Yurt Dışı Marka Lisans, Patent Devir ve Yazılım Sözleşmesine Hangi Hukuk Uygulanır? MÖHUK m.28 | 2026

Uluslararası marka lisansı, patent devri, yazılım lisansı, telif hakkı kullanım izni, tasarım lisansı, know-how aktarımı, içerik lisansı ve teknoloji sözleşmelerinde taraflar çoğu zaman farklı ülkelerde bulunur. Hak sahibi Türkiye’de, lisans alan Almanya’da, yazılım sunucuları Hollanda’da ve kullanım pazarı birden fazla ülkede olabilir. Bu durumda sözleşmenin esasına hangi ülke hukukunun uygulanacağı yalnız tescilin bulunduğu ülkeye veya lisans alanın merkezine bakılarak belirlenmez.

MÖHUK m.28, fikrî mülkiyet haklarına ilişkin sözleşmeler için genel sözleşme kuralı olan m.24’e göre özel bir bağlama kuralı getirir. Taraflar hukuk seçebilir. Seçim yapılmamışsa kanun, sözleşmenin karakteristik edimini fikrî mülkiyet hakkını veya kullanımını devreden tarafta görür ve onun işyeri/mutad meskeni hukukunu esas alır. Bununla birlikte sözleşmenin bütün bağlantıları başka ülkeyi açık biçimde daha güçlü gösteriyorsa daha sıkı ilişkili hukuk düzeltmesi yapılabilir.

• MÖHUK m.28 hangi sözleşmeleri kapsar?
• Taraflar hangi hukuku seçebilir?
• Hukuk seçimi yoksa hangi hukuk uygulanır?
• Hakkı veya kullanımını devreden taraf kimdir?
• Daha sıkı ilişkili hukuk ne zaman uygulanır?
• İşçinin ürettiği fikrî ürünlerde hangi hukuk uygulanır?
• MÖHUK m.28 ile m.23 arasındaki fark nedir?
• Marka/patent tescil ülkesi sözleşme hukukunu belirler mi?
• Yetkili mahkeme veya tahkim nasıl belirlenir?
• Uluslararası lisans/devir sözleşmesinde hangi belgeler gerekir?

MÖHUK m.28 Hangi Sözleşmeleri Kapsar?

MÖHUK m.28, fikrî mülkiyet haklarına ilişkin sözleşmeleri kapsar. Marka lisansı ve devri, patent lisansı ve devri, tasarım hakkı lisansı, telif hakkı kullanım izni, yazılım lisansı, veri tabanı veya içerik lisansı gibi sözleşmeler bu hüküm kapsamında değerlendirilebilir. Sözleşmenin adı değil, esas edimin fikrî mülkiyet hakkının devri veya kullanım izni olup olmadığı belirleyicidir.

Teknoloji transferi, franchising, distribütörlük veya karma hizmet sözleşmelerinde birden fazla edim bulunabilir. Örneğin franchising sözleşmesinde marka lisansı, know-how, eğitim, işletme modeli ve tedarik yükümlülükleri birlikte yer alabilir. Böyle karma sözleşmede m.28’in hangi bölümlere uygulanacağı ve sözleşmenin bütününe daha özel başka bir kuralın hâkim olup olmadığı somut olarak incelenmelidir.

Salt mal satışı, sırf üzerinde marka bulunan ürünün satılması nedeniyle fikrî mülkiyet sözleşmesi hâline gelmez. Aynı şekilde yazılımın fizikî taşıyıcıyla teslimi, sözleşmenin özünün lisans mı mal satışı mı olduğunu belirlemek için yeterli değildir. Kullanıcıya hangi hakların verildiği ve sözleşmenin karakteristik edimi önemlidir.

Fikrî hakkın yaratılması, tescili, geçerliliği ve üçüncü kişilere karşı korunması ile sözleşme ilişkisi aynı konu değildir. MÖHUK m.28 taraflar arasındaki sözleşmesel borçları düzenler. Hakkın ülkesel koruması, tescil geçerliliği ve ihlal m.23 ve ilgili ülke hukukları çerçevesinde ayrıca incelenir.

Taraflar Fikrî Mülkiyet Sözleşmesinde Hangi Hukuku Seçebilir?

