Yurt Dışında Çalışan İşçiye Hangi Ülke Hukuku Uygulanır? MÖHUK m.27 | 2026

Yabancı şirkete uzaktan çalışan Türk vatandaşları, Türkiye merkezli şirket tarafından yurt dışına gönderilen çalışanlar, birden fazla ülkede çalışan satış yöneticileri, deniz/hava taşımacılığı personeli, proje çalışanları ve uluslararası grup şirketleri arasında görevlendirilen kişiler için “hangi ülkenin iş hukuku uygulanır?” sorusu doğrudan ücret, fesih, tazminat ve işçilik haklarını etkiler.

İş sözleşmesinde “İngiliz hukuku uygulanır”, “Alman hukuku uygulanır” veya “işveren merkez ülke hukuku uygulanır” yazması tek başına bütün işçi korumalarını ortadan kaldırmaz. MÖHUK m.27, işçiyi sözleşme taraflarının genel hukuk seçimi serbestliğine karşı özel olarak korur. İşçinin mutad işyeri hukukunun emredici asgari korumasını saklı tutar.

• MÖHUK m.27’nin temel kuralı nedir?
• İş sözleşmesinde yabancı hukuk seçilebilir mi?
• İşçinin asgari koruması nasıl belirlenir?
• Mutad işyeri hangi ülkedir?
• Geçici yurt dışı görevlendirme hukuku değiştirir mi?
• İşçi birden fazla ülkede çalışıyorsa hangi hukuk uygulanır?
• Daha sıkı ilişkili hukuk ne zaman uygulanır?
• Uygulanacak hukuk ile yetkili mahkeme arasındaki fark nedir?
• Uzaktan çalışmada hangi bağlantılar önemlidir?
• Dava öncesi hangi belgeler hazırlanmalıdır?

MÖHUK m.27’nin Temel Kuralı Nedir?

MÖHUK m.27, bireysel iş sözleşmelerine uygulanacak hukuku genel sözleşme kuralı olan m.24’ten ayırır. İş ilişkisini sıradan iki ticari taraf arasındaki sözleşme gibi görmez; işçinin ekonomik ve sözleşmesel olarak korunması gereken taraf olabileceğini kabul eder.

Maddenin ilk fıkrası hukuk seçimini kabul eder, fakat seçilen hukukun işçinin mutad işyeri hukukundaki emredici asgari korumayı azaltamayacağını düzenler. İkinci fıkra hukuk seçimi yoksa mutad işyeri hukukunu esas alır. Üçüncü fıkra işçinin belirli bir ülkede mutad çalışmasının bulunmadığı hâl için işverenin esas işyeri bağlantısını kurar. Dördüncü fıkra ise daha sıkı ilişkili başka ülke hukuku varsa istisnai düzeltme imkânı sağlar.

Bu sistem, iş sözleşmesinin başlığından veya bordronun hangi para birimiyle ödendiğinden daha geniş bir inceleme gerektirir. İşçinin fiilen nerede çalıştığı, çalışma organizasyonunun merkezi, işverenin işyeri, görevlendirmenin geçici veya kalıcı niteliği ve tarafların gerçek bağları birlikte değerlendirilir.

MÖHUK m.27’nin uygulanması için uyuşmazlığın yabancılık unsuru taşıması gerekir. İşverenin yabancı şirket olması, işçinin başka ülkede çalışması veya sözleşmenin uluslararası görevlendirme içermesi bu unsuru doğurabilir.

İş Sözleşmesinde Yabancı Hukuk Seçilebilir mi?

Evet. MÖHUK m.27 tarafların iş sözleşmesine uygulanacak hukuku seçmesine izin verir. Örneğin Türk çalışan ile Hollanda şirketi sözleşmede Hollanda hukukunu seçebilir. Ancak bu seçim mutlak değildir.

İşçi fiilen Türkiye’de mutad olarak çalışıyorsa ve Türk iş hukukunun emredici hükümleri işçiye seçilen hukuktan daha yüksek asgari koruma sağlıyorsa, hukuk seçimi işçiyi bu korumadan yoksun bırakamaz. Bu nedenle “sözleşmede yabancı hukuk seçildi, Türk iş hukukunun hiçbir kuralı uygulanmaz” sonucu m.27’ye aykırıdır.

Hukuk seçiminin etkisi, seçilen hukuk ile mutad işyeri hukukunun emredici hükümleri karşılaştırılarak belirlenir. Emredici olmayan alanlarda seçilen hukuk uygulanmaya devam edebilir. Koruma sistemi, bütün hükümler bakımından işçiye tek tek “en avantajlı hukuk” seçme yetkisi veren sınırsız bir seçenek değildir.

Standart grup şirketi sözleşmelerinde tüm çalışanlara aynı ülke hukukunun yazılması da m.27’nin korumasını bertaraf etmez. Her çalışanın gerçek mutad işyeri ve sözleşme bağlantısı ayrı değerlendirilmelidir.

İşçinin Asgari Koruması Nasıl Belirlenir?

MÖHUK m.27’nin koruduğu taban, işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümleridir. Tarafların sözleşmeyle işçi aleyhine kaldıramadığı veya azaltamadığı iş hukuku hükümleri bu çerçevede önem taşır.

Türkiye mutad işyeri ise ücret, çalışma süresi, yıllık izin, fesih, iş güvencesi veya tazminat gibi konularda 4857 sayılı İş Kanunu, 6098 sayılı TBK ve ilgili emredici düzenlemeler somut uyuşmazlığa göre gündeme gelebilir. Deniz veya hava çalışanları, basın çalışanları ya da özel sektörler için ayrı kanunlar bulunabilir.

Bir kuralın “emredici” olup olmadığı, o hukuk düzeninin kendi niteliğine göre belirlenir. İşçinin sözleşmede bir haktan feragat etmiş olması, emredici hükmün korumasını otomatik ortadan kaldırmaz.

İş sözleşmesinde yabancı para ücret, yabancı sosyal güvenlik sistemi veya yabancı bordro bulunması da işçinin mutad işyeri hukukundaki asgari korumayı tek başına değiştirmez. Sosyal güvenlik ise ayrıca ikili sosyal güvenlik sözleşmeleri ve kamu hukuku kurallarına tabi olabilir.

Mutad İşyeri Hangi Ülkedir?

Mutad işyeri, işçinin işini fiilen ve düzenli biçimde yaptığı ülkeyle ilgilidir. İş sözleşmesinde yazılı şirket merkezi veya bordro düzenleyen şirketin ülkesi tek başına mutad işyerini belirlemez.

Örneğin Almanya merkezli yazılım şirketinin çalışanı yıllardır Mersin’deki evinden tam zamanlı çalışıyor, bütün görevlerini Türkiye’den yürütüyor ve yalnız yılda birkaç toplantı için Almanya’ya gidiyorsa fiili çalışma merkezi Türkiye olabilir. Buna karşılık Türk şirketinin çalışanı kalıcı şekilde Fransa’daki proje sahasında çalışıyor ve işin bütün organizasyonu oradaysa Fransa bağlantısı güçlüdür.

Mutad işyeri belirlenirken çalışmanın sürekliliği, işin nereden organize edildiği, işçinin görev sonrası düzenli döndüğü yer, iş araçlarının bulunduğu yer, müşteriler ve işveren talimatlarının fiili merkezi gibi unsurlar değerlendirilebilir.

Çalışanın ikamet adresi ile mutad işyeri aynı olmak zorunda değildir. Sınır çalışanı bir ülkede yaşayıp her gün başka ülkede çalışabilir. Bu durumda yaşam merkezi ile işin fiili yürütüldüğü yer birbirinden ayrılır.

Geçici Yurt Dışı Görevlendirme Uygulanacak Hukuku Değiştirir mi?

MÖHUK m.27 açıkça işçinin işini geçici olarak başka bir ülkede yapmasının mutad işyerini değiştirmeyeceğini kabul eder. Böylece kısa süreli proje, eğitim, montaj veya geçici görev nedeniyle çalışan her seferinde yeni ülke hukukuna bağlanmaz.

Ancak görevlendirmenin gerçekten geçici olup olmadığı fiili duruma göre belirlenir. Sözleşmede “geçici” yazması tek başına yeterli değildir. Görevlendirme yıllarca sürüyor, işçinin tüm çalışma düzeni yeni ülkeye taşınmış ve önceki işyeriyle fiili bağ kopmuşsa mutad işyeri analizi yeniden yapılmalıdır.

Görevlendirme süresi, geri dönüş planı, aile ve konut taşınması, işveren organizasyonu, iş ekipmanı ve iş talimatlarının geldiği yer somut değerlendirmede önem taşır.

Geçici görevlendirme, ilgili ülkenin iş sağlığı, göçmenlik, çalışma izni, vergi veya doğrudan uygulanan kurallarını tamamen etkisiz hâle getirmez. MÖHUK m.27’deki uygulanacak hukuk ile kamu hukuku yükümlülükleri ayrı incelenir.

İşçi Birden Fazla Ülkede Çalışıyorsa Hangi Hukuk Uygulanır?

İşçi belirli tek bir ülkede mutad olarak çalışmıyorsa MÖHUK m.27, işverenin esas işyerinin bulunduğu ülke hukukuna bağlanma imkânı getirir. Bu hüküm özellikle sürekli seyahat eden veya faaliyeti birden fazla ülkeye dağılmış çalışanlarda önemlidir.

Pilotlar, kabin personeli, uluslararası satış yöneticileri, bölge müdürleri, teknik servis ekipleri veya çok ülkeli proje çalışanlarında hangi ülkenin mutad işyeri olduğu her zaman açık olmayabilir. İşçinin faaliyetlerinin gerçek merkezi önce araştırılır; belirli bir ülke tespit edilemiyorsa işverenin esas işyeri bağlantısı devreye girer.

“Esas işyeri” ile şirketin dünyadaki kayıtlı merkezi her zaman aynı olmayabilir. İş ilişkisini kuran ve yöneten organizasyon birimi, şirket yapılanması ve sözleşmeyle ilişkili işyeri incelenmelidir.

Birden fazla işveren veya grup şirketi varsa gerçek işverenin kim olduğu ayrıca belirlenir. Ücretin bir şirketten ödenmesi, talimatın başka şirketten gelmesi ve çalışanın üçüncü grup şirketine hizmet vermesi hâlinde işveren sıfatı delillerle çözülmelidir.

Daha Sıkı İlişkili Hukuk Ne Zaman Uygulanır?

MÖHUK m.27, bütün hâl ve şartlara göre iş sözleşmesinin başka bir ülke hukukuyla daha sıkı ilişkili olması hâlinde bu daha sıkı ilişkili hukukun uygulanmasına imkân verir. Bu hüküm, mutad işyeri veya esas işyeri bağlantısının somut olayın gerçek merkezini yansıtmadığı istisnai durumları düzeltir.

Daha sıkı ilişki tek bir belgeye dayanmaz. İşçinin işe alındığı yer, çalışma süresi, işveren organizasyonu, ücret ve vergi bağlantısı, sosyal güvenlik sistemi, işin ekonomik merkezi ve tarafların sürekli ilişkisi birlikte değerlendirilebilir.

Bu istisna, işverenin dilediği ülkeyi seçmesine yarayan serbest kapı değildir. Mahkeme somut ve güçlü bağlantıları ortaya koymalıdır. İşçinin koruyucu m.27 sisteminin amacı göz ardı edilmez.

Dava dilekçesinde “başka hukuk daha sıkı ilişkili” denilecekse bunu destekleyen tüm bağlantılar ve neden mutad işyeri karinesinin somut olayı yansıtmadığı açıklanmalıdır.

Uygulanacak Hukuk ile Yetkili Mahkeme Arasındaki Fark Nedir?

MÖHUK m.27 hangi ülke maddi iş hukukunun uygulanacağını belirler. MÖHUK m.44 ise iş sözleşmesi veya iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıkta Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini düzenler.

Türk mahkemesi m.44 uyarınca yetkili olup m.27 gereğince yabancı hukuku uygulayabilir. Tersine sözleşmeye Türk hukuku seçilmiş olması, m.44 bağlantıları yoksa tek başına Türk mahkemesini milletlerarası yetkili yapmaz.

Yetki hakkında ayrıntılı açıklama için MÖHUK m.44 yurt dışı iş sözleşmesinde yetkili mahkeme rehberi incelenebilir.

MÖHUK m.47/2 ayrıca m.44’teki koruyucu Türk mahkemesi yetkisinin tarafların yabancı mahkeme anlaşmasıyla işçi aleyhine bertaraf edilemeyeceğini düzenler. Böylece hukuk seçimi ve mahkeme seçimi iki ayrı koruma katmanına tabidir.

Uzaktan Çalışmada Hangi Bağlantılar Önemlidir?

Uzaktan çalışma, m.27 uygulamasında fiili çalışma merkezinin belirlenmesini daha önemli hâle getirmiştir. Çalışan yabancı işverenin ofisine hiç gitmeden Türkiye’den hizmet verebilir. Bu durumda işveren merkezinin yabancı ülkede olması tek başına o ülke hukukunu zorunlu yapmaz.

Ev ofisinin kalıcı çalışma noktası olması, bilgisayar ve ekipmanın Türkiye’ye gönderilmesi, çalışanın iş günlerinin tamamını Türkiye’den yürütmesi, yerel çalışma saatleri ve işverenin uzaktan çalışma düzenini kabul etmesi mutad işyeri analizinde önem taşıyabilir.

VPN veya sunucuya yabancı ülkeden bağlanılması ise fiziksel çalışma yerini tek başına değiştirmez. Teknik veri merkezi ile işçinin fiili çalışma yeri birbirinden ayrılmalıdır.

Uzaktan çalışan kişi farklı ülkeler arasında sürekli hareket ediyorsa işin hangi ülkede mutadlaştığı daha karmaşık hâle gelir. Çalışma takvimleri, giriş-çıkış kayıtları, ikamet, şirket iletişimleri ve iş organizasyonu birlikte değerlendirilir.

Dava Öncesi Hangi Belgeler Hazırlanmalıdır?

İş sözleşmesi, ek protokoller, görevlendirme yazıları, uzaktan çalışma politikası, bordrolar, banka ödemeleri, sosyal güvenlik kayıtları ve işveren yazışmaları dosyanın temelidir. Çalışanın hangi ülkede ne kadar süre çalıştığını gösteren seyahat, ikamet ve çalışma kayıtları da mutad işyeri analizinde önemlidir.

Hukuk seçimi maddesi varsa sözleşmenin kabul edilen dil ve sürümü belirlenmelidir. Yabancı dildeki sözleşme Türk mahkemesine sunulacaksa HMK m.223 uyarınca Türkçe tercüme hazırlanmalıdır.

Yabancı işverenin tam şirket unvanı, kuruluş ülkesi, merkez adresi ve temsilcileri doğrulanmalıdır. Yabancı ticaret sicil belgesi için HMK m.224 ve apostil/tasdik kuralları uygulanabilir.

Türkiye’de açılacak iş alacağı veya işe iade davasında 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 kapsamındaki zorunlu arabuluculuk ve diğer dava şartları ayrıca kontrol edilmelidir. Yurt dışı dosyalar için Yurt Dışındaki Müvekkiller konu merkezi kullanılabilir.

