davasında doğrudan uygulanır mı?
Velâyet hakkının kaynağı, kapsamı ve çocuğun korunması bakımından tamamlayıcı olarak dikkate alınabilir. Ancak iade kararı verilen hükümde 5717 m.12/1 gereği velâyetin esasına karar verilemez. Bu nedenle TMK’daki “velâyet kime verilmeli?” testi iade davasının merkezine taşınamaz.
5717 m.12/1 iade ve velâyet ayrımı rehberimiz bu sınırı ayrıntılı açıklar.
Usulî sürelerde hangi kanun uygulanır?
5717’de özel süre varsa o süre uygulanır. Özel süre yoksa HMK’nın ilgili hükümleri tamamlayıcıdır. Örneğin m.16 adlî tatil, m.17 kanun yolu hakkı ve kesinleşme konusunda özel hükümler getirir. 5395 m.41/E ve m.41/F ise teslim uygulamasındaki bir haftalık şikâyet ve bir aylık yaptırım başvuru sürelerini özel olarak düzenler.
Yurt dışı tebligatında m.29 nasıl işler?
5717’de yurt dışı tebligatın bütün teknik ayrıntıları düzenlenmez. Bu nedenle 7201 sayılı Tebligat Kanunu, 1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi, ikili anlaşmalar ve hedef ülkenin usulü ayrıca uygulanır. M.29’da Tebligat Kanunu isim olarak sayılmasa da özel uluslararası ve usul mevzuatının uygulanması engellenmez; m.29’un saydığı kanunlar uluslararası tebligat hukukunu ortadan kaldırmaz.
Yabancı belgelerin sunulmasında hangi kurallar geçerli?
5717 özel bir belge usulü getirmediği ölçüde HMK’nın yabancı dilde belgeler ve yabancı resmî belgelerle ilgili hükümleri uygulanır. Yabancı mahkeme kararının veya doğum belgesinin Türkçe tercümesi, gerektiğinde apostil veya uygun tasdik zinciri sağlanmalıdır. Bununla birlikte 1980 Lahey Sözleşmesi m.14, iade dosyasında yabancı hukukun ve yabancı kararların bazı yönlerden doğrudan dikkate alınabilmesine izin veren özel hüküm içerir; bu özel kolaylık ayrıca gözetilir.
Kanun yollarında hangi usul uygulanır?
5717 m.17 merkezî makam, başvuru sahibi ve davalının kanun yoluna başvurabileceğini düzenler ve kararların kesinleşmesinden sonra uygulanacağını belirtir. İstinaf ve temyizin teknik usulü bakımından güncel HMK hükümleri tamamlayıcıdır. Mahkemenin kararındaki kanun yolu bildirimi ve yürürlükteki usul hükümleri birlikte değerlendirilir.
Adlî yardım hangi hükümlere göre yürür?
5717 m.28 başvuru sahibinin adlî yardımdan yararlanabileceğini açıkça kabul eder. Talebin mali ve usul şartları bakımından HMK m.334 ve devamı ile baro adlî yardım sistemi tamamlayıcı olarak uygulanır. Böylece m.29’un boşluk doldurma mantığı somut şekilde görülür: özel kanun hakkı tanır, genel usul kanunu başvuru yöntemini tamamlar.
Detay için 5717 m.28 adlî yardım rehberimize bakılabilir.
Çocuk tesliminde hangi kanun önceliklidir?
Kesinleşmiş uluslararası iade veya şahsî ilişki kararında doğrudan 5717 m.18 uygulanır. Bu hüküm 5395 Dördüncü Kısma özel atıf yapar ve teslim emri tebliğ edilmeksizin uygulama öngörür. 5395 m.41/A–41/H bu çerçevede uzman, müdürlük, kolluk, teslim mekânı, şikâyet, yaptırım ve gider rejimini tamamlar.
5717 m.18 güncel çocuk teslim sistemi rehberimiz uygulama aşamasını açıklar.
M.29’un uygulanmasında hata yapılan üç nokta
- Eski HUMK’u doğrudan yürürlükte sanmak: 1086 sayılı Kanun yürürlükten kalkmıştır; HMK m.447/2 nedeniyle karşılık hükümler 6100 sayılı HMK’da aranır.
- İİK çocuk teslim hükümlerini hâlâ uygulamak: 2021’de m.29’daki İİK atfı kaldırılmış ve teslim sistemi 5395’e taşınmıştır.
- Genel aile hukukunu Lahey’in önüne geçirmek: TMK tamamlayıcıdır; iade şartları önce Sözleşme ve 5717’ye göre incelenir.
Dosya bazında doğru mevzuat sıralaması
- 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesinin taraf devletler arasında uygulanabilirliğini kontrol edin.
- 5717 sayılı Kanunun ilgili özel maddesini belirleyin.
- 5717’de açık hüküm varsa önce onu uygulayın.
- Usul boşluğu varsa HMK’nın karşılık hükmünü bulun.
- Velâyet ve aile hukuku boşluğunda TMK’yı değerlendirin.
- Görev ve aile mahkemesi yapısı için 4787 sayılı Kanuna bakın.
- Koruma ve sosyal hizmet ihtiyacında 2828 ve 5395’i uygulayın.
- Teslim uygulamasında 5717 m.18 ve 5395 m.41/A–41/H sistemini esas alın.
Resmî kaynaklar
5717 sayılı Kanunun kabul edildiği ilk metin için TBMM 5717 sayılı Kanun metni; 2021’de m.29’daki İcra ve İflâs Kanunu atfını kaldıran değişiklik için 7343 sayılı Kanun m.55; HUMK atıflarının HMK’daki karşılık hükümlere yapılmış sayılmasına ilişkin düzenleme için 6100 sayılı HMK m.447/2 incelenmelidir.
Sık sorulan sorular
5717’de hüküm yoksa doğrudan Türk Medenî Kanunu mu uygulanır?
Önce Sözleşme ve 5717’nin özel hükümleri uygulanır; gerçek boşluk varsa m.29’daki tamamlayıcı mevzuata başvurulur.
1086 sayılı HUMK bugün geçerli mi?
Hayır. 6100 sayılı HMK yürürlüktedir ve HMK m.447/2 gereği eski HUMK atıfları karşılık HMK hükümlerine yapılmış sayılır.
İcra ve İflâs Kanunu çocuk tesliminde hâlâ uygulanır mı?
5717 m.29’daki İİK atfı 2021’de kaldırılmıştır; güncel teslim sistemi 5395 sayılı Kanunun Dördüncü Kısmındadır.
Velâyet bakımından hangi kanun tamamlayıcıdır?
4721 sayılı Türk Medenî Kanununun aile hukukuna ilişkin hükümleri tamamlayıcı olarak uygulanır.
Aile mahkemesi yapısı hangi kanuna dayanır?
4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun önem taşır.
Çocuk koruma tedbirlerinde hangi kanun uygulanır?
5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ve gerektiğinde 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu uygulanır.
M.29 yeni bir iade ret nedeni yaratır mı?
Hayır. Ret nedenleri 1980 Lahey Sözleşmesindeki sınırlı hükümlerden doğar.
Kanun yolunun teknik usulünde hangi kanun uygulanır?
5717’nin özel hükümleri saklı kalmak üzere güncel 6100 sayılı HMK tamamlayıcıdır.
Sonuç
5717 m.29’un 2026’daki doğru okunması tarihsel metinle yetinmeden güncel değişiklikleri birlikte değerlendirmeyi gerektirir. 5717’de hüküm yoksa aile hukuku, güncel medeni usul, aile mahkemeleri, sosyal hizmet ve çocuk koruma mevzuatı tamamlayıcı olarak uygulanır; 2021’de İcra ve İflâs Kanunu atfı kaldırılmıştır ve eski HUMK atıfları HMK m.447/2 gereği 6100 sayılı HMK’nın karşılık hükümlerine yönelir. Bu sistem özel Lahey/5717 rejiminin önüne geçmez; yalnız gerçek boşlukları doldurur.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