MÖHUK m.28/1 tarafların hukuk seçimini açıkça kabul eder. Marka sahibi ile lisans alan, patent sahibi ile devralan veya yazılım sağlayıcı ile lisans alan sözleşmeye uygulanacak devlet hukukunu belirleyebilir. Uygulamada hukuk seçiminin açık ve tereddütsüz yazılması en güvenli yöntemdir.

Örneğin Türk marka sahibi ile Alman lisans alan, sözleşmeye Türk hukukunun uygulanacağını kararlaştırabilir. Tersi de mümkündür. Ancak seçilen hukuk, fikrî hakkın tescil ve üçüncü kişilere karşı etkisini her ülkede kendiliğinden değiştirmez. Lisans sözleşmesine Türk hukuku uygulanırken Alman marka sicilindeki tescil veya lisans şerhi Alman hukuku ve ilgili sicil kurallarına tabi olabilir.

Hukuk seçimi maddesi yetkili mahkeme veya tahkim maddesi değildir. “Bu sözleşmeye İsviçre hukuku uygulanır” denilmesi İsviçre mahkemelerini otomatik olarak yetkili kılmaz. Mahkeme yetkisi MÖHUK m.40–47 ve ilgili iç yetki kurallarına; tahkim anlaşması ise ayrı tahkim hukukuna tabidir.

Çok dilli sözleşmede hukuk seçimi maddesi tüm dil versiyonlarında aynı anlamı taşımalıdır. Bir metinde “governed by Turkish law”, diğerinde yalnız “Turkish courts” yazılması hukuk seçimi ile forum seçimini karıştırır. Hangi dil metninin üstün olduğu da ayrıca düzenlenmelidir.

Hukuk Seçimi Yoksa Hangi Hukuk Uygulanır?

MÖHUK m.28/2, hukuk seçimi bulunmadığında fikrî mülkiyet hakkını veya kullanımını devreden tarafın sözleşmenin kuruluşu sırasındaki işyeri hukukunu temel bağlantı olarak kabul eder. Devreden tarafın işyeri yoksa mutad meskeni hukuku uygulanır.

Bu yaklaşımın nedeni, fikrî mülkiyet sözleşmesinin karakteristik ediminin hakkın veya kullanım yetkisinin sağlanması olmasıdır. Lisans alanın ücret ödeme borcu önemlidir; ancak pek çok sözleşmede para ödeme ortak bir edim olduğundan kanun karakteristik bağlantıyı hakkı sağlayan tarafa bağlar.

Örneğin Türkiye’de işyeri bulunan yazılım şirketi, Fransa’daki işletmeye lisans veriyor ve sözleşmede hukuk seçimi bulunmuyorsa Türk hukuku temel bağlantı olabilir. Buna karşılık Alman şirketinin Türkiye’deki kullanıcıya marka lisansı vermesinde, devreden/lisans veren tarafın ilgili işyeri Almanya’daysa Alman hukuku gündeme gelebilir.

Devreden tarafın birden fazla işyeri varsa hangi işyerinin sözleşmeyle gerçek bağlantı kurduğu değerlendirilmelidir. Sözleşmeyi imzalayan grup şirketi, faturayı düzenleyen şirket ve hakkın gerçek sahibi farklıysa önce gerçek sözleşme tarafı ve hak sahibi tespit edilmelidir.

Hakkı veya Kullanımını Devreden Taraf Kimdir?

MÖHUK m.28 bakımından “fikrî mülkiyet hakkını veya onun kullanımını devreden taraf” yalnız tam mülkiyet devri yapan kişi değildir. Lisans veren, kullanım izni veren veya sözleşmeyle fikrî hakkın ekonomik kullanımını karşı tarafa sağlayan taraf da bu bağlantının merkezindedir.

Marka devrinde devreden marka sahibi; marka lisansında lisans veren; patent devrinde patent sahibi; yazılım lisansında ekonomik kullanım hakkını sağlayan hak sahibi veya yetkili lisans veren bu konumda olabilir. Alt lisans sözleşmesinde ise alt lisans verme yetkisini kullanan tarafın hukuki sıfatı ayrıca kontrol edilir.

Hak sahibi olmayan distribütör veya aracı, hak kullanımını gerçekten devretme yetkisine sahip değilse yalnız sözleşme başlığında “licensor” yazılması yeterli değildir. Sicil, ana lisans sözleşmesi, temsil yetkisi ve zincir belgeleri incelenmelidir.

