Yapı Hâlindeki Gemi İpotek Edilebilir mi? Kuruluş Şartları ve TTK m.1054-1055 | 2026

Yapı hâlindeki gemi ipoteği nedir?

Yapı hâlindeki gemi ipoteği, henüz tamamlanıp normal gemi siciline kaydedilmemiş bir gemi projesinin ekonomik değerini bir alacağın teminatına bağlayan özel ayni güvence mekanizmasıdır. Denizcilik finansmanında kredi çoğu kez gemi tamamlanmadan, hatta inşa bedelinin önemli kısmı tersaneye ödenmeden önce kullandırılır. Kanun, alacaklının bu dönemde teminatsız kalmaması için özel yapı sicili ve yapı ipoteği sistemini düzenlemiştir.

Bu kurum, tamamlanmış ve sicile kayıtlı gemi üzerindeki TTK m.1014 ve devamındaki gemi ipoteğinin inşa aşamasına uyarlanmış hâlidir. Ancak “ileride gemi olacak malzeme” ile hukuken ayırt edilebilir bir yapı aynı şey değildir. Yapı ipoteğinin kurulabilmesi için gemi projesinin somutlaşması ve kanunun aradığı belirlenebilirlik eşiğine ulaşması gerekir.

Yapı hâlindeki gemi hangi aşamadan itibaren ipotek edilebilir?

TTK m.1054/2, yapı ipoteği için hem inşa aşamasını hem de yapının ayırt edilmesini düzenler. İpotek, omurganın konulmasından kızaktan indirilmeye kadar geçen dönemde kurulabilir. Bu dönemde yapının görülebilecek bir yerine ad ve numara konulması ve böylece açık ve sürekli biçimde ayırt edilmesi de gerekir. Ad ve numara ile ayırt edilme şartı, omurganın konulmasına alternatif değildir; kanundaki şartlar birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle tersaneye teslim edilen çelik levhalar, makineler veya genel stok tek başına “yapı hâlindeki gemi” sayılmaz. Hangi proje için kullanıldıkları kesinleşmeli ve yapı fiziksel/teknik olarak diğer projelerden ayrılmalıdır. Finansman kapanışında surveyor raporu, tersane üretim numarası ve yapı sicili bilgileri bu belirlenebilirliği doğrulamak için kullanılabilir.

Omurganın konulması neden kanuni eşiktir?

Omurganın konulması, klasik denizcilikte geminin fiziksel varlığının bağımsız bir yapı olarak başlamasını simgeler. Bu aşamadan itibaren malzeme yığını değil, belirli bir gemi projesi ortaya çıkar. TTK m.1054 bu nedenle omurga konulmasını yapı ipoteği bakımından açık bir başlangıç olayı olarak kabul eder.

Uygulamada keel laying certificate, tersane kayıtları, class surveyor tutanağı ve üretim programı kapanış dosyasına alınmalıdır. İpotek tescil talebi ile teknik belgedeki hull number veya project number aynı olmalıdır. Farklı numara veya isim kullanımı, teminat konusunun belirsizleşmesine ve sicil işleminde gecikmeye yol açabilir.

Blok inşa sisteminde omurga yoksa ipotek kurulabilir mi?

TTK m.1054/2, blok inşa yöntemi için omurganın konulması şartını kaldıran bir istisna öngörmez. Sırf proje numarası verilmiş olması veya blokların başka projelerden ayrılması, bu kanuni başlangıç şartının yerine geçmez. İnşa yönteminin teknik özellikleri belgelenirken, omurganın konulduğu aşamanın gerçekleştiği ve yapının ad ve numara ile açık ve sürekli biçimde ayırt edildiği birlikte gösterilmelidir.

Tersanenin iç kayıtlarındaki proje numarası tek başına yeterli değildir. TTK m.1054/2, yapının görülebilecek bir yerine ad ve numara konulmasını ve bu yolla açık ve sürekli biçimde ayırt edilmesini arar; üretim kayıtları ve yapı sicili başvurusu da aynı yapıyı göstermelidir. Finans kuruluşu, bağımsız surveyor aracılığıyla gemi bloklarının ve ana bileşenlerin gerçekten bu projeye tahsis edildiğini kontrol edebilir.

Ad ve numarayla “sürekli ve açık” ayırt edilebilirlik ne demektir?

Ayırt edilebilirliğin geçici olmaması gerekir. Bir levhanın üzerine sökülebilir etiket yapıştırmak, başka projeyle karıştırılmasını önleyecek kalıcı organizasyon yoksa yeterli güvence sağlamaz. Hull number, yapı numarası, tersane üretim kayıtları, class project number ve sicil kayıtlarının birbiriyle uyumlu olması beklenir.

Bu şart, özellikle aynı tipten seri gemi üreten tersanelerde önemlidir. Birden çok aynı boyut ve model geminin yan yana inşa edildiği projelerde hangi yapının hangi krediye teminat olduğu tereddütsüz belirlenmelidir. Alacaklı due diligence sırasında üretim alanını ve kayıt sistemini de incelemelidir.

18 gros ton sınırı neden önemlidir?

TTK m.1054, tamamlandığında on sekiz gros tonilato ve üzerinde olmayacak belirli küçük gemiler bakımından yapı ipoteği rejimini sınırlar. Bu nedenle finansman öncesi projedeki geminin tamamlandığında hangi tonaj sınıfında yer alacağı teknik belgeyle belirlenmelidir. Sınırın altında kalacak proje için normal yapı ipoteği prosedürünün uygulanacağı varsayılmamalıdır.

Gros ton, taşıma kapasitesiyle aynı kavram değildir; geminin kapalı hacim esaslı uluslararası ölçümüne dayanır. Tersane teknik şartnamesi, tonaj hesabı ve class belgeleri proje büyüklüğünün kanuni rejime girip girmediğini göstermek için kullanılmalıdır.

Yapı hâlindeki gemi hangi sicile kaydedilir?

Yapı ipoteği, tamamlanmış geminin normal gemi siciline tescilinden önce özel yapı sicili üzerinde kurulur. TTK m.1055, ipoteğin kuruluşunu bu özel kayıt sistemine bağlar. Böylece yapı aşamasındaki teminat üçüncü kişiler bakımından alenileşir ve gemi tamamlandığında ipoteğin devamına zemin hazırlanır.

Yapı sicili kaydı ile tersanenin kendi proje kayıtları aynı şey değildir. Tersane içi kayıt sadece teknik ve ticari delildir; ayni teminat için kanunun öngördüğü resmi sicil işlemi tamamlanmalıdır. Kredi veren, tescil belgesini almadan yalnız noter sözleşmesine dayanarak yapı ipoteğinin kurulduğunu kabul etmemelidir.

Yapı ipoteğinin kurulması için hangi iki işlem gereklidir?

TTK m.1055 sisteminde iki temel unsur vardır: malik ile alacaklı arasında yapı üzerinde ipotek kurulmasına ilişkin geçerli anlaşma ve bu ipoteğin yapı siciline tescili. Bu iki işlem birbirini tamamlar. Yalnız kredi sözleşmesine “gemi ipotek edilecektir” yazılması ayni hakkı kurmaz.

Tescilde alacaklı, alacak tutarı veya üst sınır, para birimi, faiz ve derece gibi unsurlar normal gemi ipoteği hükümleriyle uyumlu şekilde hazırlanır. TTK m.1058, yapı ipoteğine özel hükümler saklı kalmak üzere normal gemi ipoteği hükümlerinin uygulanmasını öngördüğünden m.1014-1053 arasındaki sistem de göz önünde tutulur.

İpotek anlaşmasının şekli nedir?

TTK m.1055 uyarınca yapı ipoteği anlaşması yazılı olmalı ve imzalar noterce onaylanmalıdır; alternatif olarak anlaşma sicil müdürlüğünde yapılabilir. Bu şekil, geçerlilik bakımından önemlidir. Term sheet, banka kredi teklifi, e-posta veya imzasız finansman özeti ipotek anlaşmasının yerine geçmez.

Şirket tarafında yetkili organ kararları, temsil belgeleri ve imza yetkileri de kontrol edilmelidir. Özellikle tersane projesinin özel amaçlı bir şirket adına kayıtlı olduğu yapılarda “borrower”, “builder”, “buyer” ve “owner” sıfatları karıştırılmamalıdır.

Yapı hâlindeki geminin maliki kimdir?

Yapı ipoteğinde en kritik due diligence konularından biri mülkiyettir. Tersanede inşa edilen gemi her sözleşmede otomatik olarak sipariş veren alıcıya ait değildir. Gemi inşa sözleşmesindeki mülkiyet geçiş hükümleri, ödeme aşamaları, malzemenin aidiyeti ve yapı sicili kaydı birlikte incelenmelidir.

Alacaklı, ipotek verenin gerçekten yapı üzerinde tasarruf yetkisine sahip olduğunu doğrulamalıdır. Yanlış şirketin ipotek veren olarak imza atması, teminatın geçerliliğini tehlikeye sokar. Builder’s certificate ve inşa sözleşmesi bu nedenle kapanış dosyasının temel parçalarıdır.

Gelecekte doğacak kredi alacağı yapı ipoteğiyle güvence altına alınabilir mi?

TTK m.1058’in normal gemi ipoteği hükümlerine yaptığı gönderme nedeniyle, TTK m.1014’te izin verilen gelecekte doğacak veya şarta bağlı alacaklar bakımından da yapı ipoteği kullanılabilir. Bu, inşa kredilerinin kademeli kullandırıldığı projelerde önemlidir. Banka ilk gün tüm krediyi vermese bile üst sınır yapısıyla ilerideki drawdown’ları güvence altına alabilir.

Alacak miktarı değişkense sicilde üst sınırın doğru belirlenmesi gerekir. Faiz, komisyon ve inşa süresinin uzama ihtimali hesaba katılmalıdır. Çok düşük üst sınır teminat açığı; gereksiz yüksek üst sınır ise sonraki finansman kapasitesi bakımından sorun yaratabilir.

Yabancı para üzerinden yapı ipoteği kurulabilir mi?

Denizcilik finansmanı çoğu kez ABD doları veya avro üzerinden yürütülür. Yapı ipoteğinde de TTK m.1016’daki yabancı para ipoteği kuralları, m.1058’in gönderimi çerçevesinde uygulanır. Para birimi, derece ve üst sınır kredi sözleşmesiyle uyumlu biçimde tescil edilmelidir.

Finansman paketinde satın alma bedeli farklı, kredi farklı para biriminde ise kur riski ayrı yönetilmelidir. Mortgage tutarı yalnız nominal borcu değil, teminatın ekonomik yeterliliğini de karşılamalıdır.

Birden fazla banka aynı yapı üzerinde ipotek alabilir mi?

Evet, sicil derece sistemi içinde birden fazla ipotek kurulabilir. Her ipoteğin derecesi ve tutarı açık olmalıdır. Sendikasyon kredisinde security agent veya temsilci yapısı kullanılıyorsa tescil metninin alacaklı temsilciliğiyle uyumu ayrıca kontrol edilmelidir.

Önceki ipotek kapanmadan yeni finansman kuruluyorsa derece sırası yanlış varsayılmamalıdır. Kapanış günü güncel yapı sicili kaydı alınmalı ve önceki hakların terkin belgeleriyle eş zamanlı işlem yapılmalıdır.

Tersane alacakları yapı ipoteğinin önüne geçebilir mi?

Yapı hâlindeki gemi üzerinde tersanenin sözleşmesel, kanuni veya icra kaynaklı hakları bulunabilir. Yapı ipoteğinin varlığı, bütün diğer alacakların kendiliğinden arkasında kalacağı anlamına gelmez. İnşa sözleşmesi, taşeron hakları, hacizler ve teslimden kaçınma iddiaları ayrı incelenmelidir.

Finans kuruluşu tersaneden waiver, acknowledgement veya priority agreement isteyebilir. Özellikle tamamlanmamış geminin cebri icra değerinin sınırlı olduğu unutulmamalıdır; teminatın hukuki önceliği kadar projenin fiilen tamamlanabilirliği de önem taşır.

İnşa sözleşmesinin feshi yapı ipoteğini nasıl etkiler?

Gemi inşa sözleşmesinin feshi, projenin kime ait olduğu ve inşa edilen parçaların akıbeti bakımından büyük risk yaratır. Yapı ipoteği alacaklısı, finansman sözleşmesinde step-in, cure veya proje devri gibi korumalar talep edebilir. Fesih halinde yalnız mortgage siciline bakmak yeterli değildir; inşa sözleşmesindeki mülkiyet ve teslim hükümleri belirleyicidir.

Alacaklı, borrower’ın tersaneye ödeme temerrüdünü erken öğrenmek için bilgi covenant’ı kurmalıdır. İnşa sözleşmesi feshedilip proje dağıtılmadan önce müdahale edilmesi teminat değerinin korunması bakımından kritiktir.

Yapı ipoteği ile gemi inşa sözleşmesindeki ödeme temliki aynı şey midir?

Hayır. Yapı ipoteği ayni teminattır; inşa sözleşmesindeki hakların, refund guarantee’nin veya sigorta alacağının temliki ise ayrı güvence belgeleridir. Finansman paketinde bunların bir arada kullanılması mümkündür.

Banka çoğu zaman yapı ipoteğinin yanında inşa sözleşmesi hakları, sigorta tazminatları, banka hesapları ve refund guarantee üzerinde de güvence kurar. Her güvence için kendi şekil ve bildirim şartları yerine getirilmelidir.

Yapı ipoteği kurulmadan önce teknik due diligence nasıl yapılır?

Yapının adı ve numarası, omurga koyma tarihi ile bunu gösteren teknik kayıtlar, inşa yüzdesi, klas kuruluşunun plan onayı, aşamalı üretim takvimi, ana makine ve kritik ekipman siparişleri, tersane üretim programı ve tahmini teslim tarihi kontrol edilmelidir. Blok tanımlama raporu, TTK m.1054/2’deki omurganın konulması şartının yerine geçen bağımsız bir kuruluş şartı değildir. Valuation yalnız tamamlanmış gemi değerini değil, mevcut aşamadaki yapı değerini de dikkate almalıdır.

Bağımsız surveyor aylık ilerleme raporu düzenleyebilir. Kredi drawdown’ları belirli milestone’ların gerçekleşmesine bağlanarak hem finansman disiplini hem teminat değeri korunur.

Hukuki due diligence dosyasında hangi belgeler bulunmalıdır?

Gemi inşa sözleşmesi, tüm addendum’lar, yapı sicili kaydı, ipotek anlaşması, noter belgeleri, şirket kararları, vekâletnameler, finansman sözleşmesi, class belgeleri, builder’s certificate, sigorta poliçesi, refund guarantee ve varsa tersane waiver belgeleri tek dosyada toplanmalıdır.

Belgelerde gemi adı değişmişse eski/yeni ad, hull number ve proje numarası eşleştirilmelidir. Denizcilik projelerinde gemi adı teslimden önce değişebilir; hull number sabit kimlik unsuru olarak özellikle önemlidir.

Mersin bağlantılı tersane veya gemi finansmanında uygulama

Mersin merkezli armatörün başka şehir veya ülkedeki tersanede gemi yaptırması hâlinde sicil, inşa yeri ve finansman belgeleri farklı hukuk alanlarına temas edebilir. Türk yapı ipoteği kurulacaksa TTK m.1054-1058 sistemi, yabancı tersane ve malzeme mülkiyetine ilişkin hükümlerle birlikte değerlendirilmelidir.

Finansman kuruluşu gemi tamamlandığında Türk Gemi Siciline geçiş ve yapı ipoteğinin normal gemi ipoteği olarak devamı için kapanış sonrası takvimi baştan kurmalıdır. Bu geçiş, yalnız teslim günü düşünülecek tali işlem değildir.

İlgili içerikler

• Gemi ipoteği nedir ve nasıl kurulur?
• Gemi ipoteğinde üst sınır ve yabancı para
• Gemi ipoteğinin kapsamı
• Gemi sicili kim tarafından tutulur?
• Gemi hangi sicile kaydedilir?
• İletişim

Resmî kaynak

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – m.1054-1055

Sık Sorulan Sorular