Yurt Dışı Uçuşunda Overbooking Nedeniyle Uçağa Alınmadım: Haklarım Neler? SHY-YOLCU m.5, 8-10 | 2026
Yurt dışında yaşayan veya Türkiye ile başka bir ülke arasında sık seyahat eden yolcuların en çok karşılaştığı uyuşmazlıklardan biri, havayolunun uçaktaki koltuk sayısından fazla rezervasyon kabul etmesi nedeniyle yolcunun uçuşa alınmamasıdır. Uygulamada bu durum “overbooking” olarak adlandırılır. Ancak hukuken önemli olan, havayolunun fazla rezervasyon yapmış olması değil; yolcunun geçerli bir taşıma sözleşmesi ve onaylı rezervasyonu bulunduğu halde kendi iradesi dışında uçağa kabul edilmemesidir.
Türkiye’de yolcu haklarının temel düzenlemesi Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-YOLCU)’dur. Yönetmeliğin 5. maddesi uçağa kabul edilmeme prosedürünü, 8. maddesi tazminatı, 9. maddesi geri ödeme veya güzergâh değişikliğini, 10. maddesi ise hizmet hakkını düzenler. Bu haklar birbirinin alternatifi değildir. Somut olayın şartları varsa yolcu hem parasal tazminatını hem bilet iadesi veya alternatif uçuş hakkını hem de bekleme sırasında sağlanması gereken hizmetleri birlikte ileri sürebilir.
1. Overbooking ve uçağa kabul edilmeme nedir?
Overbooking, havayolunun belirli bir uçuş için uçakta bulunan koltuk sayısından daha fazla onaylı rezervasyon kabul etmesidir. Havayolları, bazı yolcuların uçuşa gelmeyeceği varsayımıyla kapasitenin üzerinde satış yapabilir. Ancak beklenenden fazla yolcu uçuşa geldiğinde bütün yolculara koltuk sağlanamazsa taşıyıcı, SHY-YOLCU’daki uçağa kabul edilmeme prosedürünü uygulamak zorundadır.
SHY-YOLCU bakımından “uçağa kabul edilmeme”, Yönetmelikte sayılan makul ret sebepleri bulunmadığı halde, yolcunun ilgili uçuşa kabul edilmemesidir. Dolayısıyla yolcunun pasaport veya vizesinin geçersiz olması, güvenlik sebebi, sağlık açısından uçuşa elverişsizliğin belgelenmesi veya emniyet gerekçesi ile reddedilmesi overbooking tazminatıyla aynı hukuki kategoriye girmez.
Havayolu “uçakta yer kalmadı”, “operasyonel sebeple koltuk veremiyoruz”, “fazla rezervasyon var” veya benzeri bir açıklama yapıyorsa yolcu, bu açıklamanın yazılı hale getirilmesini istemelidir. Biniş kartının iptal edilmesi, yeni uçuş kartı düzenlenmesi, bagajın geri verilmesi ve havayolunun mesaj/e-posta kayıtları sonradan uyuşmazlığın ispatında önemlidir.
2. SHY-YOLCU m.5 hangi şartlarda uygulanır?
SHY-YOLCU m.5’in overbooking nedeniyle zorunlu uçağa kabul edilmeme sonuçlarını doğurabilmesi için yolcunun taşıma sözleşmesinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmiş olması gerekir. Yolcunun onaylanmış rezervasyonu bulunmalı, havayolunun bildirdiği zamanda check-in işlemini tamamlamalı ve biniş kapısında süresinde hazır bulunmalıdır. Havayolunun uçuşa kabul şartlarında daha erken bir süre öngörülmüşse o süreye uyulması gerekir.
Yolcu check-in kapanışından sonra havalimanına gelmişse, kapıya zamanında ulaşmamışsa veya gerekli seyahat belgesini ibraz edememişse olay overbooking olsa bile tazminat talebinin ispatı güçleşir; çünkü taşıyıcı ret kararının yolcudan kaynaklanan ayrı bir nedenle verildiğini savunabilir. Bu nedenle elektronik check-in kaydı, biniş kartı, mobil uygulama ekran görüntüsü, bagaj teslim etiketi ve kapıda bulunulduğunu gösteren kayıtlar saklanmalıdır.
Türkiye’den yurt dışına yapılan uçuşlarda SHY-YOLCU doğrudan uygulanır. Yabancı ülkeden Türkiye’ye gelen uçuşlarda ise Yönetmeliğin kapsam maddesi, uçuşu icra eden taşıyıcının niteliği ve ilgili seferin başlangıç noktası birlikte değerlendirilir. Aynı olay Avrupa Birliği mevzuatı veya başka bir devletin yolcu hakları kuralları kapsamında da hak doğurabilir. Ancak Türkiye’de SHGM’ye yapılacak başvuruda öncelikle SHY-YOLCU kapsamı gösterilmelidir.
3. Gönüllü vazgeçme ile zorunlu uçağa almama farkı
SHY-YOLCU m.5, havayoluna doğrudan rastgele yolcu seçip uçağa almama yetkisi vermez. Uçuşta uçağa kabul edilmeme öngörülüyorsa taşıyıcının öncelikle rezervasyonundan gönüllü olarak vazgeçecek yolcuları araması gerekir. Gönüllü olan yolcu, havayoluyla kararlaştırdığı menfaat karşılığında rezervasyonundan vazgeçer ve ayrıca m.9’daki geri ödeme veya güzergâh değişikliği haklarından yararlanır.
Gönüllü vazgeçme ile irade dışı uçağa kabul edilmeme aynı şey değildir. Havayolu “300 Avro voucher verirsek yarınki uçuşa geçer misiniz?” şeklinde bir teklif yapmış, yolcu teklifi açıkça kabul etmiş ve gönüllü olarak yerinden vazgeçmişse m.8’deki zorunlu tazminat rejimi yerine taraflar arasındaki gönüllü anlaşma önem kazanır. Buna karşılık yolcu teklif kabul etmediği halde uçuşa alınmıyorsa zorunlu uçağa kabul edilmeme söz konusudur.
Bu nedenle voucher, mil, otel, nakit ödeme veya sonraki uçuş teklifi içeren belgeler okunmadan imzalanmamalıdır. “Tüm haklarımdan feragat ediyorum” anlamına gelen bir metnin kabul edilmesi sonradan talep tartışmasına yol açabilir. Yolcunun iradesi dışında uçuşa alınmadığını açıkça gösteren kayıt, tazminat talebinin merkezindeki delildir.
4. 250-400-600 Avro tazminat nasıl belirlenir?
SHY-YOLCU m.8, dış hat uçuşlarında uçağa kabul edilmeyen yolcular için mesafeye bağlı standart tazminat öngörür. 1.500 kilometre veya daha kısa dış hat uçuşlarında 250 Avro; 1.500 ile 3.500 kilometre arasındaki uçuşlarda 400 Avro; 3.500 kilometreden uzun uçuşlarda 600 Avro esas alınır. Uçuş mesafesi, başlangıç noktası ile son varış noktası arasındaki büyük çember yöntemi esas alınarak belirlenir.
Bu tazminatın doğması için yolcunun ayrıca “maddi zararım şu kadar” diye ayrı bir zarar hesabı ispatlaması gerekmez. Yönetmelik, uçağa kabul edilmeme halinde standart tazminat hakkını doğrudan tanır. Yolcunun yeni bilet, otel, transfer veya iş kaybı gibi ayrıca belgelenebilir zararı varsa, bunların hukuki dayanağı standart SHY-YOLCU tazminatından ayrı değerlendirilir.
Taşıyıcı, yolcuyu alternatif bir uçuşla son varış yerine ulaştırır ve varıştaki gecikme Yönetmelikteki mesafe dilimlerine göre belirlenen 2, 3 veya 4 saatlik sınırları aşmazsa m.8 çerçevesinde tazminatın yüzde 50 azaltılması gündeme gelebilir. Bu nedenle yalnız yeni uçağın kalkış saati değil, biletteki son varış noktasına fiilen ulaşılan saat kaydedilmelidir.
Tazminat, yolcunun özgür ve bilgilendirilmiş tercihi dışında yalnızca kupon veya mil olarak dayatılamaz. Yönetmelikte öngörülen ödeme yöntemleri uygulanmalı; seyahat çeki veya başka hizmetlerle ödeme yolcunun anlaşmasına dayanmalıdır. Havayolu “yalnız voucher veriyoruz” diyerek kanuni tazminat yükümlülüğünü tek taraflı değiştiremez.
5. Bilet iadesi ve alternatif uçuş hakkı
Uçağa kabul edilmeyen yolcu yalnız tazminat almaz. SHY-YOLCU m.9, yolcuya seyahatin devamı konusunda seçim hakkı verir. Yolcu somut ihtiyacına göre üç temel yoldan birini seçebilir:
- Bilet bedelinin Yönetmelikteki süre ve usule göre iadesini, yolculuğun artık amacına hizmet etmediği durumda kullanılmayan ve şartları varsa kullanılan bölümler için geri ödemeyi; bağlantılı yolculukta gerekiyorsa ilk hareket noktasına en erken dönüş uçuşunu istemek.
- Benzer taşıma şartları altında son varış noktasına mümkün olan en erken fırsatta güzergâh değişikliği istemek.
- Koltuk durumuna bağlı olarak yolcunun uygun göreceği daha sonraki bir tarihte son varış noktasına güzergâh değişikliği istemek.
Havayolu, yolcuyu sadece kendi ticari açıdan tercih ettiği seçeneğe zorlayamaz. Özellikle iş toplantısı, mahkeme duruşması, cenaze, sağlık randevusu veya bağlantılı uçuş nedeniyle seyahatin ertesi gün yapılmasının yolcu bakımından anlamı kalmamışsa iade seçeneği önem taşır. Yolcu alternatif uçuşu kabul edecekse yeni uçuşun tarih-saat ve güzergâhı yazılı olarak alınmalıdır.
Bu hakların SHY-YOLCU m.8’deki tazminattan ayrı olduğu unutulmamalıdır. “Size yeni uçuş verdik, o nedenle tazminat yok” biçimindeki yaklaşım, m.5 ve m.8’in şartları gerçekleşmişse hukuken yeterli değildir. Alternatif uçuş taşıma borcunun yerine getirilmesine; m.8 tazminatı ise zorunlu uçağa kabul edilmemenin yolcuya yüklediği mağduriyete ilişkindir.
6. Yemek, otel, transfer ve iletişim hakkı
SHY-YOLCU m.10, yolcunun yeni uçuşu beklerken temel ihtiyaçlarının taşıyıcı tarafından karşılanmasını öngörür. Bekleme süresine uygun yiyecek ve içecek hizmeti sağlanmalıdır. Yolcuya ücretsiz iletişim imkânları verilmelidir. Alternatif uçuş ertesi gün veya daha sonraki bir tarihteyse otel ya da uygun konaklama ve havalimanı ile konaklama yeri arasındaki ulaşım da taşıyıcının sorumluluğundadır.
Havayolu bu hizmetleri fiilen sağlamazsa yolcu zorunlu ve makul giderlerini belgelemelidir. Otel faturası, taksi/transfer belgesi, yemek fişi ve iletişim masrafını gösteren kayıtlar saklanmalıdır. Lüks veya olayla ilgisiz harcamalar yerine, bekleme sürecinin doğal sonucu olan makul giderler ispatlanmalıdır.
Hizmet hakkı, m.8 tazminatından düşülecek bir avans değildir. Yolcuya otel verilmesi veya yemek kuponu sağlanması, standart tazminatın ortadan kalktığı anlamına gelmez. Aynı şekilde yolcu alternatif uçuşa yönlendirilmiş olsa dahi bekleme süresinin m.10’da öngörülen hizmetleri gerektirmesi halinde taşıyıcı bunları sunmalıdır.
7. Hangi hallerde tazminat doğmaz?
Yönetmelik, her uçağa binememe olayını uçağa kabul edilmeme saymaz. Yolcunun sağlık durumu, uçuş emniyeti, genel güvenlik veya seyahat belgelerinin yetersizliği gibi makul sebepler mevcutsa taşıyıcı yolcuyu reddedebilir. Pasaportun süresinin dolmuş olması, vize veya transit vize şartının sağlanmaması, resmi makamların giriş yasağı, güvenlik prosedürüne uymama veya tıbbi açıdan uçuşa elverişsizliğin somut şekilde ortaya konulması bu değerlendirmeye girebilir.
Taşıyıcının yalnız “operasyonel sebep” demesi ise tek başına istisna yaratmaz. Ret gerekçesi somutlaştırılmalıdır. Uçuşta boş koltuk olduğu halde ağırlık-denge, uçak değişikliği veya operasyonel zorunluluk ileri sürülüyorsa olayın SHY-YOLCU bakımından hukuki niteliği ayrı incelenir. Yolcunun talebi üzerine ret sebebinin yazılı verilmesi uyuşmazlığın doğru sınıflandırılması için önemlidir.
8. Hangi deliller saklanmalıdır?
Overbooking uyuşmazlığında en önemli hata, yolcunun havalimanından ayrılırken elindeki belgeleri atmasıdır. Şu kayıtlar mümkün olduğunca birlikte saklanmalıdır:
- E-bilet ve rezervasyon numarası (PNR),
- ödeme dekontu veya kart ekstresi,
- check-in tamamlandığını gösteren kayıt ve biniş kartı,
- bagaj etiketi,
- kapı değişikliği ve uçuş mesajları,
- havayolunun uçağa kabul etmeme veya yeni uçuş belgesi,
- havayolu personeli tarafından verilen yazılı açıklama,
- e-posta, SMS ve mobil uygulama bildirimleri,
- otel, yemek, ulaşım ve yeni bilet gider belgeleri,
- alternatif uçuşun gerçek varış saatini gösteren kayıt.
Başvuruda olay kronolojisi saat saat yazılmalıdır: planlanan kalkış, check-in zamanı, kapıya varış, ret bildirimi, alternatif uçuş teklifi ve fiili varış saati. Bu yöntem, taşıyıcının sonradan “yolcu geç kaldı” veya “belge eksikti” savunmasını değerlendirmeyi kolaylaştırır.
9. Havayoluna ve SHGM’ye başvuru sırası
SHGM’nin yürürlükteki başvuru sistemi uyarınca yolcu, öncelikle uçuşu icra eden havayolu işletmesine başvurmalıdır. Başvuru mümkün olduğunca havayolunun resmi şikâyet/geri bildirim kanalı üzerinden ve başvuru numarası alınarak yapılmalıdır. Talep açık olmalıdır: “SHY-YOLCU m.5 uyarınca iradem dışında uçağa kabul edilmedim; m.8 tazminatımın ve varsa belgelendirilmiş m.10 giderlerimin ödenmesini istiyorum” şeklinde somutlaştırılmalıdır.
SHGM’nin 2023 tarihli yolcu hakları genel düzenlemesindeki başvuru akışına göre, havayolunun başvuruya 10 gün içinde cevap vermemesi veya verilen cevabın yolcunun haklarını karşılamaması halinde SHGM’nin çevrim içi yolcu şikâyet sistemi kullanılabilir. SHGM’ye yapılan başvuruda havayoluna önceden başvurulduğunu gösteren kayıt, bilet, PNR, uçuş bilgileri ve verilen cevap eklenmelidir.
SHGM başvurusu, yolcunun özel hukuk kaynaklı para alacağı için gerektiğinde yargı yoluna başvurmasına engel değildir. İdari denetim ile yolcunun havayolundan alacak/tazminat istemi farklı hukuki işlevlere sahiptir.
10. Ödeme yapılmazsa hukuki yol
Havayolu SHY-YOLCU kapsamındaki tazminatı ve giderleri ödemiyorsa, taşıma sözleşmesinden doğan tüketici uyuşmazlığı için 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’daki başvuru sistemi gündeme gelir. Uyuşmazlık tutarı, her yıl ilan edilen parasal sınırlar içinde kalıyorsa tüketici hakem heyetine; hakem heyeti sınırını aşıyorsa tüketici mahkemesine başvurulur. Görev ve yetki somut taşıma sözleşmesi, yolcunun yerleşim yeri ve işlemin kurulduğu yer dikkate alınarak belirlenir.
SHY-YOLCU tazminatı yanında yeni bilet, otel veya ulaşım gideri gibi ek zararlar isteniyorsa her kalem belgesiyle ayrıştırılmalıdır. Uluslararası taşımalarda Montreal Sözleşmesi kapsamına giren bagaj, gecikme veya bedensel zarar iddiaları ayrıca değerlendirilir. Nitekim bagaj kaybı ve hasarı SHY-YOLCU’nun uçağa kabul edilmeme rejiminden farklıdır.
Uçuş gecikmesi ve iptalinde uygulanacak tazminat kuralları için Yurt Dışından Türkiye Uçuşu Gecikirse veya İptal Olursa Tazminat Alınır mı? başlıklı rehber de incelenebilir. Yurt dışında yaşayan kişilere ilişkin diğer Türkiye hukuku rehberleri Yurt Dışındaki Müvekkiller kategorisinde yer almaktadır.
Sık Sorulan Sorular
1. Overbooking yasal mı?
Havayolunun kapasite üzerinde rezervasyon kabul etmesi tek başına yolcunun kanuni haklarını ortadan kaldırmaz. Fazla rezervasyon nedeniyle yolcu kendi isteği dışında uçağa alınmazsa SHY-YOLCU m.5 ve devamındaki haklar uygulanır.
2. Uçağa alınmadım; 600 Avro her durumda ödenir mi?
Hayır. Dış hat tazminatı uçuş mesafesine göre 250, 400 veya 600 Avro olarak belirlenir. 600 Avro dilimi 3.500 kilometreden uzun dış hat uçuşlarına ilişkindir.
3. Bana ertesi gün uçuş verdiler; yine tazminat alabilir miyim?
Evet. Alternatif uçuş verilmesi m.9 kapsamındaki taşıma çözümüdür. m.5 şartları gerçekleşmişse m.8 tazminatı ayrı olarak değerlendirilir.
4. Havayolu sadece voucher teklif edebilir mi?
Kanuni tazminatın seyahat çeki veya başka hizmetle ödenmesi yolcunun anlaşmasına dayanmalıdır. Havayolu, yolcunun kabulü olmadan kanuni parasal tazminatı yalnız voucher ile değiştiremez.
5. Gönüllü olarak sonraki uçuşa geçersem aynı tazminatı alır mıyım?
Gönüllü rezervasyon vazgeçişinde tarafların kararlaştırdığı menfaat uygulanır; zorunlu uçağa kabul edilmeme tazminatıyla aynı hukuki durum değildir. Kabul edilen teklif ve feragat metni önemlidir.
6. Pasaport sürem yetersiz olduğu için alınmadıysam overbooking tazminatı var mı?
Hayır. Seyahat belgelerinin yetersizliği Yönetmelikte makul ret sebepleri arasındadır. Bu durumda ret yalnız overbooking tazminatına dayandırılamaz.
7. Havayolu yemek ve otel vermediyse ne yapmalıyım?
Zorunlu ve makul giderleri fatura/fişle belgeleyin. m.10 kapsamındaki hizmetlerin sunulmadığını ve yaptığınız giderleri havayolu başvurusunda ayrı kalemler halinde talep edin.
8. Önce SHGM’ye mi başvurmalıyım?
Hayır. Güncel SHGM başvuru akışında önce uçuşu icra eden havayoluna başvurulur. Havayolunun süresinde cevap vermemesi veya cevabın yetersiz olması üzerine SHGM başvurusu yapılır.
9. Bagajım da kaybolduysa aynı başvuruda çözülür mü?
Bagaj kaybı, hasarı ve gecikmesi SHY-YOLCU’daki uçağa kabul edilmeme tazminatından ayrı hukuki rejime tabidir. Uluslararası taşımada Montreal Sözleşmesi hükümleri ayrıca uygulanır.
10. Yurt dışında yaşıyorum; Türkiye’ye gelmeden başvuru yapabilir miyim?
Havayolu ve SHGM başvuruları elektronik kanallardan yürütülebilir. Yargısal süreç veya vekil aracılığıyla yapılacak işlemler için usulüne uygun vekâletname ile Türkiye’de temsil mümkündür.
Resmî Kaynaklar
- SHGM – Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-YOLCU)
- SHGM – Yolcu Hakları Şikâyet Başvurusu
- SHGM – Montreal Sözleşmesi Hakkında Resmî Bilgilendirme
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun
PNR, biniş kartı, havayolunun ret cevabı, alternatif uçuş bilgisi ve gider belgeleri birlikte değerlendirilerek talep kalemleri ayrıştırılabilir. Türkiye’de yürütülecek hukuki işlemler Mersin’deki tek ofisimizden, görev ve yetki kuralları çerçevesinde takip edilir.
Mersin Barosu, Sicil 3472
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Bu içerik 15.09.2026 tarihinde yürürlükteki SHY-YOLCU, 6502 sayılı Kanun ve ilgili milletlerarası taşıma hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