Grup şirketlerinde marka bir holding şirketine, yazılım başka iştirake ait olabilir. Ticari müzakereyi yapan şirket ile hakkı devreden şirket farklıysa uygulanacak hukuk analizinde yanlış şirketin işyeri esas alınmamalıdır.

Daha Sıkı İlişkili Hukuk Ne Zaman Uygulanır?

MÖHUK m.28/2, bütün hâl ve şartlara göre sözleşmeyle daha sıkı ilişkili başka bir hukuk bulunması hâlinde bu hukukun uygulanmasına izin verir. Bu hüküm, işyeri/mutad mesken bağlantısının somut sözleşmenin gerçek merkezini yansıtmadığı istisnai durumları düzeltir.

Örneğin lisans verenin ana merkezi bir ülkede olmakla birlikte sözleşme yalnız Türkiye pazarı için kurulmuş, lisans operasyonu Türkiye şubesinden yürütülmüş, tüm ifa ve denetim Türkiye’de gerçekleşmiş ve sözleşmenin ekonomik merkezi Türkiye’de toplanmışsa daha sıkı ilişki değerlendirmesi yapılabilir. Tek bir unsur yeterli değildir; bağlantıların bütünü gerekir.

Sözleşmenin dili, ödeme para birimi veya toplantı yeri tek başına daha sıkı ilişkili hukuku belirlemez. Tarafların işyerleri, ifa merkezi, lisans bölgesi, ödeme ve denetim mekanizmaları, hakkın kullanım pazarları ve sözleşmenin organizasyon yapısı birlikte değerlendirilir.

Daha sıkı ilişki istisnası, hukuk seçimi yapılmadığında devreye giren objektif bağlama kuralının esnekliğidir. Taraflar geçerli bir hukuk seçimi yapmışsa öncelikle m.28/1 uygulanır; zorunlu ve doğrudan uygulanan hükümler ayrıca saklıdır.

İşçinin Ürettiği Fikrî Ürünlerde Hangi Hukuk Uygulanır?

MÖHUK m.28/3 özel bir hüküm getirir: işçinin işi kapsamında ve işinin ifası sırasında meydana getirdiği fikrî ürünler üzerindeki işçi ile işveren arasındaki sözleşmeye, iş sözleşmesini düzenleyen hukuk uygulanır.

Bu düzenleme yazılım geliştiricileri, tasarımcılar, mühendisler, araştırmacılar, içerik üreticileri, fotoğrafçılar ve Ar-Ge çalışanları için önemlidir. Çalışanın geliştirdiği yazılım kodu, tasarım, buluş veya eser üzerinde ekonomik hakların işverene geçip geçmediği, taraflar arasındaki sözleşmesel düzen açısından iş sözleşmesine uygulanan hukukla bağlantılıdır.

Örneğin yabancı şirket için Türkiye’den çalışan yazılımcının iş sözleşmesine MÖHUK m.27 uyarınca Türk hukuku veya başka hukuk uygulanabilir. İş kapsamında üretilen fikrî ürün üzerindeki işçi-işveren sözleşmesel ilişkisi de m.28/3 gereğince bu iş sözleşmesi hukukunu izler.

Ancak patent, marka veya telif hakkının belirli ülkedeki tescili, geçerliliği ve üçüncü kişilere karşı korunması yine ülkesel fikrî mülkiyet kurallarına tabidir. İşçi-işveren arasındaki sözleşmesel hak sahipliği ile dış dünyaya karşı tescil/koruma aynı konu değildir.

Yurt dışı iş sözleşmesine uygulanacak hukuk hakkında MÖHUK m.27 iş sözleşmesi rehberi kullanılabilir.

MÖHUK m.28 ile m.23 Arasındaki Fark Nedir?

MÖHUK m.28 taraflar arasındaki fikrî mülkiyet sözleşmesini düzenler. MÖHUK m.23 ise fikrî mülkiyet hakkının korunmasına ve ihlalden doğan taleplere hangi hukukun uygulanacağını belirler. İki hükmün arama niyeti ve hukuki işlevi farklıdır.

Örneğin lisans alan lisans bedelini ödemiyorsa sözleşmesel borç m.28 kapsamındadır. Lisans süresi bittikten sonra markayı kullanmaya devam ediyorsa bu davranış hem sözleşmeye aykırılık hem de marka hakkı ihlali oluşturabilir. Sözleşme talebi m.28, mutlak hak ihlali m.23 üzerinden ayrı ayrı incelenir.

MÖHUK m.23, koruma talep edilen ülke hukukunu esas alır. Bu nedenle sözleşmeye Türk hukuku uygulanırken Almanya’daki marka ihlaline Alman marka hukuku uygulanabilir. Aynı dosyada iki farklı bağlama kuralının uygulanması mümkündür.

Fikrî hak ihlali bakımından ayrıntılı açıklama için MÖHUK m.23 marka, patent ve telif ihlali rehberi incelenebilir.

Marka veya Patent Tescil Ülkesi Sözleşme Hukukunu Belirler mi?

Tek başına belirlemez. Marka Türkiye’de tescilli olabilir ama lisans sözleşmesine Alman hukuku seçilmiş olabilir. Patent birden fazla ülkede geçerli olabilir ama taraflar lisans sözleşmesi için İsviçre hukukunu seçebilir.

Tescil ülkesi, hakkın varlığı, kapsamı, geçerliliği, sicile şerh ve üçüncü kişilere karşı etkisi bakımından önemlidir. Sözleşmeye uygulanacak hukuk ise tarafların birbirine karşı borçlarını, lisans bedelini, denetimi, feshi, temerrüdü ve sözleşmesel tazminatı düzenler.

Bazı ülkelerde lisans veya devir işleminin üçüncü kişilere karşı etkili olması için sicile kayıt veya belirli şekil şartları gerekebilir. Tarafların seçtiği sözleşme hukuku bu ülkesel sicil şartlarını bertaraf etmez.

Türkiye’de marka/patent/tasarım devir ve lisans işlemlerinde 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ve TÜRKPATENT sicil kuralları ayrıca kontrol edilmelidir. Telif haklarında 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun yazılı şekil ve hakların ayrı ayrı gösterilmesi gibi emredici düzenlemeleri somut olayda önem kazanabilir.

Yetkili Mahkeme veya Tahkim Nasıl Belirlenir?

MÖHUK m.28 uygulanacak hukuku belirler; yetkili mahkemeyi kendiliğinden belirlemez. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi MÖHUK m.40 ve iç hukuk yetki kurallarına göre incelenir. Taraflar belirli şartlarla MÖHUK m.47 uyarınca yabancı mahkeme yetki şartı kararlaştırabilir.

Fikrî mülkiyet sözleşmeleri ticari nitelikteyse tahkim sık kullanılan bir uyuşmazlık çözüm yoludur. Taraflar ICC, ISTAC, WIPO Arbitration and Mediation Center veya ad hoc tahkim tercih edebilir. Tahkim maddesi hukuk seçiminden ayrı ve açık hazırlanmalıdır.

“Bu sözleşmeye İsviçre hukuku uygulanır ve uyuşmazlık İstanbul’da tahkim yoluyla çözülür” şeklinde bir yapı mümkündür. Burada esas hukuk İsviçre, tahkim yeri İstanbul ve usul hukuku/tahkim rejimi ayrı katmanlardır.

Yabancı mahkeme yetki şartı için MÖHUK m.47; tahkim şartı için uluslararası tahkim şartı rehberleri kullanılabilir.

Uluslararası Lisans veya Devir Sözleşmesinde Hangi Belgeler Gerekir?

Önce hakkın gerçek sahibi ve tescil zinciri doğrulanmalıdır. Marka, patent veya tasarım sicil kaydı; telif hakkı bakımından eser sahipliği ve devir zinciri; yazılımda kaynak kodu ve hak sahipliği belgeleri dosyalanmalıdır.

Sözleşmede hakkın türü, tescil numarası, coğrafi alan, lisansın münhasır olup olmadığı, alt lisans hakkı, süre, bedel, kullanım biçimi, kalite kontrolü, denetim, ihlal takibi, fesih ve sözleşme sonrası kullanım açık düzenlenmelidir. “Dünya çapında tüm haklar” gibi belirsiz ifadeler, tescil ve yerel zorunlu kurallarla uyumlu hâle getirilmelidir.

Hukuk seçimi, yetki/tahkim ve sözleşme dili ayrı maddelerde yazılmalıdır. Yabancı dilde sözleşme Türk mahkemesinde kullanılacaksa HMK m.223 uyarınca Türkçe tercüme sunulur.

Yabancı sicil belgesi veya noter belgesi kullanılacaksa HMK m.224 ve apostil/tasdik kuralları ayrıca uygulanır. Genel hukuk seçimi sistemini görmek için MÖHUK m.24 rehberi kullanılabilir.

10 Adımlık Fikrî Mülkiyet Sözleşmesi Kontrol Listesi

1. Gerçek hak sahibini ve lisans/devir yetkisini sicil ve sözleşme zinciriyle doğrulayın.
2. Sözleşmenin lisans, tam devir, alt lisans veya karma teknoloji sözleşmesi olduğunu doğru nitelendirin.
3. Açık hukuk seçimi olup olmadığını kontrol edin.
4. Seçim yoksa hakkı veya kullanımını devreden tarafın sözleşme kurulurkenki işyerini belirleyin.
5. İşyeri yoksa devreden tarafın mutad mesken hukukunu uygulayın.
6. Sözleşmenin başka ülkeyle açıkça daha sıkı ilişkili olup olmadığını bütün bağlantılarla değerlendirin.
7. İşçinin ürettiği fikrî ürün söz konusuysa iş sözleşmesine uygulanan hukuku m.28/3 kapsamında belirleyin.
8. İhlal taleplerini m.23’e, sözleşmesel talepleri m.28’e göre ayrı analiz edin.
9. Tescil/sicil ve üçüncü kişilere karşı etki bakımından koruma ülkesi hukukundaki zorunlu şartları tamamlayın.
10. Yetki/tahkim, dil, tercüme ve yabancı belge tasdik hükümlerini sözleşme hukukundan ayrı planlayın.

Resmî Kaynaklar

• 5718 sayılı MÖHUK – m.23, m.28 ve ilgili hükümler
• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu
• Türk Patent ve Marka Kurumu
• WIPO Arbitration and Mediation Center

Sık Sorulan Sorular

1. Marka lisans sözleşmesine hangi hukuk uygulanır?

Taraflar geçerli hukuk seçimi yaptıysa seçilen hukuk uygulanır. Seçim yoksa MÖHUK m.28/2 uyarınca kural olarak lisans veren/devreden tarafın sözleşme kurulurkenki işyeri, işyeri yoksa mutad meskeni hukuku uygulanır.

2. Patent Türkiye’de tescilliyse lisans sözleşmesine mutlaka Türk hukuku mu uygulanır?

Hayır. Tescil ülkesindeki hak koruması ile taraflar arasındaki sözleşmeye uygulanacak hukuk farklı konulardır.

3. Yazılım lisansında hukuk seçimi yapılabilir mi?

Evet. MÖHUK m.28 tarafların hukuk seçimini kabul eder.

4. Hukuk seçimi yoksa lisans alanın ülkesi mi uygulanır?

Kural olarak hayır. Kanun, hakkı veya kullanımını devreden tarafın işyeri/mutad meskeni bağlantısını esas alır; daha sıkı ilişki istisnası saklıdır.

5. İşçinin yazdığı yazılımın haklarına hangi hukuk uygulanır?

İşçinin işi kapsamında ve ifa sırasında meydana getirdiği fikrî ürünlerde işçi-işveren sözleşmesel ilişkisine iş sözleşmesini düzenleyen hukuk uygulanır.

6. Lisans bedelinin ödenmemesi m.23 mü m.28 mi?

Lisans bedelinin ödenmemesi sözleşmesel uyuşmazlıktır ve m.28 kapsamında değerlendirilir.

7. Lisans bittikten sonra marka kullanılmaya devam edilirse ne olur?

Hem sözleşmeye aykırılık hem de koruma ülkesindeki marka hakkı ihlali doğabilir; m.28 ve m.23 ayrı uygulanır.

8. Hukuk seçimi mahkeme yetkisini de belirler mi?

Hayır. Uygulanacak hukuk, yetkili mahkeme ve tahkim ayrı hukukî düzenlemelerdir.

9. Yabancı lisans sözleşmesi Türk mahkemesine nasıl sunulur?

Yabancı dildeyse HMK m.223 uyarınca Türkçe tercümesi de sunulmalıdır.

10. Uluslararası lisans sözleşmesinde en önemli SEO/uygulama hatası nedir?

Hakkın tescil/ihlal hukukuyla sözleşmeye uygulanacak hukuku aynı şey sanmaktır. MÖHUK m.23 ve m.28 farklı sorunları çözer.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →