Almanya–Türkiye Frigorifik Taşımada Geç Teslim: CMR 21 Günlük İhtar ve Tazminat

Kısa özet

Bu rehber, ticari yük teslimindeki gecikmenin fiziksel hasar ve tam kayıptan farklı hukuki sonuçlarını, Almanya–Türkiye lojistik ilişkisine özgü belgelerle açıklar.

Mevzuat tablosu

CMR neden Almanya–Türkiye soğuk zincir sevkiyatında gündeme gelir?

Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı İçin Mukavele Sözleşmesi (CMR), uluslararası karayolu eşya taşımasında taşıyıcının sorumluluğunu ve talep usullerini düzenler. CMR m.1 uyarınca ücret karşılığı karayoluyla taşıma sözleşmesinde eşyanın teslim alındığı ve teslim edileceği yerler farklı ülkelerdeyse, bunlardan en az biri sözleşmeye taraf devlet olduğu takdirde CMR uygulama alanına girer. Almanya’dan Türkiye’ye yapılan karayolu sevkiyatlarında bu koşul çoğunlukla taşımayı doğrudan ilgilendirir.

Frigorifik taşıma, sıcaklık kontrolü gerekli olan gıda, ilaç veya başka hassas ürünlerin özel ekipmanlı araçlarla naklidir. Gecikme iddiasında yalnız aracın ne zaman sınırdan geçtiği değil, sözleşmedeki teslim süresi, taşıyıcının eşyayı teslim aldığı saat, alıcının tasarrufuna sunduğu an ve gecikmeden doğan zararın niteliği belirlenmelidir. Bu rehber CMR hasar ve genel kayıp konularını tekrar etmeden geç teslimin kendine özgü bildirim ve tazminat koşullarına odaklanır.

CMR m.19 gecikmenin hukuki tanımını belirler

CMR m.19’a göre eşya kararlaştırılmış süre içinde teslim edilmemişse gecikme vardır. Taraflar belirli teslim süresi kararlaştırmamışsa taşımanın fiilî süresi, koşullara ve dikkatli bir taşıyıcının harcayacağı makul zamana göre değerlendirilir. Bu ikinci durumda “iki gün geçti, otomatik gecikme vardır” gibi sabit bir yasal süre verilemez. Aracın güzergâhı, sınır işlemleri, parsiyel yükün tamamlanması ve olayın taşıma düzeni birlikte incelenir.

Tazminat dosyası açılmadan önce navlun teklifi, taşıma emri, yükleme randevusu, sevk mektubu ve yazılı teslim taahhüdü karşılaştırılır. Belirli teslim saati kararlaştırılmışsa bunu gösteren onaylı belge önemlidir. Sadece alıcının kendi stok planı, taşıyıcı tarafından kabul edilmiş teslim süresinin yerine geçmez. Gecikme ayrıca ispatlanmalı; alıcının mağaza veya üretim programının değişmesi tek başına taşıyıcı kusuru olarak sunulmamalıdır.

Yükün alıcının emrine verildiği an neden önemlidir?

CMR m.30/3, geç teslim için yazılı çekince süresini eşyanın alıcının tasarrufuna sunulduğu tarihe bağlar. Bu an, aracın ülkeye girdiği veya satıcının faturayı düzenlediği tarih ile aynı olmayabilir. Gümrük işlemlerinin bitmesi, taşıyıcının malı teslim yerine getirmesi, alıcıya teslim çağrısı yapması ve fiilî boşaltmanın gerçekleşmesi ayrı kayıtlardır. Gecikme talebi hazırlanırken bunların her biri kronolojik sırayla yazılmalıdır.

CMR m.30/4 ayrıca süre hesabında teslim, kontrol veya eşyanın alıcının emrine verildiği günün hesaba katılmayacağını düzenler. Bu kural, yirmi bir günlük çekince süresinde yanlış başlangıç günü kullanılmasını önler. Alıcı ve taşıyıcı, malın hangi tarih ve saatte teslim için hazır bulunduğu konusunda ayrı görüşteyse teslim kayıtları, e-posta, sürücü mesajları ve depoya giriş-çıkış kayıtları delil niteliği taşır.

CMR m.30/3: 21 gün içinde yazılı çekince

CMR m.30/3’e göre eşya alıcının tasarrufuna sunulduğu tarihten itibaren yirmi bir gün içinde taşıyıcıya yazılı çekince gönderilmezse teslim gecikmesi nedeniyle tazminat ödenmez. Bu hüküm gecikme dosyasındaki kritik eşiktir. Yirmi bir gün, taşıyıcının mahkemeye verilmesi için tanınmış tek süre değildir; geç teslim tazminatı bakımından yazılı bildirim şartıdır. CMR m.32’deki dava zamanaşımı bundan ayrı düzenlenir.

İhtarda sevkiyat numarası, CMR taşıma senedi, yükleme ve teslim tarihleri, kararlaştırılmış termin, gerçekleşen teslim ve gecikmenin tespit edildiği yazılmalıdır. Zarara ilişkin faturalar ve teslim reddi gibi belgeler de saklanır. Bildirimin yazılı olması kadar taşıyıcıya süresinde iletildiğinin ispatı önemlidir. Yalnız sürücüyle sözlü tartışma yapılması veya alıcının kendi sisteminde gecikme notu oluşturması yeterli bildirim olarak kabul edilmemelidir.

21 gün bildirim süresi ile yedi gün hasar süresi farklıdır

CMR m.30/1 ve m.30/2, teslimde görünen kayıp veya hasar için teslim anındaki kontrol ve çekinceyi, gizli kayıp veya hasar için ise pazar günleri ile resmî tatiller dışında yedi günlük yazılı bildirimi düzenler. Buna karşılık geç teslim iddiasında CMR m.30/3’teki yirmi bir günlük yazılı bildirim şartı uygulanır. Bozulmuş ürünlerin hem gecikmiş hem fiziksel olarak zarar görmüş olması mümkündür; her zarar türü kendi hukuki şartına göre değerlendirilmelidir.

Örneğin sıcaklık sapması yüzünden parti ürünün değerini yitirmesi fiziksel hasar, taşımanın zamanında tamamlanmaması ise gecikme sorununu ortaya çıkarır. Yalnız bir tür bildirim yapılması diğerine ait delil ve süre ihtiyacını otomatik karşılamaz. Teslim sırasında sıcaklık, ambalaj ve miktar kontrolü yapılarak görünen hasar çekinceleri de korunmalıdır. Böylece talep sonradan yalnız geç teslim iddiasına sıkışmaz.

Sözlü şikâyet, WhatsApp ve teslim fişinin ispatı

Taşıyıcı şirketin operasyon görevlisiyle telefon görüşmesi yapmak, CMR m.30/3’ün aradığı yazılı çekinceye otomatik eşdeğer değildir. Yazılı iletişimde gönderici, alıcı, taşıyıcı ve onların yetkili adresleri net olarak belirlenir. E-posta veya ticari mesaj yoluyla gönderilmiş bildirimin muhataba ulaştığı ve içeriğinin değişmediği ispatlanabilir olmalıdır. Çekincenin yanlış lojistik aracıya gönderilmesi taşıyıcı bakımından tartışma doğurabilir.

Taşıma senedindeki taşıyıcı unvanı, teklif belgesi ve sözleşmedeki bildirim adresi birlikte kontrol edilir. Alıcı teslim sırasında çekince kaydı tuttuysa bunun CMR m.30/3 yönünden hangi içeriği ve muhatabı kapsadığı ayrıca incelenir. Bilgisayar ekran görüntüsü, gönderim ve teslim kayıtları ile yazışmanın bütünlüğü korunmalıdır. Süre dolduktan sonra ilk kez gönderilen gecikme bildirimi, m.30/3’teki temel koşulu geriye dönük karşılamaz.

CMR m.23/5: Gecikme tazminatının genel sınırı

CMR m.23/5, gecikme yüzünden zarar meydana geldiğinin ispatı hâlinde taşıyıcının tazminat ödeyeceğini, ancak tazminatın navlun bedelini aşamayacağını düzenler. Dolayısıyla yalnız geç teslim edilen yük için bütün satış bedeli veya alıcının bütün işletme kârı otomatik biçimde talep edilemez. Önce gecikme ile zarar arasındaki bağ, sonra uygulanabilecek sorumluluk sınırı belirlenir.

Örneğin soğuk zincir gerektiren eşyanın teslimi geciktiği için belgeli ek depolama gideri doğduysa, bu kalemin gecikmeyle bağlantısı ayrıca kanıtlanır. M.23/5’in genel sınırı karşısında ihtilafın değeri yalnız faturadaki emtia bedeline eşitlenmez. CMR m.26’daki özel teslim menfaati kaydı veya m.29’daki ağır kusur niteliğindeki özel koşullar varsa tazminat rejimi ayrıca incelenir; istisnanın varlığı dosya belgeleriyle ortaya konmalıdır.

CMR m.26: Özel teslim menfaati bildirimi

CMR m.26, gönderenin kararlaştırılacak ek ücret karşılığında taşıma senedine özel teslim menfaatinin tutarını yazdırabilmesine izin verir. Bu kayıt, eşyanın kaybı, hasarı veya kararlaştırılmış sürenin aşılması hâllerinde kanunda tanımlanan ek zararın ispatıyla ilave tazminat talebine dayanak olabilir. Özel teslim menfaati, taşıma emrinde hiç bulunmayan ve sonradan tek taraflı yazılan serbest bir tazminat miktarı değildir.

Soğuk zincir sevkiyatında alıcı teslimin belirli tarihte yapılmasına ticari önem veriyorsa sözleşme kurulurken bunun taşıma senedine ve ek ücret anlaşmasına doğru biçimde yansıtılması önemlidir. CMR m.23/6 ile m.26 birlikte okunur. Olağan tazminat sınırından daha yüksek tutar ileri sürülmek isteniyorsa senetteki kayıt, bildirilen tutar ve zarar arasındaki bağ dosyada gösterilmelidir. Kayıt bulunmadığında m.26’nın uygulanacağı peşinen varsayılamaz.

CMR m.29: Ağır kusur ve sınırlardan yararlanma

CMR m.29, taşıyıcının kasıtlı davranışı veya davaya bakan mahkemenin hukukuna göre kastla eşdeğer sayılan kusuru nedeniyle zarar doğmuşsa taşıyıcının sorumluluğu kaldıran veya sınırlayan sözleşme hükümlerinden yararlanamamasını düzenler. Bu hüküm her gecikmenin otomatik olarak ağır kusur olduğu anlamına gelmez. Araçta meydana gelen her arıza, trafik sıkışıklığı veya sınır beklemesi tek başına m.29 şartlarını kanıtlamaz.

İddia eden taraf somut davranışı, alınmayan önlemi, taşıyıcının bilgi düzeyini ve zararla bağlantıyı delillerle açıklamalıdır. Soğutma sisteminin arızalı olduğunun bilindiği hâlde önlem alınmaması gibi vakalar ancak belgeleri doğrulandığında değerlendirmeye alınır. Hangi kusurun kastla eşdeğer sayılacağı uygulanacak yargı hukukuna bağlıdır. Bu nedenle “tüm gecikmelerde sınırsız tazminat vardır” şeklinde kesin bir iddia hukuken hatalıdır.

CMR m.18/4: Isı kontrol ekipmanı ve ispat yükü

CMR m.18/4, eşyanın sıcaklık, soğuk, nem veya bunlardaki değişikliklerden korunması için özel donanımlı araç kullanılıyorsa taşıyıcının CMR m.17/4(d)’deki özel tehlikeye dayalı savunmadan yararlanabilmesini, donanımın seçimi, bakımı ve kullanımı için gerekli önlemleri aldığını ve verilen özel talimatlara uyduğunu ispat etmesine bağlar. Bu kural soğutmalı taşımalarda somut teknik kayıtları kritik hâle getirir.

Aracın bakım kayıtları, sıcaklık sensörü verileri, sürüş ve duraklama zamanları, cihaz alarm kayıtları ile yükleme sırasında verilen talimatlar dosyada bulunmalıdır. Ancak sıcaklık sapması ve ürünün bozulması, yalnız geç teslim tazminatından farklı fiziksel hasar incelemesi gerektirir. CMR m.18/4 ekipman şartları, m.19’daki gecikme tanımının yerine geçmez. Taşımada iki olay birden varsa bunlara ilişkin ispat çizelgeleri ayrı tutulmalıdır.

Sıcaklık kaydı, data logger ve ürün kabul tutanağı

Frigorifik taşımada yüklemenin başlangıç sıcaklığı, nakliye boyunca ölçülen değerler ve boşaltma anındaki ölçümler kayıt altına alınmalıdır. Data logger kayıtları ham formatta saklanmalı, kim tarafından ve ne zaman indirildiği belirtilmelidir. Yükün sıcaklığı ile araç kabininin hava sıcaklığı aynı ölçüm olmayabileceğinden sensörün konumu, kalibrasyon bilgisi ve ürünün niteliği ayrıca önem taşır. Kayıt bulunmaması, gecikme iddiasını tek başına kanıtlamaz fakat teknik hasar ispatını zayıflatabilir.

Alıcı teslimde parti numarası, son kullanma tarihi, ambalaj durumu, bozulma belirtisi ve kabul-red kararını tutanağa geçirmelidir. Ürünlerin analiz raporları ve sonraki imha kayıtları saklanır. Gecikmeyle ürünün fiziksel bozulması arasında bağlantı kurulacaksa sıcaklık toleransları ve ürün niteliği hakkında teknik inceleme gerekir. Sırf sevkiyatın bir gün geç gelmesi, bütün ürünlerin ekonomik değerini yitirdiği sonucunu otomatik olarak doğurmaz.

Taşıyıcının taşıma sırasında sorumluluk dönemi

CMR m.17/1, taşıyıcının eşyayı teslim aldığı andan teslim ettiği ana kadar meydana gelen tam veya kısmi kayıp, hasar ve teslim gecikmesi bakımından sorumluluk çerçevesini kurar. Taşıyıcı hangi işi üstlendiğini, eşyayı hangi tarihte aldığını ve hangi koşullarda teslim ettiğini kayda bağlamalıdır. Almanya’daki yükleme yerine giden araç, depo kabul tutanağı ve CMR sevk mektubu bu dönemin başlangıcı için önemlidir.

CMR m.17/2’de taşıyıcının önleyemeyeceği olaylara ilişkin savunmalar düzenlenir. Ancak taşıyıcı yalnız “gümrükte bekledik” veya “araç arıza yaptı” diyerek bütün sorumluluktan otomatik kurtulmaz. Olayın niteliği, alınabilecek tedbirler ve taşımayı hangi sebeple etkilediği incelenir. Bu savunmalar için GPS, servis kaydı, gümrük tutanağı ve yazışmalar ayrı klasörde tutulmalıdır.

Gümrük ve sınır beklemesi her zaman mücbir sebep değildir

Almanya’dan Türkiye’ye taşıma güzergâhı farklı ülkelerdeki sınır ve gümrük işlemlerinden geçebilir. Taşıyıcı bir gecikmenin bu işlemlerden kaynaklandığını ileri sürüyorsa hangi kapıda, hangi saatte ve hangi sebeple beklediğini ispatlamalıdır. Belgelerde eksiklik, yanlış beyan, sürücü planlaması veya önceden öngörülebilen işlem süresi gibi nedenler birbirinden ayrılır. CMR m.17’deki sorumluluktan kurtulma koşulları somut vakaya göre değerlendirilir.

Alıcı ve gönderen de taşıyıcıya teslim edilmesi gereken belgelere ilişkin yükümlülüklerini kontrol etmelidir. Sınırda bekleme süresi ile sözleşmede açıkça üstlenilen belirli teslim tarihi arasındaki ilişki değerlendirilirken m.19’daki gecikme tanımı unutulmaz. “Gümrükte kaldı” açıklaması tek başına tüm gecikme bedellerini otomatik reddettiren evrensel bir istisna değildir.

Zararın belgelenmesi: Satış kaybı ile ek giderler

Geç teslim talebinde zarar kalemi somut belgeye dayanmalıdır. Alıcının yaptığı ek soğuk hava deposu ödemesi, yeniden sevkiyat masrafı, gecikme nedeniyle doğduğu ileri sürülen belgeli sözleşme cezası veya üretim kaybı ayrı ayrı gösterilir. CMR m.23/5’in ispat ve tazminat sınırı bu kalemlerin niteliğine göre değerlendirilir. Eşyadaki fiziksel bozulma ise CMR m.25 çerçevesindeki değer azalması ile ayrıca ilişkilendirilebilir.

Belirsiz “ticari itibarımız zarar gördü” ifadesi yanında doğrulanmış ticari kayıt yoksa hesap oluşturulamaz. Emsal satış fiyatları, yeniden pazarlama giderleri, karşı tarafın sözleşme ve fesih yazışmaları önemli delillerdir. Aynı zararın hem fiziksel hasar hem gecikme adı altında iki kere tahsil edilmesi talep edilemez. Alıcıya göre hangi zarar kaleminin hangi olaydan doğduğu tabloda açıklanmalıdır.

CMR m.20: Gecikme ne zaman tam kayıp sayılabilir?

CMR m.20, kararlaştırılan teslim süresi geçtikten sonra otuz gün; süre kararlaştırılmamışsa taşıyıcının malı teslim almasından itibaren altmış gün içinde teslim gerçekleşmemesi hâlinde yükün kayıp sayılabilmesine ilişkin hüküm içerir. Bu, CMR m.19’daki normal gecikme tanımıyla aynı şey değildir. Her geciken sevkiyat için otuz gün bekleneceği veya otuz gün sonunda her talebin doğrudan ödeneceği söylenemez.

Soğuk zincir ürünü gecikmiş fakat fiilen teslim edilmişse esas olay gecikme ve varsa fiziksel hasar olabilir. Teslim hiç gerçekleşmemiş ve m.20’deki süreler dolmuşsa kayıp rejimi gündeme gelir. Taşıyıcı daha sonra kaybolduğu kabul edilen ürünü bulursa CMR m.20’deki bildirim ve geri teslim hükümleri ayrıca işletilir. Olayın hangi tarihte hangi hukuki kategoriye girdiği belgeyle belirlenmelidir.

CMR m.31: Hangi ülkede dava açılabilir?

CMR m.31, CMR’den kaynaklanan davalarda sözleşmeye taraf ülkelerin mahkemeleri açısından özel yetki bağlantıları düzenler. Tarafların kararlaştırdığı mahkemeler yanında davalının mutad ikamet veya işyeri bağlantısı, sözleşmenin kurulduğu şube ya da acente ve eşyanın teslim alındığı veya teslim yeri olarak kararlaştırıldığı yer önemlidir. Almanya’dan Türkiye’ye taşımada hangi mahkemenin yetkili olduğu yalnız faturanın düzenlendiği ülkeye bakılarak belirlenemez.

Taşımanın teslim yeri Türkiye’deyse m.31’deki teslim yeri bağlantısı mahkeme yetkisi bakımından ele alınır. Ancak yargılamanın ticari dava niteliği, tarafların unvanı, uyuşmazlık türü ve arabuluculuk gibi iç usul meseleleri de ayrıca değerlendirilir. Yabancı taşıyıcının Türkiye’deki şubesi olup olmadığı, dava dilekçesi ve tebligat için önemlidir. Yetki kaydı CMR’nin zorunlu kurallarına aykırı yorumlanamaz.

CMR m.32: Bir yıllık ve üç yıllık zamanaşımı

CMR m.32/1, taşımadan doğan dava taleplerinde genel zamanaşımını bir yıl olarak düzenler. Kasıt veya davaya bakan mahkemenin hukukuna göre kastla eşdeğer sayılan kusur hâlinde süre üç yıldır. Gecikme bakımından süre teslim tarihinden itibaren hesaplanır; sürenin başlangıcının belirlendiği gün hesaba katılmaz. Bu düzenleme, CMR m.30/3’teki yirmi bir günlük yazılı çekinceyle aynı süre değildir.

CMR m.32/2, yazılı talebin taşıyıcı tarafından yazılı ret ve ek belgelerin iadesine kadar zamanaşımını durdurmasına ilişkin özel hüküm içerir. Aynı konuya ilişkin tekrar tekrar gönderilen yazılarla sürenin süresiz olarak yenilendiği kabul edilemez. Almanya’daki taraf ile Türkiye’deki taraf arasındaki bildirimlerin ulaştığı tarih ve içeriği bu nedenle kayıt altına alınmalıdır. Hak düşümüne yol açmamak için çekince ve dava takvimi ayrı yürütülür.

Hasar ve gecikme taleplerinde navlun-kıymet ayrımı

CMR m.23/5’te yalnız gecikmeye bağlı zarar bakımından navlun bedeli sınırı varken malın tam veya kısmi kaybının bedel hesabında m.23/1–4 hükümleri ve ilgili protokol dikkate alınır; fiziksel hasarın değer azalması ise m.25’te düzenlenir. Bu üç kategorinin aynı “8,33 SDR” veya “tüm satış fiyatı” hesabına bağlanması hatalıdır. Yükün gerçekten zarar görüp görmediği ile sadece geç teslim edilip edilmediği ayrı sorulardır.

Soğuk zincir sevkiyatında teknik kayıtlar ürünün zedelenmesini ispatlıyorsa bu zarar, gecikme süresinin aşılması nedeniyle doğduğu ileri sürülen ek ticari zarardan ayrılır. CMR m.26’daki özel teslim menfaati veya m.29’daki özel kusur şartları bulunuyorsa taleplerin sınırı ayrıca değerlendirilir. Taşımacı ile ithalatçı arasındaki hesaplaşma navlun faturası, ticari fatura ve hasar raporuyla belgeye bağlanmalıdır.

Gönderen ile alıcının talepleri aynı değildir

Taşıma sözleşmesinde gönderen, taşıyıcı ve alıcı farklı kişiler olabilir. Türkiye’deki ithalatçı yükün alıcısı olsa da navlun bedeli Almanya’daki tedarikçi tarafından ödenmiş olabilir. CMR’nin alıcı haklarına ilişkin m.13 ve taşıma ilişkisine ait diğer hükümleri bu ayrım bakımından önem taşır. Kimin tazminat isteyebileceği yalnız ticari faturanın kimin adına düzenlendiğiyle belirlenmez.

Satım sözleşmesindeki riskin geçişi, teslim şekli ve sigorta düzeni ayrıca incelenmelidir. INCOTERMS ifadesi kullanılan bir satış sözleşmesinin varlığı CMR’nin zorunlu bildirim ve taşıyıcı sorumluluğu kurallarını kendiliğinden bertaraf etmez. Türkiye’deki alıcının gecikmeye ilişkin ihbarı ve Almanya’daki göndericinin zarar hesabı aynı dosyada değerlendiriliyorsa taleplerin kime ait olduğu açık gösterilmelidir.

Taşıma sigortası ve taşıyıcının sorumluluğu

Soğuk zincir taşımacılığında yük sigortası bulunması, taşıyıcıya karşı CMR hükümlerine dayanan talebin kendiliğinden ortadan kalktığını göstermez. Sigortanın kapsamı, sigortalı kişinin sıfatı, teminat dışı hâller, hasar bildirimi ve sigorta şirketinin ödeme sonrası hakları ayrı sözleşme hükümlerine tabidir. CMR m.30/3’teki yirmi bir günlük çekincenin kaçırılmaması, sigorta şirketine hasar ihbarı yapılmasından bağımsız önem taşır.

Hasar fotoğrafları, frigorifik sıcaklık ölçümleri ve tutanaklar hem taşıyıcı sorumluluğu hem sigorta dosyası için saklanmalıdır. Sigortacının ekspertiz değerlendirmesi, CMR m.19’daki gecikme tanımını veya m.23/5’teki genel tazminat sınırını tek başına değiştirmez. Tazminat alınması hâlinde mükerrer tahsilat ve rücu konuları da ayrıca hesaplanır.

Almanya ve Türkiye tarafları için ortak delil dosyası

CMR taşıma senedi, taşıma emri, navlun faturası, ticari fatura, malın yükleme yeri ve tarihini gösteren belge, kararlaştırılmış teslim zamanı, GPS ve sürücü kayıtları, sınır ve gümrük tutanakları, depoya giriş saatleri, alıcıya bildirimler, ürün sıcaklık logları ve teslim çekinceleri aynı dosyada birleştirilmelidir. Belgelerin her birinde ülke, tarih ve saat dilimi ayrı gösterilir. Bu şekilde gerçekleşen gecikme süresi sayısal olarak denetlenebilir.

Ek olarak yazılı yirmi bir gün çekince bildirimi, bildirimin taşıyıcıya ulaştığını gösteren kayıt, zarar faturaları ve varsa bağımsız ekspertiz raporu bulunmalıdır. Almanya’daki gönderenin ve Türkiye’deki alıcının belgeleri farklı dillerdeyse tercüme düzeni dosyanın ihtiyaçlarına göre belirlenir. Kanunda açıkça öngörülmemiş bir belgeyi her olayda zorunluymuş gibi sunmak yerine, hangi maddi iddiayı ispatladığı açıklanmalıdır.

İlk 24 saat ve takip eden 21 gün için kontrol

Eşya alıcının emrine verildiğinde önce teslim zamanı kaydedilir; görünen kayıp ve hasar için CMR m.30/1 doğrultusunda teslim kontrolü yapılır. Sıcaklık sapması ve bozulma ihtimali varsa teknik deliller kaybolmadan korunur. Geç teslim ileri sürülüyorsa kararlaştırılmış termin ve fiilî teslim süresi karşılaştırılır. Ardından taşıyıcıya yazılı gecikme çekincesi CMR m.30/3’teki yirmi bir günlük süre dolmadan gönderilir.

Bildirimden sonra zarar hesabı, navlun bedeli ve varsa özel teslim menfaati kaydı kontrol edilir. CMR m.32 kapsamındaki dava zamanaşımı için ayrıca takvim oluşturulur. Sürelerin karıştırılmaması, ticari müzakerenin de hukuki talebi zayıflatmamasını sağlar. Almanya’da ticari faaliyet yürüten gönderen ve Türkiye’de bulunan alıcı için aynı taşıma dosyasındaki haklar, her tarafın sözleşmedeki sıfatı esas alınarak ayrı değerlendirilebilir.

Sık Sorulan Sorular

Almanya’dan Türkiye’ye frigorifik taşıma CMR’ye tabi mi?

CMR m.1’deki uluslararası ücretli karayolu taşıması ve taraf ülke şartları sağlanıyorsa CMR uygulanır.

Teslim gecikmesini hangi madde belirler?

CMR m.19 kararlaştırılmış teslim süresinin aşılmasını veya süresiz taşımada makul sürenin aşılmasını düzenler.

Geç teslim için kaç gün içinde ihtar gönderilir?

CMR m.30/3 uyarınca eşya alıcının tasarrufuna sunulduktan sonra 21 gün içinde taşıyıcıya yazılı çekince gönderilmelidir.

21 gün içinde dava açmak zorunlu mudur?

Hayır. 21 gün yazılı çekince içindir; dava zamanaşımı CMR m.32’de ayrıca düzenlenir.

Hasar için aynı 21 gün uygulanır mı?

Hayır. Görünür ve gizli fiziki kayıp veya hasar için CMR m.30/1–2’de farklı kontrol ve bildirim kuralları bulunur.

Gecikme tazminatı emtianın tamamı kadar mı?

Genel kural CMR m.23/5’te zararın ispatı ve navlun bedeliyle sınırlı tazminattır; özel hükümler ayrıca değerlendirilir.

Özel teslim menfaati kararlaştırılabilir mi?

CMR m.26, ek ücret ve taşıma senedinde özel menfaat tutarı bildirimi yolunu düzenler.

Soğutucu arızası tek başına ağır kusur mudur?

Hayır. CMR m.29 şartlarının varlığı somut kusur ve delillerle değerlendirilir.

Sıcaklık sensörü kayıtları neden önemlidir?

CMR m.18/4’te özel donanımlı taşıma savunmasının şartları ve teknik önlemler önem taşır; veriler fiziksel hasar ispatını destekler.

Gecikme ve malın bozulması aynı talep midir?

Hayır. CMR m.19 ve 23/5 gecikmeye; m.25 fiziksel hasarın değer azalmasına ilişkindir.

CMR davasında zamanaşımı kaç yıldır?

CMR m.32 genel olarak bir yıl, kast veya eşdeğer nitelikte kusur hâlinde üç yıl düzenler.

Türkiye’de dava açılabilir mi?

CMR m.31’deki teslim yeri, taşıyıcının işyeri ve diğer bağlantılar sağlanıyorsa Türkiye’de yetki gündeme gelir.

İlgili yazılar ve resmî sözleşme metni

• Almanya–Türkiye taşımasında CMR hasar sorumluluğu
• CMR hangi uluslararası taşımalarda uygulanır?
• CMR 20 ve 30/60 günlük kayıp karinesi
• CMR 26 özel teslim menfaatinin bildirimi
• CMR dava zamanaşımı
• Kayıp tazminatı ve navlun hesabı
• CMR 1956 Sözleşmesi – UNIDROIT tam metin
• CMR’nin Resmî Gazete’de yayımlanan Türkçe metni
• Türkiye’nin CMR’ye katılım kaydı – Birleşmiş Milletler

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →