Bilirkişinin Duruşma Salonundan Ayrılmasına İzin Verilmemesi Dilekçesi | CMK 68/2 Word

Bilirkişinin duruşma salonundan ayrılmasına izin verilmemesi dilekçesi, sözlü açıklaması alınmış bilirkişinin celse bitmeden çekilmemesi ve ortaya çıkacak teknik soruları cevaplamak üzere hazır tutulması için CMK m.68/2 uyarınca ceza mahkemesine sunulur. Kanuni kural, bilirkişinin açıklamasını tamamlar tamamlamaz kendiliğinden ayrılması değil; mahkeme başkanı veya hâkim çekilmesine izin vermedikçe salonda kalmasıdır.

Kısa ve kesin cevap

CMK m.68/2’ye göre bilirkişiler, yaptıkları açıklamalardan sonra mahkeme başkanı veya hâkim çekilmelerine izin vermedikçe duruşma salonunda kalır. Bu nedenle tarafın doğru talebi “bilirkişiye salonda kalma izni verilmesi” değil; açıklaması alınmış bilirkişinin hangi teknik ihtiyaç tamamlanıncaya kadar çekilmesine izin verilmemesi ve celsede hazır tutulmasıdır. Dilekçe, davaya bakan ceza mahkemesine sunulur; duruşma sırasında sözlü olarak da ileri sürülüp tutanağa geçirilmesi istenir.

Talep, soyut biçimde “bilirkişi salonda kalsın” cümlesiyle bırakılmaz. Bilirkişi ve raporun kimliği, sözlü açıklamanın yapıldığı celse, henüz cevaplanmamış teknik soru, karşılaştırılacak rapor veya dinlenecek uzman, bilirkişinin neden yeniden açıklama yapmasının gerekebileceği ve hazır tutulmasının hangi somut uyuşmazlığı aydınlatacağı yazılır. CMK m.68/2 salonda kalmayı başlangıç kuralı olarak düzenlese de duruşmayı yönetme ve çekilme izni verme yetkisi mahkeme başkanı veya hâkime aittir.

CMK 68/2 hangi kuralı getirir?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.68/1, mahkemenin bilirkişiyi duruşmada dinleyebileceğini ve ilgililerden birinin istemi üzerine açıklama yapmak üzere duruşmaya çağırabileceğini düzenler. İkinci fıkra ise bu dinlemeden sonraki durumu belirler: bilirkişiler, açıklamalarını yaptıktan sonra başkan veya hâkim çekilmelerine izin vermedikçe duruşma salonunda kalır. Aynı fıkraya göre bilirkişilerin salona teker teker alınıp birbirinden ayrı dinlenmesi zorunlu değildir.

Buradaki “çekilme”, CMK m.70’teki bilirkişilik görevinden çekinme değildir. CMK m.68/2’de söz konusu olan, duruşma salonundan ayrılmadır. Bilirkişinin rapor görevini bırakması, tarafsızlık veya mazeret nedeniyle görüş bildirmekten çekinmesi ayrı hükümlerle değerlendirilir. Dilekçede “çekilmesine izin verilmesin” denirken bunun yalnız celse sırasında salondan ayrılmaya ilişkin olduğu açıkça yazılmalıdır.

Fıkra, bilirkişinin her celsenin sonuna kadar mutlaka salonda kalacağını da söylemez. Başkan veya hâkim, açıklamalar tamamlandıktan sonra çekilme izni verebilir. Talep sahibi, iznin neden o anda verilmemesi gerektiğini dosya kaydıyla gösterir. Örneğin aynı celsede başka bir bilirkişi raporunun açıklanması, bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi, teknik belge üzerindeki tartışmanın sürmesi veya bilirkişiye yöneltilecek tamamlayıcı soruların bulunması somutlaştırılabilir. Dosyada bulunmayan bir çelişki veya gelecekte sorulacağı belli olmayan bir soru varsayılmaz.

Bu talebin ön koşulu nedir?

CMK m.68/2’nin metni “yaptıkları açıklamalardan sonra” ifadesiyle başlar. Bu nedenle başvuru, duruşmaya hiç çağrılmamış bilirkişinin ilk kez dinlenmesi isteminin yerine geçmez. Bilirkişinin duruşmaya çağrılması gerekiyorsa önce CMK 68/1 bilirkişinin duruşmada dinlenmesi talebi kurulur. Yeni dilekçenin konusu, çağrılmış ve sözlü açıklaması alınmış bilirkişinin celsedeki teknik tartışma bitmeden ayrılmamasıdır.

Başvuru duruşmadan önce verilebilir; ancak sonuç istemi celse akışına bağlanır. Önceden sunulan dilekçede hangi bilirkişinin dinleneceği, sonrasında hangi işlem yapılacağı ve bu işlem sırasında neden bilirkişinin hazır bulunması gerektiği gösterilir. En etkili kayıt, bilirkişinin açıklamasından hemen sonra sözlü talebin yenilenmesi ve mahkemenin kabul veya ret kararının duruşma tutanağına geçirilmesidir.

Talebi kimler ileri sürebilir?

Cumhuriyet savcısı, sanık ve müdafii, katılan ve vekili ile kanuni temsilci, dosyadaki sıfatlarına göre talebi ileri sürebilir. CMK m.68/2 salonda kalma kuralını doğrudan düzenlediğinden mahkeme de resen bilirkişiyi hazır tutar. Taraf dilekçesi, mahkemenin bu usul kuralını somut celse planı içinde uygulamasını ve çekilme izninin teknik tartışma tamamlanmadan verilmemesini ister.

Bilirkişi, tarafların emriyle salonda tutulamaz. Duruşmanın düzenini başkan veya hâkim sağlar. Bu nedenle dilekçede bilirkişiye doğrudan talimat veren bir dil kullanılmaz. İstem, “bilirkişinin çekilmesine izin verilmemesine, celse sonuna kadar hazır tutulmasına ve gerektiğinde tamamlayıcı soruların yöneltilmesine” biçiminde mahkemeye yöneltilir. Gerekli süre, tüm celse yerine belirli bir işlem tamamlanıncaya kadar da sınırlandırılabilir.

Salonda kalma ihtiyacı nasıl somutlaştırılır?

Bir talebin CMK m.68/1 dinleme yazısından ayrılması için, ilk açıklamadan sonraki ihtiyaç açıkça gösterilmelidir. Dilekçede aşağıdaki unsurlar dosyada gerçekten varsa belirtilir:

• Bilirkişi raporunun tarihi, evrak numarası, uzmanlık alanı ve açıklaması alınan bölümü.
• Sözlü açıklamanın yapıldığı veya yapılacağı celsenin tarihi.
• İlk açıklamadan sonra incelenecek belge, kayıt, görüntü, hesap cetveli veya teknik çizelge.
• Aynı celsede dinlenecek diğer bilirkişi, kurul üyesi ya da bilimsel mütalaa uzmanı.
• Karşılaştırılması gereken iki teknik görüşün birbirinden ayrıldığı somut sayfa ve sonuç.
• CMK m.201 çerçevesinde yöneltilmesi beklenen numaralı tamamlayıcı sorular.
• Bilirkişinin yeniden açıklamasına ihtiyaç doğurabilecek gerçek duruşma işlemi.
• Talebin hangi aşamaya kadar sürdüğü: belirli uzmanın dinlenmesi, belgenin tartışılması veya teknik soruların tamamlanması.

“Maddi gerçeğin ortaya çıkması için gerekli” cümlesi tek başına yeterli somutluk sağlamaz. Dilekçe, bilirkişinin salonda bulunması ile aydınlatılacak teknik nokta arasındaki bağı kurar. Rapordaki veri tablosu ile sözlü açıklama arasında fark varsa her ikisinin yeri gösterilir. Başka bir uzmanın açıklaması bekleniyorsa o kişinin sıfatı ve ele alacağı teknik konu yazılır. Henüz dosyaya sunulmamış bir rapor mevcutmuş gibi anlatılmaz.

Birden çok bilirkişi birlikte dinlenebilir mi?

CMK m.68/2, bilirkişilerin salona teker teker alınarak birbirinden ayrı dinlenmesini zorunlu tutmaz. Bu hüküm, tanıkların ayrı ayrı ve sonraki tanıklar yanında olmaksızın dinlenmesini düzenleyen CMK m.52/1’den farklıdır. Bilirkişi, teknik uzman sıfatıyla rapor ve açıklama sunar; tanık usulü otomatik olarak bilirkişiye kopyalanmaz.

Bir kurul raporunda farklı görüşler varsa Bilirkişilik Yönetmeliği m.55/2 bu görüşlerin raporda ayrı ayrı açıklanmasına veya ayrı rapor olarak sunulmasına izin verir. Yönetmelik m.56/3 ise kurul hâlinde görevlendirmede bilirkişilerin kendilerine sorulan hususu hemen aralarında müzakere etmelerine imkân tanınmasını ve açıklanan oy ile görüşün tutanağa geçirilip imzalatılmasını düzenler. Bu çerçevede salonda kalma talebi, farklı teknik açıklamaların aynı celsede karşılaştırılmasını sağlayabilir; ancak bilirkişilere belirli bir sonuca ulaşma veya görüşlerini değiştirme talimatı verilemez.

Bilimsel mütalaa uzmanı bakımından kural uygulanır mı?

CMK m.68/3, Cumhuriyet savcısının, katılanın, vekilin, şüpheli veya sanığın, müdafiin ya da kanuni temsilcinin istemi üzerine bilimsel mütalaa hazırlayan uzmanın duruşmada dinlenmesinde de önceki fıkraların uygulanacağını düzenler. Bu nedenle m.68/2’deki açıklama sonrası salonda kalma düzeni, duruşmada dinlenen bilimsel mütalaa uzmanı bakımından da gündeme gelebilir.

Ancak mahkemece atanmış bilirkişi ile tarafın görüş aldığı bilimsel mütalaa uzmanının sıfatları aynı değildir. İlk çağrı ve dinleme ihtiyacı için bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi dilekçesi kullanılmalıdır. Açıklamadan sonraki hazır bulundurma talebinde ise uzman görüşünün dosya tarih ve numarası, aynı celsede karşılaştırılacak rapor ve tamamlayıcı sorular ayrı ayrı gösterilir.

Tamamlayıcı sorular nasıl hazırlanır?

CMK m.201 uyarınca Cumhuriyet savcısı, müdafi ve vekil duruşmaya çağrılmış bilirkişiye doğrudan soru yöneltebilir. Sanık ve katılan ise sorularını mahkeme başkanı veya hâkim aracılığıyla yöneltir. Salonda kalma talebi, bu soru düzenini ortadan kaldırmaz. Dilekçeye eklenen sorular duruşmanın yönetimine ve bilirkişinin uzmanlık sınırına uygun olmalıdır.

Her soru tek bir teknik veri, yöntem veya sonuç üzerinde kurulmalıdır. “Rapor doğru mudur?” yerine, raporun belirtilen sayfasındaki belirli veri kaynağı ile sonuç arasındaki bağ sorulur. Bilirkişiye suçun oluşup oluşmadığı, sanığın kastı, delilin hukuka uygunluğu veya hangi hükmün kurulması gerektiği sorulamaz. CMK m.67/3 ve Bilirkişilik Yönetmeliği m.55/4, bilirkişinin hukuki nitelendirme ve değerlendirme yapmasını yasaklar.

Soruların bir bölümü başka bir açıklamadan sonra doğacaksa bu durum da somutlaştırılır. Örneğin diğer bilirkişi belirli bir hesap yöntemini açıklayacaksa, ilk bilirkişiye bu yöntemin kendi raporundaki veriyle uyumunun sorulacağı belirtilir. Henüz içeriği bilinmeyen cevaba göre bilirkişinin mutlaka görüş değiştireceği varsayılmaz; yalnız teknik açıklama ve karşılaştırma istenir.

Talep ve karar tutanağa nasıl geçirilmelidir?

Duruşma sırasında talep sözlü olarak yinelenir. Bilirkişinin sözlü açıklamasını tamamladığı, talebin hangi teknik gerekçeyle yapıldığı, mahkemenin çekilme izni verip vermediği ve bilirkişinin hangi aşamaya kadar salonda kalacağı tutanakta izlenebilir olmalıdır. Sadece “bilirkişi dinlendi” veya “talep reddedildi” kaydı, sonraki usul denetiminde somut tartışmayı göstermeyebilir.

Bilirkişi salonda kaldıktan sonra yeniden açıklama yaparsa soru ve cevabın teknik anlamı korunarak tutanağa geçirilmesi istenir. Bilirkişilik Yönetmeliği m.56/3, sözlü oy ve görüşün tutanağa geçirilmesini ve bilirkişinin imzasının alınmasını düzenler. Kurul hâlindeki müzakere sonucu da tutanakta gösterilip bilirkişilere imzalatılır. Talep sahibi, duruşmada söylenmeyen bir cevabı sonradan dilekçeye eklememelidir.

Bilirkişi ne kadar süre salonda kalır?

CMK m.68/2 belirli bir dakika veya celse süresi koymaz. Başlangıç kuralı, başkan veya hâkim çekilme izni verinceye kadar salonda kalmadır. Bu nedenle talep, dosyanın ihtiyacına göre sınırlandırılır: diğer uzmanın açıklaması tamamlanıncaya, belirli belgenin tartışılması bitinceye, tarafların numaralı soruları yanıtlanıncaya veya teknik uyuşmazlık hakkında yeniden açıklama alınıncaya kadar hazır tutulma istenebilir.

Bilirkişinin celsede hazır kalması, kendisine yeni ve kapsam dışı inceleme yaptırma yolu değildir. Yeni materyalin incelenmesi, laboratuvar çalışması, cihaz çözümlemesi veya yeni hesap gerektiriyorsa mahkeme ek rapor ya da yeni bilirkişi incelemesi hakkında karar verir. Duruşma salonunda kalma, tamamlanması zaman ve araç gerektiren yeni bir teknik görevin yerine kullanılamaz.

Dilekçeye hangi belgeler eklenir?

• Bilirkişi görevlendirme kararı ve cevaplandırılacak sorular.
• Bilirkişi raporu ile raporun dosyaya giriş kaydı.
• Varsa ek rapor, kurul raporu veya ayrık görüş.
• Bilirkişinin çağrıldığı celseye ait ara karar ve çağrı kaydı.
• Önceki celsede açıklama alınmışsa ilgili duruşma tutanağı.
• Aynı celsede dinlenecek diğer bilirkişi veya bilimsel mütalaa uzmanına ilişkin karar.
• Karşılaştırılacak teknik belge, tablo veya kayıtların dosya evrak numaraları.
• Numaralı tamamlayıcı soru listesi.

Raporun bir örneği ilgilide yoksa önce CMK 67/4 bilirkişi raporu örneğinin verilmesi talep edilebilir. Teknik itiraz varsa ceza dosyasında bilirkişi raporuna itiraz ayrıca kurulmalıdır. Salonda kalma talebi, rapora itiraz için verilen süreyi kendiliğinden durdurmaz veya uzatmaz.

CMK 68/2 Word dilekçesi

Düzenlenebilir bilirkişinin duruşma salonundan ayrılmasına izin verilmemesi dilekçesini Word olarak indirin. Köşeli alanlar yalnız gerçek dosya ve duruşma kayıtlarıyla doldurulmalıdır. Bilirkişi henüz duruşmaya çağrılmamışsa bu şablon tek başına kullanılmamalı; önce CMK m.68/1 çağrı ve dinleme talebi hazırlanmalıdır.

Başvurudan sonra ne takip edilir?

Talebin UYAP’a doğru dosya numarasıyla kaydedildiği kontrol edilir. Duruşmada bilirkişinin açıklamasından hemen sonra istem tekrarlanır. Mahkemenin bilirkişinin çekilmesine izin verip vermediği ve kararın gerekçesi tutanakta gösterilmelidir. Kabul hâlinde bilirkişinin hangi aşamaya kadar hazır tutulduğu; ret hâlinde somut teknik ihtiyacın neden yeterli görülmediği kayda geçirilir.

Bilirkişi salonda kaldığında diğer açıklamaları fiilen duyup duymadığı ve kendisine hangi soruların yöneltildiği izlenir. Sorunun reddi hâlinde soru numarası ve ret nedeni tutanağa yazdırılır. Bilirkişinin cevabı mevcut raporundan farklıysa iki açıklama birlikte kayda geçirilir; farklılığın teknik nedeni sorulur. Cevap yeni inceleme gerektiriyorsa celse içinde kesin sonuç üretilmesi beklenmez, ek rapor veya yeni inceleme hakkında ara karar talep edilir.

Duruşma tutanağı erişime açıldığında bilirkişinin açıklaması, hazır tutulma kararı, soru ve cevaplar ile imza kaydı karşılaştırılır. Teknik cevap tutanakta eksik veya anlamı değişmiş biçimde yer almışsa celse kaydı ve gerçek beyan gösterilerek gecikmeden usulüne uygun talepte bulunulur. Sonradan hiç söylenmemiş bir açıklama eklenmesi istenmez.

CMK 68/2 dilekçesinde yapılan somut hatalar

1. Kanunun başlangıç kuralını tersine çevirip bilirkişinin ancak mahkeme izin verirse salonda kalabileceğini yazmak.
2. CMK m.68/1’deki ilk çağrı ve dinleme talebiyle m.68/2’deki açıklama sonrası hazır tutulmayı aynı istem olarak sunmak.
3. CMK m.68/2’deki salondan çekilme ile CMK m.70’teki bilirkişilik görevinden çekinmeyi karıştırmak.
4. Hangi teknik işlem tamamlanıncaya kadar hazır tutulma istendiğini belirtmemek.
5. Dosyada bulunmayan rapor çelişkisi veya uzman açıklaması varmış gibi gerekçe üretmek.
6. Bilirkişilerin mutlaka birbirinden ayrı dinlenmesi gerektiğini ileri sürmek.
7. Tanıkların ayrı dinlenmesine ilişkin CMK m.52/1’i bilirkişilere doğrudan uygulamak.
8. Bilimsel mütalaa uzmanını mahkemece atanmış bilirkişi olarak nitelendirmek.
9. Bilirkişinin salonda kalmasını yeni ve kapsam dışı inceleme yaptırmanın aracı yapmak.
10. Uzmanlık alanı dışındaki hukuki nitelendirmeyi tamamlayıcı soru adıyla bilirkişiye yöneltmek.
11. Çekilme izninin verilip verilmediğini ve yeniden alınan açıklamayı tutanağa geçirtmemek.
12. Salonda kalma talebinin rapor itirazı için verilen süreyi kendiliğinden durdurduğunu varsaymak.

Yakın başvurulardan farkı

CMK 68/1 dilekçesi, bilirkişinin raporunu açıklamak üzere duruşmaya çağrılmasını sağlar. Bu yazıdaki m.68/2 talebi ise açıklamadan sonraki celse düzenine ilişkindir. CMK 66/6 bilirkişinin soru yöneltme izni, bilirkişinin görevini yaparken mağdur, şüpheli veya sanığa soru sormasıyla ilgilidir; tarafların duruşmada bilirkişiye soru yöneltmesi değildir.

CMK 66/5 teknik bilgi verecek kişinin dinlenmesi, bilirkişinin inceleme sırasında ilgilinin ismen belirttiği kişiyi dinlemesine ilişkindir. CMK 68/3 bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi ise taraf uzmanının duruşmaya çağrılmasıdır. Salonda kalma istemi, bu kişilerden biri dinlendikten veya dinlenirken mevcut bilirkişinin açıklama sonrası hazır tutulmasına yönelik ayrı bir celse işlemidir.

Sık sorulan sorular

1. Bilirkişi açıklamasını bitirince kendiliğinden salondan çıkabilir mi?

Hayır. CMK m.68/2 uyarınca mahkeme başkanı veya hâkim çekilmesine izin vermedikçe bilirkişi duruşma salonunda kalır. İzin kararı celse yönetimi içinde verilir.

2. Taraf bilirkişinin tüm celse boyunca kalmasını zorunlu kılabilir mi?

Taraf talepte bulunabilir; ancak çekilme izni verme ve duruşmayı yönetme yetkisi başkan veya hâkime aittir. Hazır tutulma süresi somut teknik ihtiyaçla sınırlandırılmalıdır.

3. Bilirkişi henüz çağrılmadıysa CMK 68/2 dilekçesi yeterli midir?

Hayır. Önce CMK m.68/1 uyarınca bilirkişinin açıklama yapmak üzere duruşmaya çağrılması gerekir. İkinci fıkra açıklama sonrasındaki salonda kalmayı düzenler.

4. Birden çok bilirkişi mutlaka ayrı ayrı mı dinlenir?

Hayır. CMK m.68/2, bilirkişilerin salona teker teker alınıp birbirinden ayrı dinlenmesini zorunlu tutmaz. Mahkeme somut celsenin düzenini belirler.

5. Bilirkişi diğer uzman açıklamasını dinleyebilir mi?

Kanun ayrı dinlemeyi zorunlu kılmadığından mahkeme bilirkişiyi salonda hazır tutabilir. Bununla birlikte hangi uzmanın hangi sırayla dinleneceği ve tamamlayıcı sorular duruşmayı yöneten başkan veya hâkim tarafından belirlenir.

6. Bilimsel mütalaa uzmanı da açıklamadan sonra salonda kalır mı?

CMK m.68/3, bilimsel mütalaa hazırlayan uzmanın duruşmada dinlenmesinde önceki fıkraların uygulanacağını düzenler. Bu nedenle m.68/2 kuralı onun bakımından da uygulanabilir.

7. Salonda kalma talebi rapora itiraz süresini durdurur mu?

Hayır. CMK m.67/5 kapsamında verilen itiraz veya yeni inceleme bildirme süresi ayrıca takip edilir. Hazır tutulma başvurusu bu süreyi kendiliğinden durdurmaz.

8. Bilirkişiye her türlü soru sorulabilir mi?

Hayır. Sorular bilirkişinin uzmanlık, özel veya teknik bilgi alanıyla sınırlıdır. Hukuki nitelendirme, kusurun hukuki sonucu veya hüküm tercihi bilirkişiye bırakılamaz.

9. Bilirkişinin yeniden açıklaması tutanağa yazılır mı?

Evet. Bilirkişilik Yönetmeliği m.56/3, sözlü oy ve görüşün tutanağa geçirilmesini ve bilirkişinin imzasının alınmasını düzenler. Soru ve cevapların teknik anlamı korunmalıdır.

10. Yeni teknik inceleme gerekiyorsa bilirkişi salonda bekletilir mi?

Salonda kalma, yeni laboratuvar veya dosya incelemesinin yerine geçmez. Yeni çalışma gerekiyorsa mahkeme ek rapor, ek süre veya yeni bilirkişi incelemesi hakkında ayrı karar verir.

Resmî mevzuat kaynakları

CMK m.67 ve m.68’in güncel metni Adalet Bakanlığının resmî 5271 sayılı Kanun PDF’sinden ve Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat sayfasından kontrol edilmiştir. Bilirkişinin sözlü açıklamasının tutanağa geçirilmesi, kurul müzakeresi ve imza düzeni Bilirkişilik Yönetmeliği m.56’nın resmî PDF metninde yer almaktadır. Yönetmeliğin güncel erişim sayfası Bilirkişilik Daire Başkanlığı Yönetmelikler bölümüdür. Mevzuat ve canlı site çakışma kontrol tarihi 3 Ekim 2026’dır.