10 Adımlık Uygulanacak Hukuk Kontrol Listesi

1. İş ilişkisinin yabancılık unsurunu belirleyin.
2. Sözleşmede açık hukuk seçimi olup olmadığını tespit edin.
3. İşçinin fiili ve sürekli mutad işyerini belirleyin.
4. Seçilen hukukun işçiyi mutad işyeri hukukunun emredici asgari korumasından yoksun bırakıp bırakmadığını karşılaştırın.
5. Görevlendirmenin geçici mi kalıcı mı olduğunu delillerle belirleyin.
6. İşçi belirli ülkede mutad çalışmıyorsa işverenin esas işyeri bağlantısını inceleyin.
7. Daha sıkı ilişkili başka ülke hukuku olup olmadığını tüm hâl ve şartlarla değerlendirin.
8. Mahkeme yetkisini ayrı olarak MÖHUK m.44’e göre belirleyin.
9. Sosyal güvenlik, vergi, çalışma izni ve doğrudan uygulanan kuralları maddi iş hukukundan ayrı kontrol edin.
10. Yabancı sözleşme ve şirket belgelerinin tercüme/tasdik işlemlerini dava öncesinde tamamlayın.

Resmî Kaynaklar

• 5718 sayılı MÖHUK – m.27, m.44 ve m.47
• 4857 sayılı İş Kanunu
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu

Sık Sorulan Sorular

1. Yabancı şirket için Türkiye’den çalışıyorsam hangi hukuk uygulanır?

Mutad işyeriniz Türkiye ise MÖHUK m.27’nin mutad işyeri koruması önem kazanır; sözleşmede yabancı hukuk seçilmiş olsa dahi Türk emredici asgari koruması saklı olabilir.

2. İş sözleşmesinde Alman hukuku yazıyorsa Türk iş hukuku uygulanmaz mı?

Bu sonuç otomatik değildir. MÖHUK m.27 hukuk seçiminin işçiyi mutad işyeri hukukunun emredici asgari korumasından yoksun bırakamayacağını düzenler.

3. Geçici olarak altı ay yurt dışında çalışmak mutad işyerini değiştirir mi?

Salt geçici görevlendirme mutad işyerini kendiliğinden değiştirmez; görevlendirmenin fiili niteliği ve sürekliliği incelenir.

4. Birden fazla ülkede çalışan işçiye hangi hukuk uygulanır?

Belirli bir mutad işyeri tespit edilemiyorsa MÖHUK m.27’de işverenin esas işyeri bağlantısı gündeme gelir; daha sıkı ilişkili hukuk istisnası da ayrıca incelenir.

5. Türk vatandaşı olmam Türk iş hukukunun uygulanması için yeterli mi?

Hayır. MÖHUK m.27 vatandaşlıktan ziyade hukuk seçimi, mutad işyeri, esas işyeri ve daha sıkı ilişki bağlantılarını esas alır.

6. Türk mahkemesi yetkiliyse mutlaka Türk hukuku mu uygulanır?

Hayır. Yetki MÖHUK m.44; uygulanacak hukuk MÖHUK m.27 uyarınca ayrı belirlenir.

7. Yabancı hukuk seçildiyse Türk mahkemesi onu uygulayabilir mi?

Evet. MÖHUK m.2 uyarınca yetkili yabancı hukuk Türk mahkemesince uygulanabilir; m.27 işçi koruması ayrıca dikkate alınır.

8. Home office adresim mutad işyeri sayılır mı?

Kalıcı ve fiili çalışma merkeziyse önemli olabilir; yalnız göstermelik adres yeterli değildir. İşin gerçek organizasyonu ve sürekliliği incelenir.

9. Sosyal güvenlik hukuku da m.27’ye göre mi belirlenir?

Sosyal güvenlik kamu hukuku ve uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri yönünden ayrıca incelenir; m.27 bireysel iş sözleşmesine uygulanacak hukuku düzenler.

10. Yabancı dilde iş sözleşmesini mahkemeye nasıl sunarım?

HMK m.223 uyarınca yabancı dilde belgeye dayanan taraf Türkçe tercümesini de mahkemeye sunmalıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →