İstanbul Memnu Hakların İadesi Başvurusu

Önce engelin hangi kanundan doğduğu belirlenir

Bir başvurunun reddedilmesinde ceza mahkûmiyeti gerekçe gösteriliyorsa, yalnız suçun adıyla yetinilmez. Engeli doğuran özel kanun hükmü, mahkûmiyetin türü ve süresi ile kurumun hangi şartı aradığı belirlenir. Yasaklanmış hakların geri verilmesi talebi bu hukuki engelle ilişkilendirilir. Bir ruhsatın başka bir şart eksikliğinden reddedilmesi veya bağımsız bir disiplin yaptırımı, mahkûmiyete bağlı hak yoksunluğuyla aynı şey değildir.

TCK m.53’ün infazla sınırlı hak yoksunlukları ile özel kanunlardan doğan engeller ayrılır. TCK m.53/2, maddede belirtilen istisnalar gözetilerek, ilgili yoksunlukların hapis cezasının infazına kadar sürmesini düzenler. Cezanın bitmesiyle sona eren bir yasak için her durumda ayrıca üç yıl beklenmesi gerekmez. Buna karşılık özel kanundaki mahkûmiyet engeli, yalnız cezaevinden çıkılmış olmasıyla otomatik olarak ortadan kalkmaz.

5352 m.13/A/1, TCK m.53’ün beşinci ve altıncı fıkralarını açıkça saklı tutar. Görevin veya mesleğin kötüye kullanılmasına bağlı ek yasak ile taksirli suç nedeniyle meslek, sanat veya sürücü belgesine ilişkin yasaklar, bu saklı tutma hükmü görmezden gelinerek sona ermiş sayılmaz. Başvuruda hangi yasağın hangi tarihte bittiği ayrı gösterilmelidir.

5352 sayılı Kanun m.13/A bir beraat yolu değildir. Mahkûmiyetin yanlışlığı ileri sürülüyorsa ilgili kanun yolu veya yargılamanın yenilenmesi şartları ayrıca değerlendirilir. Hak iadesi talebiyle ceza davasının delilleri baştan yargılanmaz.

Üç yıl cezaevinden çıkıştan değil, infazın tamamlanmasından hesaplanır

M.13/A/1-a, mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık süre arar. Hükmün verildiği tarih, kesinleşme, denetimli serbestliğe ayrılma ve koşullu salıverilme farklı tarihlerdir. Bunlardan birinin tahmini olarak infaz bitimi kabul edilmesi süreyi yanlış başlatır.

Hapis cezasında ilgili ilamın infaz kaydı; adli para cezasında ödeme ve infazın kapanma bilgisi incelenir. İlamda birden fazla yaptırım bulunuyorsa yalnız bir ödeme makbuzuna veya tek cezanın bitimine bakılmaz. İnfaz savcılığından alınan yazının hangi karar ve yaptırımı kapsadığı açık olmalıdır.

M.13/A/1-b, bu üç yıllık dönemde yeni suç işlenmemesini ve hayatın iyi hâlli sürdürüldüğü konusunda mahkemede kanaat oluşmasını ayrıca arar. Sürenin dolması tek başına olumlu karar yerine geçmez. Devam eden bir soruşturma ile kesinleşmiş mahkûmiyet aynı hukuki tespit değildir; masumiyet karinesi korunur. İncelenen fiilin tarihi ve dosyanın hukuki durumu açıklanmalıdır.

İyi hâl için kanunda her başvuruda sunulması zorunlu tek bir özel sertifika düzenlenmemiştir. Çalışma, eğitim ve yaşam düzenine ilişkin gerçek kayıtlar incelemeye sunulur; mahkeme gerekli araştırmayı yapar. Gerçeğe aykırı referans yazıları kanuni değerlendirme yerine geçmez.

İkinci fıkradaki beş yıl hangi durumda uygulanır?

Mahkûm olunan cezanın infazına genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukuki nedenle son verilmişse m.13/A/2 uygulanır. Hükmün kesinleşmesinden itibaren beş yıl geçmelidir. Ancak süre, mahkûm olunan hapis cezasına üç yıl eklenerek bulunan süreden az olamaz.

Hem beş yıllık alt eşik hem hapis cezası artı üç yıllık karşılaştırma yapılır. Beş yıl ile üç yıl basitçe toplanıp herkese sekiz yıl sonucu verilmez. Birinci fıkranın başlangıcı infaz bitimi, ikinci fıkranın başlangıcı kesinleşmedir. Cezanın hangi hukuki nedenle sona erdiği açıklanmadan uygulanacak fıkra seçilemez.

Genel af veya etkin pişmanlık bu özel fıkranın dışında tutulmuştur. Bu kurumların mahkûmiyete ve hak yoksunluğuna etkisi kendi hükümleriyle değerlendirilir. Kanunun istisnası atlanarak her sona erme sebebi için aynı beş yıllık şart ileri sürülemez.

Her başvuru ağır ceza mahkemesine yapılmaz

M.13/A/3 iki yetkili merci gösterir: hükmü veren mahkeme veya hükümlünün ikametgâhındaki aynı dereceli mahkeme. Eski hüküm asliye ceza mahkemesindense sırf hak iadesi isteniyor diye ikamet yerindeki ağır ceza mahkemesi genel görevli hâle gelmez. Kanundaki “aynı derece” koşulu korunmalıdır.

İstanbul’da ikamet eden kişinin, başka şehirdeki mahkûmiyet için İstanbul’daki aynı dereceli mahkemeye başvuru seçeneği bulunur. Hükmü veren mahkemeye başvuru seçeneği de devam eder. İkamet yerinin hangi adli yargı çevresinde olduğu belgeden belirlenir; İstanbul’un bütün ilçeleri tek mahkeme çevresiymiş gibi gösterilmez.

Talebi hükümlü veya vekili yapar. Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne kayıt silme dilekçesi verilmesi, mahkemenin vereceği yasaklanmış hakların geri verilmesi kararının yerine geçmez. İnfaz hâkimliğinin genel infaz yetkisi de m.13/A’daki özel görev hükmünü ortadan kaldırmaz.

Dilekçede suçlama savunması değil, iade şartları gösterilir

Mahkûmiyetin mahkeme adı, esas ve karar numarası, suç maddesi, yaptırımı ve kesinleşmesi belirtilir. İnfazın tamamlandığı tarih ilgili yazıyla açıklanır. İkamet yerindeki mahkeme seçilmişse ikamet kaydı; talep edilen hak yoksunluğuna ilişkin kurum işlemi varsa o karar sunulur. Sicil ve arşiv belgesi hangi kaydın değerlendirildiğini belirlemeye yarar.

İyi hâle ilişkin belgeler gerçek yaşam durumuyla sınırlı ve doğrulanabilir olmalıdır. Başka dosyalarda kullanılan olay yeri, arama veya kriminal rapor listelerini bu başvuruya taşımak m.13/A’nın şartlarını açıklamaz. Birden fazla mahkûmiyet bulunuyorsa her ilamın infaz ve hak yoksunluğu etkisi ayrıca gösterilir.

M.13/A/4, mahkemeye dosya üzerinden inceleme veya savcı ile hükümlüyü dinleyerek karar verme imkânı tanır. Her başvuruda duruşma açılması zorunlu değildir; incelemenin belirli gün içinde biteceği de garanti edilemez. Yedinci fıkra, başvuru nedeniyle oluşan masrafların hükümlü tarafından karşılanacağını düzenler. Kanunda bulunmayan sabit ücret veya sonuçlanma süresi yazılamaz.

Olumlu karar arşive kaydedilir; arşivi kendiliğinden yok etmez

M.13/A/6 uyarınca iade kararı kesinleştiğinde adli sicil arşivine kaydedilir. Kararın kesinleşmiş örneği ve bildirim işleminin tamamlanması önemlidir. Henüz kesinleşmemiş kararın her kurumda nihai sonuç doğurduğu varsayılmamalıdır.

5352 m.12/1-b’de, Anayasa m.76 veya Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetler için iki arşiv süresi vardır. Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmışsa on beş yıl; bu karar aranmadan otuz yıl sonunda tam silme söz konusudur. Süreler arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten başlar. Kararın alındığı günden itibaren yeniden on beş yıl sayılması genel kural değildir.

Hak iadesi, arşiv kaydının hemen silinmesiyle eş tutulamaz. Adli sicil ve arşiv kaydının silinmesi ayrı şartlar ve işlem gerektirir. Kişinin yalnız iş başvurusu yapacak olması bu süreleri ortadan kaldırmaz.

Hak yoksunluğunun giderilmesi de belirli kamu görevine mutlaka atanma, ruhsatın otomatik verilmesi veya bütün mesleki şartların tamamlanması demek değildir. İlgili kurumun mahkûmiyetten bağımsız kanuni şartları ayrıca değerlendirilir. Mahkeme kararıyla kurumun somut işlemine ilişkin inceleme birbirinden ayrılır.

Ret kararının gerekçesine uygun kanun yolu

M.13/A/5, verilen karara karşı hükümle ilgili olarak CMK’da öngörülen kanun yoluna başvurulacağını düzenler. Her kararı infaz hâkimliğine şikâyet veya sulh ceza itirazı olarak adlandırmak doğru değildir. Kararın niteliği, tarihine ilişkin geçiş hükümleri ve kanun yolu şartları birlikte belirlenir.

İstinafa açık kararlar yönünden CMK m.273’teki güncel genel süre, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Ret sebebi eksik infaz kaydıysa bu eksik; süre hesabıysa başlangıç ve bitiş tarihleri; iyi hâlse dayanılan somut tespitler açıklanır. İstinaf başvurusu, ilk iade dilekçesinin gerekçeye cevap vermeden aynen tekrarlanmasıyla sınırlanmamalıdır.