Alman GmbH Türk Bankasının Teminat Mektubunu Ödememesi: İlk Talep ve Hukuki Yol

Almanya’daki şirketin alacaklı olduğu garanti ilişkisinde üç taraf

Almanya merkezli bir GmbH, Türkiye’deki makine tedarikçisine, inşaat yüklenicisine veya ihracatçıya avans ödemiş olabilir. Türk yüklenicinin yükümlülüğünü yerine getirmemesi ihtimaline karşı Türkiye’de faaliyet gösteren bir banka, Alman şirket lehine teminat mektubu düzenlemiş olabilir. Bu ilişkide temel sözleşmenin borçlusu ile garantiyi üstlenen banka aynı kişi değildir. Türk banka teminat mektubu terminolojisinde temel ilişkinin borçlusu genellikle lehtar, garantinin kendisine verildiği Alman alacaklı muhatap ve ödeme taahhüdünü üstlenen banka garantördür. Yabancı belgelerde beneficiary sözcüğünün tercümesi farklı olabildiğinden her belgedeki sıfat somut olarak doğrulanmalıdır. Bankanın ödeme taahhüdünün muhatabı olan Alman şirketin hakları, temel sözleşmede taraf olan Türk şirket karşısındaki haklarından ayrı incelenir.

İlk değerlendirmede temel ticari sözleşme, avans dekontu, mektubun tüm sayfaları, değişiklik ekleri ve talep yazısı tek dosyada toplanır. Mektupta hangi riskin güvence altına alındığı, azami ödeme tutarı, geçerlilik süresi ve talep şekli yazılı olabilir. Genel banka teminat mektupları hakkında edinilmiş bir kanaat, belirli mektubun açık şartlarının yerine geçmez. Alman şirketin Türkiye’de bulunmaması, banka karşısındaki sözleşmesel hakları kendiliğinden ortadan kaldırmaz; fakat bildirim adresi, imza yetkisi, vekâlet ve sınır ötesi belge sunumu ayrıca önem kazanır.

Teminat mektubu ile Alman ana şirketin verdiği garanti neden aynı değil?

Bankanın düzenlediği bağımsız teminat mektubu ile bir Alman ana şirketin Türk bağlı şirketi için verdiği kurumsal garanti ayrı kişiler arasında kurulur. Birincisinde bankanın kendi ödeme taahhüdü bulunur; ikincisinde şirkete ait sözleşmesel güvence vardır. Bu iki işlemin ikisini birden sadece kefalet olarak adlandırmak, asıl borçluya ait defilerin bankaya karşı ne ölçüde ileri sürülebileceği bakımından yanlış sonuç doğurur. Teminatın düzenleyeni, imzaları ve ödeme koşulları hukukî nitelendirmeden önce okunmalıdır.

Türkiye’de banka teminat mektuplarının çoğu garanti sözleşmesi niteliğiyle ele alınmakta; TBK m.128’deki üçüncü kişinin fiilini üstlenme kavramı tartışmanın merkezinde yer almaktadır. Ancak mektubun bağımsızlığı ve hangi koşulda ödeme yapılacağı, somut metin ve geçerli hukuk üzerinden değerlendirilir. Türk şirketin ana sözleşmedeki bir itirazını ileri sürmesi, bankanın her hâlde ödemeyi reddedebileceği anlamına gelmez. Aynı şekilde Alman GmbH’nin ödeme talebi de hiçbir şekil denetimi yapılmadan zorunlu biçimde kabul edilmek zorunda değildir.

TBK m.128 bankanın taahhüdünü anlamak için neden önemlidir?

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.128, üçüncü kişinin fiilini başkasına karşı üstlenen kişinin bu fiilin gerçekleşmemesinden doğan zararı gidermekle yükümlü olmasını düzenler. Banka teminat mektubu uygulamasında bu hüküm, asıl borçluya ait edimin gerçekleşmemesi riskini banka tarafından üstlenilmesiyle ilişkili bir hukuki dayanak olarak değerlendirilir. Bununla birlikte her teminat mektubuna m.128’in aynı kelimeleriyle sabit bir ödeme prosedürü koymak doğru değildir. Mektubun ilk talep, belge sunma, süre ve tutar hükümleri ayrıca uygulanır.

Bankanın ödeme yükümlülüğü ile Alman şirketin Türk yükleniciden isteyebileceği zarar miktarı ayrı sözleşmelerden doğabilir. Teminat mektubunun belli tutarla sınırlanmış olması, temel sözleşmede daha yüksek zarar bulunduğu iddiasının doğrudan mektup tutarını büyütmesini sağlamaz. Tersine güvence tutarının yüksek olması da aynı miktarın her durumda haklı biçimde talep edilebileceğini kesinleştirmez. Banka yazısındaki taahhüdün kapsamı, müstakil garanti ve hakkın kötüye kullanılması sınırları birlikte değerlendirilmelidir.

İlk yazılı talepte ödeme kaydı hangi sorunu çözer?

Bazı teminat mektupları bankanın ilk yazılı talepte, asıl borçluya karşı mahkeme hükmü alınmasını beklemeden ödeme yapacağını belirtir. Bu kayıt, Alman şirketin temel sözleşmedeki bütün uyuşmazlığı önce Türk mahkemesinde ispat etmesi gerektiği varsayımını sınırlayabilir. Bununla birlikte ilk talep kaydı, yazılı talebin süresinde yapılması, yetkili kişi tarafından imzalanması, doğru adrese ulaştırılması ve mektupta aranan belgelerin eklenmesi gibi koşulları ortadan kaldırmaz. Talebin metni güvenceyle hangi riskin ilişkilendirildiğini de açıklamalıdır.

Adalet Bakanlığı yayınlarındaki teminat mektubu değerlendirmeleri de ilk talepte ödeme ile mektupta öngörülen koşullu garanti arasında ayrım yapmaktadır. Bazı metinler yüklenicinin edimini yerine getirmediğinin yalnız yazılı bildirimini yeterli görebilir; bazıları belirli belge veya beyan ister. Alman GmbH, bankaya başvurmadan önce mektubun tam metnini Almanca çeviriyle değil asıl dili ve yürürlükteki ekleriyle okumalıdır. Çeviri farklılığı ödeme talebinin şartlarına ilişkin tartışmaya dönüşebilir.

Talep mektubunun süresi ve son gün hangi belgeyle belirlenir?

Teminatın son talep tarihi, uzatma zeyli, otomatik uzama düzenlemesi veya bankaya ulaşma şartı bulunabilir. Alman şirketin son tarihte kendi sisteminden bir e-posta göndermiş olması, talebin bankaya mektuptaki yönteme uygun biçimde ve zamanında ulaştığını tek başına kanıtlamaz. Ödeme talebi için fiziki evrak aranıyorsa kurye teslim tutanağı; bankanın belirlediği elektronik kanal geçerliyse alındı veya doğrulanabilir sistem kaydı gerekir. Bankanın hangi şubesinin ya da biriminin talep adresi olarak gösterildiği de önemlidir.

Bir mektubun ilk düzenlendiği tarihten sonra süre uzatılmışsa zeylin bankaca verildiği ve Alman şirketin bu değişikliği hangi tarihte kabul ettiği incelenir. Yükleniciyle temel sözleşmenin uzatılması, mektup süresinin her durumda aynı süre kadar uzadığı anlamına gelmez. Alman şirketin mektubu elinde tutması da süresiz garanti sağlamaz. Son gün hesabı banka takvimi, resmi tatil, talebin ulaşma biçimi ve metindeki terimler dikkate alınarak yapılmalıdır.

Alman GmbH adına talebi kim imzalamalı?

Alman GmbH, Alman GmbHG §35 uyarınca Geschäftsführer tarafından temsil edilir. Birden fazla müdür varsa şirket sicilindeki temsil düzeni ve gerekiyorsa birlikte imza kuralı araştırılır. Bankaya gönderilen talebin Alman şirket unvanını taşıması, onu imzalayan kişinin doğru şirketi temsil ettiğini otomatik göstermez. Talep tarihinde geçerli Handelsregister kaydı, yetkilendirme kararı ve özel vekâlet belgesi birlikte incelenebilir. Banka mektubu, talebin imza veya yetki belgelerine ilişkin özel şartlar öngörüyorsa bunlar karşılanmalıdır.

Alman şirketin Türkiye’deki avukata vekâlet vermesi, bankaya yapılacak özel ödeme talebinin şirket yetkililerince imzalanmasını her durumda gereksiz kılmaz. Mektup yalnız belirli yetkili imzacı tarafından imzalanmış talep arıyorsa vekilin yetkisini ve talebin kabul edilme biçimini ayrıca değerlendirmek gerekir. Şirketin eski müdürünün imzaladığı mektup, sonradan yeni müdür göreve geldiyse inceleme gerektirebilir. Yetki eksikliği iddiasını önlemek için banka talebinden önce temsil belgelerinin güncel ve doğrulanabilir suretleri hazırlanmalıdır.

Asıl avans sözleşmesi ve garanti mektubunun konusu nasıl eşleştirilir?

Alman GmbH’nin Türk yükleniciye yaptığı para transferinin avans mı, mal bedeli mi, kredi mi olduğu temel ilişkiyi etkiler. Teminat mektubu yalnız belirli siparişin avansını güvenceye almışsa başka projelerdeki teslim eksikliğini aynı mektubun talep sebebi olarak sunmak doğru değildir. Sözleşme numarası, proje tanımı, fatura referansı ve mektupta gösterilen azami tutar karşılaştırılır. Değişiklik protokolü yapılmışsa garanti konusu işlerin onunla kapsamının değişip değişmediği araştırılır.

Örneğin Türk şirketin Almanya’daki alıcıya iki farklı üretim hattı teslim edeceği ilişkide ilk hattın avans garantisi, ikinci hatta ait cezai şartı kendiliğinden kapsamayabilir. Garanti konusu yükümlülüğün açık tanımı yalnız talep edilen tutarı değil bankanın hangi belgeleri inceleyeceğini de belirler. Eser veya satış sözleşmesinin ifa delilleri, garantinin bağımsız niteliğiyle karıştırılmadan toplanır. Bu yaklaşım bankanın reddinde gerçekten mektup şartının mı yoksa temel uyuşmazlığın mı dayanak gösterildiğini ortaya çıkarır.

Banka ödeme reddini yazılı gerekçeyle açıklamış mı?

Bankanın yalnız telefonla ödeme yapmayacağını söylemesi, sonraki davada hangi ret nedenine dayanıldığını ortaya koymayabilir. Alman şirketin talebi karşılığında bankanın tarihli ve açık bir cevap vermesi, eksik gördüğü belgenin türünü, süre itirazını veya ödeme yasağı bulunduğu iddiasını ayırt etmeye yarar. Ret cevabı, mektubun bütün talepleri kapsamadığını, bankanın imza doğrulaması beklediğini ya da başka bir mahkeme kararına uyduğunu öne sürebilir. Her gerekçenin ayrı hukuki incelemesi gerekir.

Ret yazısı alındığında hemen yeni, farklı tutarlı ve çelişkili talepler gönderilmesi yerine eski başvurunun içeriği korunmalıdır. Talep süresi devam ediyorsa eksik belgenin tamamlanması düşünülebilir; sürenin geçtiği iddia ediliyorsa zaman hesabının hangi kayıtla yapıldığı araştırılır. Bir bankanın eksiklik tamamlamaya daveti, garantinin sınırsız uzatıldığı anlamına gelmez. Dosya içinde ilk talep, alındı kaydı, ret, ek belge ve yeni yanıt kronolojik olarak tutulur.

Temel sözleşmeye ilişkin itiraz bankanın bağımsızlığını kaldırır mı?

Bağımsız banka garantisinde temel borç ilişkisindeki her ihtilafı bankanın doğrudan kendi defisi hâline getirmek doğru değildir. Türk yüklenici teslim ettiğini, Alman alıcı ise eksik teslim bulunduğunu ileri sürebilir. Bu iddialar ana sözleşmenin ifası bakımından önemli olsa da ilk talep şartlı bir mektupta bankanın üstlendiği bağımsız edimin ayrıntıları önceliklidir. Banka metnin gerektirmediği bir mahkeme kararını otomatik ön şart olarak koyuyorsa gerekçenin hukuki dayanağı sorgulanmalıdır.

Ancak bağımsızlık hakkın kötüye kullanımını koruyan sınırsız bir araç da değildir. Mektupla güvence altına alınan riskin gerçekleşmediğinin açık ve güçlü kanıtlarla ortaya konulduğu durumlar, dürüstlük kuralı yönünden ayrı bir itiraz doğurabilir. Bu sınırın varlığı, her temel sözleşme tartışmasında bankanın ödemeyi reddetmesine genel izin verilmesi değildir. Alman şirketin başvurusu hakkın dürüstçe kullanımıyla uyumlu ve kendi belgeleriyle tutarlı olmalıdır.

Türk şirketin tedbir kararı bankanın ödemesini durdurabilir mi?

Türk yüklenici, teminat mektubunun nakde çevrilmesini engellemek için mahkemeden ihtiyati tedbir istemiş olabilir. HMK m.389, gecikme hâlinde hakkın elde edilmesinin zorlaşması veya ciddi zarar tehlikesi gibi koşullarla uyuşmazlık konusu hakkında tedbir imkânı tanır. HMK m.390/3, talep edenin tedbir sebebi ve türünü açık göstermesini ve esasta haklılığını yaklaşık olarak ispat etmesini arar. Mahkemece verilip uygulanabilir hâle gelmiş bir tedbir varsa banka bu kararı ayrıca değerlendirmek zorundadır.

Alman şirketin bu durumda yalnız bankanın sözleşmeye aykırı davrandığını söylemesi yeterli değildir. Tedbir dosyasının mahkeme numarası, kararı, tebliğ veya uygulama tarihleri ve kapsamı elde edilmelidir. Karar yalnız belirli tutar için ödemeyi durduruyor olabilir; tüm mektuba mı yoksa yalnız bir bölüme mi ilişkin olduğu okunmalıdır. Tedbirin kaldırılması, değiştirilmesi ve buna karşı hukuki itiraz yolları ana garantinin şartlarıyla bağlantılı fakat ayrı usul meseleleridir.

HMK m.389 ile İİK m.257 neden farklı koruma araçlarıdır?

Banka garanti ödemesinin belirli şekilde yapılmasını veya durdurulmasını konu alan uyuşmazlıkta ihtiyati tedbir gündeme gelebilir. Buna karşılık Alman şirketin Türk bankasından muaccel para alacağını güvence altına almak istediği dosyada İİK m.257 kapsamındaki ihtiyati haciz koşulları ayrıca değerlendirilebilir. HMK tedbiriyle İİK ihtiyati haczini aynı karar olarak göstermek doğru değildir. Tedbir uyuşmazlık konusu mal veya hakkın korunmasına, ihtiyati haciz ise kanuni şartlarda para alacağının tahsilini güvencelemeye yöneliktir.

İİK m.257, kural olarak rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş para alacağı için ihtiyati haczi düzenler; muaccel olmayan alacaklarda özel sınırlı durumlar vardır. Alman şirketin yabancı olması ihtiyati haczin her durumda kendiliğinden verilmesini sağlamaz. Alacağın varlığı, banka mektubu, geçerli talep ve ret belgeleri ile yeterince ortaya konulmalıdır. Güvence verilmesi, mahkeme yetkisi ve kararın icrası ayrıca usule göre yürütülür.

HMK m.393 ve 397 süreleri nasıl ayrılır?

HMK m.393, ihtiyati tedbir kararının uygulanmasının tefhim veya tebliğden itibaren bir hafta içinde talep edilmesi gerektiğini öngörür. HMK m.397/1 ise dava açılmadan önce alınmış bir tedbirin uygulanması talebinden itibaren iki hafta içinde esas davanın açılması ve ilgili evrakın dosyaya konulması yükümlülüğünü düzenler. Bir haftalık uygulama süresi ile iki haftalık dava açma süresi aynı tarih ve işlem değildir. İlgili tarafın hangi tedbir türüne ve hangi yargılamaya başvurduğu da kontrol edilir.

Banka teminat mektubuyla ilgili telaşlı uyuşmazlıklarda tedbir kararı çıkmış olması tek başına süreç boyunca geçerli kalacağı anlamına gelmez. Uygulama ve esas dava için kanunun koyduğu adımların zamanında yerine getirilmesi gerekir. Alman şirket kendisi tedbir alıyorsa ya da Türk şirketin aldığı tedbire karşı çıkıyorsa farklı usul sıfatları söz konusudur. Tebliğ tarihi, mahkeme kalemi işlemi ve icra dairesindeki uygulama tutanağı saklanmalıdır.

Tedbir kararına itiraz: HMK m.394

HMK m.394, karşı taraf dinlenmeden verilmiş ihtiyati tedbire itirazın şartlarını ve bir haftalık süreye ilişkin hükümleri düzenler. Alman GmbH, Türk yüklenicinin aldırdığı tedbir yüzünden ödeme alamıyorsa bu karara karşı hukuki sıfatı, bildirimin kapsamı ve itirazın hangi tarihte başladığı değerlendirilir. Bankadan gelen ödeme ret yazısıyla mahkemenin tedbir kararının tebliği aynı belge değildir. Mahkemeye yapılacak itirazda hangi delillerin sunulacağı da açıkça gösterilmelidir.

İtirazın yapılması, tedbirin icrasının kendiliğinden duracağı anlamına gelmez. Mahkeme şartların değişip değişmediğini veya teminatın yeterli olup olmadığını inceleyebilir. Almanya merkezli şirketin haklarının etkilenmesi hâlinde hangi taraf veya üçüncü kişi sıfatıyla başvurabileceği, menfaat ihlalinin belgeleriyle açıklanır. İtirazda sırf “banka mektubu bağımsızdır” demek yerine somut garanti metni, talebin şartlara uygunluğu ve tedbiri gerektiren riskin neden bulunmadığı ayrıntılandırılır.

Banka mektubundaki para birimi ve ödeme yeri

Teminat mektubunda ödeme EUR, USD veya Türk lirası üzerinden kararlaştırılmış olabilir. Mektupta aynen döviz ödeme kaydı, ödemeyi yapacak şube ve talep edilen banka hesabına ilişkin özel hükümler bulunabilir. Alman şirket, banka mektubunun kendi para birimine ilişkin hükmünü asıl yüklenici sözleşmesinin fatura para birimiyle karıştırmamalıdır. Türk bankanın mektupta yazılı tutarı kısmen ödeyebilmesi ya da kur dönüşümü yapabilmesi sözleşme metnine göre değerlendirilir.

Yabancı para borcunda Türk hukukunun uygulandığı hâllerde TBK m.99 önem taşıyabilir; ancak bağımsız garanti metninde belirli ödeme para birimi kararlaştırılmışsa bu hükmün sonuçları mektubun özel şartlarıyla birlikte yorumlanmalıdır. Alman tarafın zarar hesabı, garanti bedeli ve bankanın gecikme faizi birbirinden ayrı kalemlerdir. Bir dönemde kullanılan kur, tahsil veya dava tarihindeki kurdan farklı olabileceğinden hesap tablosunda her seçimin gerekçesi yazılmalıdır.

Temerrüt ve faiz talebi nasıl belirlenir?

TBK m.117, Türk hukukunun uygulandığı muaccel borçlarda temerrüt bakımından kural olarak ihtarın etkisini düzenler. İlk talepte ödeme mektubunun kendi başvuru ve süre hükümleri, bankanın ne zaman ödeme yapmakla yükümlü hâle geldiğinin belirlenmesinde ayrıca önemlidir. Alman GmbH’nin bankaya yaptığı ilk talep ile yükleniciye gönderdiği ayrı ödeme ihtarı aynı işlem sayılmaz. Banka yönünden temerrüt tarihinin tespitinde mektubun metni, talebin ulaşma tarihi ve varsa öngörülen inceleme süresi incelenir.

Faiz talebinde ana paranın para birimi, hangi hukukun uygulandığı, gecikmenin başlangıcı ve yasal yahut kararlaştırılmış oran ayrı yazılmalıdır. Belirsiz “ticari faiz” etiketiyle her yabancı para borcuna aynı yüzdeyi uygulamak doğru değildir. Sözleşmede özel faiz düzeni yoksa ilgili kanuni hükümlerin kapsamı değerlendirilir. Teminat mektubunun azami tutarı ve yan edimlere ilişkin metni, faiz ve masraf talebinin hangi sınırlarla karşılaşacağını etkileyebilir.

Kısmi ödeme veya kısmi ret dosyasında ne yapılmalı?

Banka Alman şirkete teminat tutarının bir kısmını ödemiş, geri kalanını belge eksikliği veya süre gerekçesiyle reddetmiş olabilir. Öncelikle ödenen miktarın hangi talebe, hangi para biriminde ve hangi tarihte karşılık geldiği gösterilmelidir. Kısmi ödeme yapılması bankanın her zaman bütün kalan borcu kabul ettiğini ya da mektup süresinin kendiliğinden uzadığını kanıtlamaz. Aynı zamanda ilk talebin yalnız bir bölümü için eksik belge bulunduğu gerekçesinin bütün mektup tutarına yayılması da doğru olmayabilir.

Temsilci bankanın işlem dekontları, ödeme açıklaması ve varsa mektup bedelinden mahsup kayıtları tabloya alınır. Türk yüklenicinin sonradan yaptığı iade ödemesi veya teslimatla oluşan hesap değişimi ayrı gösterilir. Alman şirketin temel sözleşmeden aldığı tahsilatı bankadan bir kez daha talep etmesi haksız çift tahsil tartışması doğurabilir. Dosyada bankadan istenen net bakiye ile yükleniciden istenen kalan sözleşme borcu ayrı cetvellerle açıklanmalıdır.

Bankanın garantinin süresi dolduğu savunması

Banka ödeme talebini garanti süresi sona erdikten sonra aldığını iddia ediyorsa talebin “gönderildiği” değil “bankaya ulaştığı” zaman ön plana çıkabilir; bunun sonucu mektupta belirlenen şekil şartına bağlıdır. Alman GmbH bir bankadan otomatik e-posta cevabı almış olsa da bu kayıt bankanın garanti işlem birimine usulüne uygun başvuru yapıldığının kesin kanıtı olmayabilir. Kurye teslim evrakı, bankanın kaşeli kayıt numarası veya sözleşmeyle kabul edilmiş elektronik başvuru doğrulaması saklanmalıdır.

Teminatın uzatıldığına dair Türk yüklenicinin kendi e-postası, banka tarafından düzenlenmiş geçerli bir uzatma zeyliyle eşdeğer değildir. Bazı mektuplarda belli şartlarda uzatma veya ödeme mekanizması bulunabilir; böyle bir hüküm yokken kanunen tüm teminatların kendiliğinden uzadığı varsayılmamalıdır. Süre itirazı incelenirken ilk mektup, tüm zeyiller ve Türk bankanın kendi kaydı birlikte değerlendirilir. İşlem günlerinde farklı ülke resmî tatilleri bulunduğunda da mektup hükmü esastır.

URDG 758 veya ICC kuralları hangi durumda uygulanır?

Uluslararası ticarette bazı banka garantileri ICC’nin URDG 758 kurallarına açık atıf içerebilir. Böyle bir atıf varsa ödeme talebinin belgeleri, garantiye uygun ibraz ve diğer prosedürler bakımından kurallar önem kazanabilir. Ancak mektupta hiç atıf bulunmadığı hâlde bütün Türk banka garantilerinin kendiliğinden URDG 758 kapsamına girdiği söylenemez. Alman şirket talep yazısını hazırlarken mektupta böyle bir atfın tam olarak nasıl yapıldığını ve diğer metinlerle ilişkisini okumalıdır.

URDG’ye tabi olduğu belirtilen bir garantiyle yalnız yerel banka şablonu kullanılarak düzenlenmiş bir garanti, talep ve belgelerin incelenmesinde farklı sonuçlar doğurabilir. Aynı projede performans garantisi ve avans geri ödeme garantisi ayrı belgelerle düzenlenmiş olabilir. ICC kurallarının uygulanabilirliği ayrıca doğrulanmadan, kullanıcıya hiçbir belge aranmadan ödeme garantisi verilemez. Ödeme emri, talep edilmesi gereken beyan ve garanti numarası netleştirilir.

MÖHUK m.24 ile m.40 nasıl ayrı sorulara cevap verir?

Alman GmbH ile Türk banka arasındaki garanti ilişkisi yabancılık unsuru taşıdığında sözleşmeye uygulanacak hukuk, MÖHUK m.24 kapsamındaki hukuk seçimi ve uygulanacak hukukun belirlenmesi bakımından incelenebilir. Banka teminat mektubunda Türk hukuku veya başka bir hukuk seçilmiş olabilir. Mahkemenin Türkiye’de bulunması, bütün maddi hukuk sorularına otomatik Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. Garanti belgesindeki yetki ve hukuk seçimi hükümleri ayrı okunmalıdır.

MÖHUK m.40 ise milletlerarası yetkinin tespitinde iç hukuk yetki kurallarına gönderme yapan ayrı bir düzenlemedir. Bir belge Alman mahkemelerinin yetkisini veya tahkimi düzenlemiş olabilir; bu metnin geçerliliği ve kapsamı ayrıca denetlenir. Alman şirketin bankanın Türkiye’de bulunmasına dayanarak herhangi bir Türk mahkemesinde dava açma hakkı bulunduğu söylenemez. Görevli mahkeme ve yer itibarıyla yetkili mahkeme farklı sorulardır; talep türü ile davalı sıfatı dikkate alınır.

Alman mahkemesi ve Türkiye davası arasında nasıl ayrım yapılır?

Alman şirketin kendi ülkesinde dava açabilmesi, Türk bankaya karşı verilen kararın Türkiye’de otomatik icra edileceği sonucunu doğurmaz. Türkiye’de yabancı mahkeme kararının tanınması veya tenfizi sorunu çıkarsa MÖHUK m.50–59 ayrı değerlendirilir. Bu nedenle ilk aşamada gerçekten hangi devlette hangi mahkemenin yetkili olduğu, bankanın mektupta hangi yargı yolunu kabul ettiği ve kararın icra edileceği malvarlığının nerede bulunduğu belirlenir.

Yalnız Alman şirketin merkezinin Almanya’da olması yetki incelemesini tamamlamaz. Türk bankanın hangi şubesi garantiyi düzenlemiş, garanti metni hangi hukuk seçimini içeriyor ve ödeme nerede yapılacak? Bu sorular belgeli olarak yanıtlanır. Önceden verilmiş tahkim kararı veya mahkeme hükmü varsa, onun teminat talebiyle ilişkisi ayrıca incelenir. Farklı dosyaların karar sonuçları aynı alacak için mükerrer tahsilat oluşturmayacak şekilde koordine edilmelidir.

TTK m.5/A ticari para alacağı davalarında neden önemlidir?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A, kapsamına giren ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını dava şartı olarak düzenler. Banka teminat mektubunun ödenmeyen bedelinin tahsiline ilişkin somut talep bu kapsamda ticari para alacağı niteliğindeyse dava öncesi başvuru denetlenmelidir. Yalnız bankaya ihtar gönderilmiş olması, dava şartı arabuluculuğun yerine her durumda geçmez.

Arabuluculuk görüşmesinde Alman şirket adına yetkili kişi veya vekilin hazır bulunması ve sulh yetkisinin uygun kapsamda olması önemlidir. Bankanın teminat mektubundan doğan bağımsız ödeme borcu ile Türk yüklenicinin temel sözleşmeye aykırılığına ilişkin para talebi ayrı uyuşmazlıklar olabilir. Arabuluculuğun konusu, tutarı ve hangi sözleşmeye dayandığı son tutanakta anlaşılır olmalıdır. Teminat mektubunun nakde çevrilmesini durdurmaya yönelik tedbir gibi para dışı taleplerin aynı dava şartına otomatik tabi olduğu söylenmemelidir.

Yabancı şirketten dava teminatı istenirse MÖHUK m.48

Alman GmbH Türkiye’de alacak davası açarsa yabancı tüzel kişinin yargılama veya takip giderleri yönünden teminat gösterme yükümlülüğü MÖHUK m.48 kapsamında gündeme gelebilir. Maddenin genel kuralı ile karşılıklılık ve milletlerarası anlaşma kaynaklı muafiyetleri birlikte incelenmelidir. Yabancı olmanın her dosyada aynı miktarda teminat doğurduğu veya Alman şirketlerin her durumda otomatik teminatsız dava açacağı şeklinde kesin sonuç verilmez.

Davanın açılacağı mahkeme, davacının hukuki statüsü ve muafiyetin dayanakları belirlenir. Bu teminat, bankanın düzenlediği asıl banka teminat mektubu ile aynı para veya aynı yükümlülük değildir. Birincisi davacıdan yargılama giderleri için istenebilecek usulî güvencedir; ikincisi ticari sözleşmenin ifasını güvenceleyen banka taahhüdüdür. İsim benzerliği nedeniyle dosyaya yanlış teminat talebi yazılmamalıdır.

Hangi belgeye ne için ihtiyaç var?

Ön dosyada bankanın orijinal teminat mektubu, ekleri, garantinin hangi sözleşmeyi kapsadığına dair ana sözleşme, Alman GmbH’nin Handelsregister kaydı ve yetkili imza belgeleri bulunmalıdır. İkinci grupta ilk talep yazısı, talebin bankaya ulaştığını gösteren teslim veya elektronik kayıt, bankanın yazılı ret cevabı, eksik belge talepleri ve varsa tedbir kararı toplanır. Üçüncü grupta Türk yüklenicinin borç veya ifa durumunu gösteren deliller bulunabilir; bunlar ana sözleşme itirazıyla banka garantisi ayrımını koruyacak biçimde dosyalanır.

Bir belgenin Almanca olması otomatik geçersizlik doğurmaz; gerekli yerde usulüne uygun tercüme hazırlanır. Alman ticaret sicili belgesinin resmîliği ile özel şirket yazışmasının ispat niteliği ayrı değerlendirilir. Ödeme red gününü gösteren telefon konuşması notu resmî banka yazısının yerini her durumda tutmayabilir. Özellikle ödeme talebi banka şubesine gönderildiyse posta ve alındı belgeleri muhafaza edilmelidir. Yazıların farklı tarihleri zaman çizelgesine işlenirse süre savunmaları daha sağlıklı denetlenir.

Ödeme talebi ile asıl davanın dilekçesi nasıl ayrılır?

Bankaya sunulan ödeme talebi mümkün olduğunca mektubun aradığı unsurlarla sınırlı, tutar ve hesap yönünden açık, yetkili imza ve doğru banka adresiyle hazırlanır. Mahkemeye verilecek alacak dilekçesi ise görev, yetki, uygulanacak hukuk, teminatın kapsamı, banka ret gerekçesi, temerrüt tarihi ve varsa geçici koruma istemini hukuki nedenleriyle açıklar. Aynı olay farklı belgelerde tutarsız rakam veya tarih ile anlatılırsa alacağın ispatı güçleşir.

Banka, mektubun öngördüğü belgenin sunulmadığını ileri sürmüşse dava dilekçesinde bankanın ret yazısı ve talebin ekleri birlikte gösterilir. Tutar, varsa kısmi ödeme ile netleştirilir. Dava şartı arabuluculuğun uygulanıp uygulanmadığı somut talep üzerinden kontrol edilir. Kesin tahsil ya da ihtiyati tedbir sonucu vaat edilmez. Alman şirketin Türk bankaya yönelteceği talepler, imzalı garanti ve işlem günündeki yürürlük hükümleriyle sınırlandırılır.

Türkiye’ye gelmeden Mersin’den dosya koordinasyonu

Alman GmbH’nin müdürleri Almanya’da bulunurken Türkiye’deki bankanın ret gerekçesi, garanti metni ve dava yolu avukat aracılığıyla değerlendirilebilir. Yetki belgelerinin hazırlanması, yabancı sicil kaydının doğrulanması ve bankaya yapılacak özgün talebin imza usulü ayrıca yerine getirilmelidir. İlk inceleme için mektup numarası, garanti tutarı, süre, lehtar/muhatap isimleri, bankanın ret tarihi ve ret yazısı önemli başlangıç bilgileridir. Bu veriler kişisel bilgi ve ticari sır gizliliğine uygun şekilde aktarılmalıdır.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır; Türkiye genelindeki dava ve takipler İstanbul ve Mersin ofislerinden yönetilir ve koordine edilir. Almanya’da ofis veya Türkiye’de ikinci fiziki şube varmış izlenimi yaratılmaz. Dosya henüz banka talebi aşamasındaysa usul şartlarının eksiksiz yerine getirilmesi, dava aşamasındaysa görev ve usulün doğru belirlenmesi önemlidir. Garanti ödeme koşullarının tamamlanmasıyla bankadan ödeme alınacağının peşinen garanti edildiği söylenemez.

Resmî kaynaklar ve ilgili içerikler

Resmî dayanaklar: Adalet Bakanlığı – 5411 Sayılı Bankacılık Kanunu ve uyuşmazlıklar, teminat mektupları; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.99, 117, 128; 6100 sayılı HMK m.389–397; 2004 sayılı İİK m.257–259; 6102 sayılı TTK m.4–5/A; 5718 sayılı MÖHUK m.24, 40, 48, 50–59; Almanya resmi GmbHG §35 – Geschäftsführer temsil; ICC URDG 758 resmî kurallar – md.1 açık atıf şartı.

İlgili site rehberleri: Alman ana şirketin Türk banka borcuna kurumsal garantisi; Alman şirketin Türk yazılım projesi avans iadesi; Alman GmbH’nin Türk limitede verdiği avro ödünç; Yabancı şirketin Türk mahkemesinde dava belgeleri; Alman şirketin Türkiye’deki avukata vekâleti; Alman GmbH müdürünün şahsi kefaleti.

Kaynak inceleme tarihi: 31 Ekim 2026. Mektup ve yetki belgeleri görülmeden kesin tahsil veya tedbir sonucu söylenmez.