İSG Bilgilendirmesi Nasıl Yapılır ve Nasıl İspatlanır? 6331 m.16 | 2026

6331 m.16’nın amacı nedir?

İş sağlığı ve güvenliğinin temel şartlarından biri, çalışanın maruz kaldığı riski bilmesidir. Çalışan hangi makinenin tehlikeli olduğunu, hangi kimyasalla çalıştığını, yangında nereye gideceğini, kime bildirim yapacağını veya hangi kişisel koruyucu donanımı neden kullanacağını bilmiyorsa teknik tedbirlerin önemli bir kısmı etkisiz hâle gelir. Bu nedenle 6331 m.16 işverene açık bir bilgilendirme yükümlülüğü yükler.

Bilgilendirme yalnız işe ilk girişte verilen genel tanıtım değildir. İşyerindeki riskler, alınan tedbirler, çalışanın hak ve sorumlulukları ve acil durum görevlileri hakkında güncel bilgi sağlanmalıdır. İşyerindeki koşullar değiştiğinde bilgiler de güncellenmelidir.

Çalışana hangi riskler anlatılmalıdır?

İşveren, çalışanın yaptığı iş nedeniyle karşılaşabileceği sağlık ve güvenlik risklerini anlaşılır biçimde açıklamalıdır. Bu kapsam işyerine göre değişir. Bir depoda forklift trafiği, raf devrilmesi, elle taşıma ve yangın; bir şantiyede yüksekten düşme, elektrik, kazı, kaldırma ekipmanı ve düşen cisim; bir büroda ergonomi, elektrik, yangın ve tahliye; bir kimya tesisinde maruziyet, reaksiyon, depolama ve acil müdahale riskleri öne çıkabilir.

Risk değerlendirmesi burada temel kaynaktır. İşveren risk değerlendirmesinde belirlediği tehlikeleri çalışanlara yansıtmalı; ancak yalnız rapordaki tabloyu paylaşmakla yetinmemelidir. Çalışan riskin günlük işine nasıl yansıdığını bilmelidir.

Koruyucu ve önleyici tedbirler açıklanmak zorunda mı?

Evet. Riskin yalnız adı değil, o riske karşı alınan tedbirler de anlatılmalıdır. Makine koruyucusunun neden sökülmemesi gerektiği, acil durdurma butonunun nerede olduğu, havalandırma sisteminin hangi durumda çalıştırılacağı, hangi alana yetkisiz girilemeyeceği ve hangi kişisel koruyucunun hangi işte kullanılacağı açık olmalıdır.

6331 sisteminde toplu korunma tedbirlerine kişisel korunmaya göre öncelik verilir. Bilgilendirme de bu hiyerarşiyi yansıtmalıdır. Çalışana yalnız “baret tak” denilmesi, düşme riskini önleyen korkuluk veya çalışma platformu gibi toplu tedbirlerin gerekliliğini ortadan kaldırmaz.

Çalışanın yasal hakları da anlatılır mı?

Evet. 6331 m.16 kapsamındaki bilgilendirme, çalışanın yasal hak ve sorumluluklarını da kapsar. Ciddi ve yakın tehlikede 6331 m.13 uyarınca çalışmaktan kaçınma hakkı, çalışan temsilcisine başvurma, riskleri bildirme ve iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyma yükümlülüğü çalışan tarafından bilinmelidir.

Çalışanın haklarını bilmesi, iş sağlığı ve güvenliği kültürünün parçasıdır. Bilgilendirme yalnız yasak ve talimat listesine dönüştürülemez.

Acil durumda görevlendirilen kişiler açıklanmalı mı?

Evet. İlk yardım, olağan dışı durumlar, afet, yangınla mücadele ve tahliye işleri için görevlendirilen kişilerin kim olduğu çalışanlara bildirilmelidir. Yangın veya ciddi kaza anında çalışanların kime ulaşacağını bilmemesi tahliye ve müdahaleyi geciktirir.

Görevliler değiştiğinde pano, dijital sistem veya kullanılan diğer bilgilendirme araçları güncellenmelidir. Eski personelin adının aylarca acil durum listesinde kalması fiilî hazırlıkla bağdaşmaz.

İşyerine dışarıdan gelen çalışanlar nasıl bilgilendirilir?

Başka işyerlerinden çalışmak üzere gelen çalışanlar da işyerinin kendilerine özgü riskleri konusunda bilgilendirilmelidir. Alt işveren çalışanları, bakım ekipleri, geçici görevliler veya sahaya giren başka işveren çalışanları ortak alandaki tehlikeleri bilmelidir.

Asıl işveren ve alt işveren ilişkisinde taraflar kendi çalışanlarına karşı sorumluluklarını yerine getirirken ortak çalışma alanındaki riskler bakımından koordinasyon sağlamak zorundadır. Bir taşeron çalışanının ana işletmedeki forklift yolu, yasak alan, yangın çıkışı veya kimyasal tehlikeyi bilmemesi “başka işverenin çalışanı” olduğu gerekçesiyle kabul edilemez.

İş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışanlar için özel bilgi gerekir mi?

İş kazası veya meslek hastalığı olayları, işyerindeki bilgi sisteminin yeterliliğini yeniden değerlendirmeyi gerektirir. Kazanın nedeni yanlış kullanım, riskin bilinmemesi, talimat eksikliği veya çalışma yöntemindeki belirsizlikse ilgili çalışanlar ve benzer işi yapan kişiler ek olarak bilgilendirilmelidir.

Kaza sonrasında yalnız kazaya uğrayan kişiye “daha dikkatli ol” denilmesi yeterli değildir. Riskin kaynağı, alınan yeni önlem, değişen prosedür ve tekrarın nasıl önleneceği sistematik biçimde aktarılmalıdır.

Bilgilendirme ile eğitim arasındaki fark nedir?

6331 m.16 bilgilendirmeyi, m.17 ise eğitimi düzenler. Bilgilendirme; işyerindeki risklerin, tedbirlerin, görevlilerin ve hak-sorumlulukların çalışana açıklanmasıdır. Eğitim ise mevzuatta belirlenen süre, içerik ve usullerle çalışanın bilgi ve becerisinin geliştirilmesidir. İki yükümlülük birbirinin yerine geçmez.

Örneğin çalışana acil çıkış planının panoda gösterilmesi bilgilendirme unsurudur; tahliye prosedürünün eğitimi ve tatbikatla pekiştirilmesi ise daha geniş bir eğitim ve acil durum yönetimi sürecidir.

Bilgilendirme yazılı olmak zorunda mı?

Kanun, bilginin çalışan tarafından anlaşılmasını esas alır. İşveren açısından bilgilendirmenin yapıldığını ispatlayabilecek kayıtların bulunması önemlidir. Yazılı talimat, imza karşılığı tebliğ, toplantı tutanağı, dijital kayıt, pano, görsel işaret, güvenlik bilgi formu veya prosedürler işin niteliğine göre kullanılabilir.

Ancak yalnız çalışana uzun bir doküman imzalatmak, içeriğin gerçekten açıklandığını ve anlaşıldığını her durumda göstermez. Özellikle okuma-yazma güçlüğü, dil farklılığı veya teknik konular varsa bilgilendirme yöntemi çalışanın anlayabileceği biçime uyarlanmalıdır.

Yabancı çalışan hangi dilde bilgilendirilmelidir?

Bilgilendirmenin amacı çalışanın riski anlamasıdır. İşveren, yabancı çalışana anlamadığı dilde belge vererek yükümlülüğünü fiilen yerine getirmiş olmaz. İşyerindeki talimatlar, kritik uyarılar ve eğitim/bilgilendirme süreçleri çalışanın anlayacağı yöntemle aktarılmalıdır. Gerektiğinde tercüme, görsel işaret veya uygulamalı anlatım kullanılmalıdır.

Güvenlik bilgi formları çalışanlara açıklanmalı mı?

Kimyasal kullanılan işyerlerinde güvenlik bilgi formları risk yönetiminin temel kaynaklarındandır. Çalışan maddenin tehlike sınıfını, maruziyet yolunu, gerekli kişisel koruyucuyu, ilk yardım yöntemini, dökülme hâlinde yapılacakları ve depolama koşullarını bilmelidir. Formun dosyada bulunması tek başına yeterli değildir; işe ilişkin kritik bilgiler çalışana aktarılmalıdır.

Makine talimatları bakımından bilgilendirme

Makine ve ekipman kullanan çalışana güvenli kullanım, yasak müdahaleler, koruyucular, enerji kesme prosedürü ve acil durdurma sistemi hakkında bilgi verilmelidir. Üretim hedefi nedeniyle koruyucu sökülmesi veya emniyet sisteminin devre dışı bırakılması kabul edilemez. Böyle bir uygulama görülürse çalışan kime bildireceğini bilmelidir.

Kişisel koruyucu donanım için hangi bilgi verilmelidir?

İşveren yalnız kişisel koruyucu donanımı teslim etmekle yetinmez. Donanımın hangi riske karşı verildiği, doğru takılması, sınırları, bakımı, temizliği ve ne zaman değiştirilmesi gerektiği açıklanmalıdır. Yanlış takılan solunum koruyucu veya uygun olmayan eldiven koruma sağlamayabilir.

İş sağlığı ve güvenliği işaretleri bilgilendirmenin parçası mıdır?

Evet. Yasak, uyarı, zorunluluk, acil çıkış ve yangın ekipmanı işaretleri çalışanların hızlı biçimde bilgi edinmesini sağlar. İşaretler görünür, anlaşılır ve doğru yerde olmalıdır. Çalışanın işaretlerin anlamını bilmesi sağlanmalıdır.

Risk değişirse bilgilendirme yenilenir mi?

Evet. İşyerine yeni makine gelmesi, kimyasal değişmesi, yeni üretim hattı açılması, bina düzeninin değişmesi veya yeni tehlike ortaya çıkması hâlinde ilgili bilgiler güncellenmelidir. Eski risklere göre hazırlanmış talimatların değişmeden kullanılması yeterli değildir.

İSG profesyonellerinin rolü nedir?

İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, işverene riskler ve gerekli tedbirler konusunda rehberlik eder; eğitim ve bilgilendirme süreçlerine görev alanları içinde katkı verir. Ancak profesyonellerden hizmet alınması işverenin 6331 m.16’daki asli sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Çalışan temsilcisi hangi bilgileri almalıdır?

Çalışan temsilcileri, görevlerini yürütebilmeleri için işyerindeki riskler ve alınan tedbirler hakkında bilgi sahibi olmalıdır. Risk değerlendirmesi, koruyucu tedbirler ve çalışanları etkileyen önemli İSG uygulamalarında temsilcinin bilgilendirilmesi ve görüşünün alınması, Kanunun katılımcı sisteminin bir parçasıdır.

Bilgilendirmenin yapılmaması iş kazasında neden önemlidir?

Bir iş kazasında kusur incelemesi yapılırken çalışanın risk hakkında bilgilendirilip bilgilendirilmediği, doğru talimatın verilip verilmediği, işverenin denetim yapıp yapmadığı ve teknik tedbirlerin bulunup bulunmadığı birlikte incelenir. İşverenin “çalışan zaten biliyordu” savunması somut kayıt ve fiilî uygulamayla desteklenmelidir.

Bununla birlikte çalışanı bilgilendirmek, teknik tedbir alma yükümlülüğünü kaldırmaz. Örneğin koruyucusuz makinede “elini yaklaştırma” talimatı vermek koruyucu sistemi kurma yükümlülüğünün yerine geçmez.

İşverenin sık yaptığı hatalar

• İSG bilgilendirmesini yalnız işe giriş imzasına indirgemek.
• Risk değerlendirmesi güncellendiği hâlde çalışan bilgisini güncellememek.
• Yabancı çalışana anlamadığı dilde talimat vermek.
• Acil durum görevlileri değişmesine rağmen listeleri yenilememek.
• Alt işveren çalışanlarını ortak alan riskleri konusunda bilgilendirmemek.
• KKD teslim edip kullanım ve sınırlamalarını açıklamamak.
• Teknik önlem yerine yalnız uyarı yazısı kullanmak.
• Bilgilendirmeyi eğitim yükümlülüğünün yerine geçirmek.

Mersin’de uygulama

Mersin liman ve lojistik operasyonlarında araç-yaya yolları, vinç ve yük operasyonu, konteyner sahaları; tarımda pestisit ve sıcaklık; sanayide makine, kimyasal ve enerji; turizmde yangın, mutfak ve tahliye; büro işlerinde ergonomi ve elektrik riskleri çalışanlara görevlerine göre açık biçimde aktarılmalıdır.

İlgili içerikler

• İSG eğitimi kaç saat?
• Risk değerlendirmesi zorunlu mu?
• Ciddi ve yakın tehlikede çalışmaktan kaçınma
• Sağlık gözetimi ve işe giriş raporu

Sık Sorulan Sorular

İşveren çalışanı riskler hakkında bilgilendirmek zorunda mı?

Evet. 6331 m.16 açık bir bilgilendirme yükümlülüğü getirir.

Bilgilendirme ile İSG eğitimi aynı şey mi?

Hayır. Bilgilendirme m.16, eğitim m.17 kapsamında ayrı yükümlülüklerdir.

Acil durum görevlilerinin isimleri bildirilir mi?

Evet. İlk yardım, yangın, afet ve tahliye görevlerini yürüten kişiler çalışanlara açıklanmalıdır.

Yeni makine gelince bilgi yenilenir mi?

Evet. Yeni risk ortaya çıktığında ilgili çalışanların bilgileri güncellenir.

Alt işveren çalışanı da bilgilendirilir mi?

Evet. Ortak çalışma alanındaki riskler bakımından koordinasyon ve bilgi aktarımı gerekir.

Yabancı çalışana Türkçe belge imzalatmak yeterli mi?

Çalışanın içeriği anlaması gerekir. Anlamadığı dilde belge imzalatmak fiilî bilgilendirme amacıyla bağdaşmaz.

KKD teslimi tek başına yeterli mi?

Hayır. Doğru kullanım, bakım ve hangi riske karşı verildiği açıklanmalıdır.

İşaret levhası koymak yeterli mi?

İşaretler önemlidir ancak işin gerektirdiği eğitim, teknik tedbir ve talimatların yerine geçmez.

Risk değerlendirmesi çalışana anlatılmalı mı?

Çalışanı etkileyen risk ve tedbirler anlaşılır biçimde aktarılmalıdır.

Bilgilendirme kaydı saklanmalı mı?

Evet. İşveren, bilgilendirmenin yapıldığını ve içeriğini ispatlayabilecek kayıtları düzenli tutmalıdır.

Bilgilendirme hangi olaylardan sonra yenilenmelidir?

İşyerindeki bilgi sistemi statik değildir. Yeni makine veya kimyasal kullanılması, iş akışının değişmesi, yeni bölüm açılması, bina yerleşiminin değiştirilmesi, iş kazası veya ramak kala yaşanması, acil durum görevlilerinin değişmesi ya da yeni bir mevzuat yükümlülüğünün yürürlüğe girmesi hâlinde çalışanlara verilen bilgiler gözden geçirilmelidir. Çalışanın yıllar önce imzaladığı eski bir form, yeni riskler için yeterli değildir.

Özellikle kaza sonrasında yalnız kazaya uğrayan çalışan değil, aynı işi yapan bütün çalışan grubu bilgilendirilmelidir. Kazanın temel nedeni ve alınan yeni tedbir açıklanmalı; eski talimat değişmişse yeni talimat açıkça tebliğ edilmelidir.

Bilgilendirme panosu tek başına yeterli midir?

İşyerinde İSG panosu, acil durum telefonları, tahliye krokisi ve görevlilerin listesini görünür biçimde bulundurmak yararlıdır; ancak bu araçlar işverenin bütün bilgilendirme borcunu tek başına karşılamaz. Çalışanın doğrudan yaptığı işe ilişkin riskleri ve güvenli çalışma yöntemini anlaması gerekir.

Örneğin yüksekten çalışma yapan kişiye yalnız genel panoda “emniyet kemeri kullan” yazılması yeterli değildir. Uygun ankraj, bağlantı yöntemi, toplu koruma sistemi, düşüş mesafesi ve kurtarma düzeni işin niteliğine uygun biçimde açıklanmalıdır.

İş talimatı ile İSG bilgilendirmesi arasındaki ilişki

Yazılı iş talimatları, bilgilendirmenin önemli araçlarından biridir. Talimatlarda güvenli başlangıç, normal çalışma, durdurma, bakım ve arıza hâlinde yapılacaklar yer almalıdır. Çalışanın yetkisi dışında müdahale etmemesi gereken bölümler açıkça belirtilmelidir. Talimatın ekipmanın yanında veya çalışanın kolay erişebileceği dijital sistemde bulunması uygulamayı güçlendirir.

Talimatlar fiilî çalışma yöntemiyle çelişmemelidir. Kâğıt üzerinde enerji kesmeden bakım yapılmayacağı yazdığı hâlde üretimde çalışanlardan makine çalışırken müdahale istenmesi, belgenin koruyucu değerini ortadan kaldırır.

Çalışanın soru sorma ve tehlike bildirme imkânı

Bilgilendirme tek yönlü bir bildirim işlemi değildir. Çalışan anlamadığı riski sorabilmeli, eksik gördüğü tedbiri çalışan temsilcisine veya işverene bildirebilmelidir. İşveren tehlike bildirimlerini kolaylaştıracak açık bir kanal kurmalıdır. Bildirim yapan çalışanın sırf bu nedenle baskı görmesi, önleyici İSG sistemini zayıflatır.

Ramak kala bildirimleri özellikle değerlidir. Zarar doğmadan fark edilen olaylar çalışanlara yeni bilgi verilmesi ve mevcut talimatın düzeltilmesi için güçlü veri sağlar.

Bilgilendirme ispatında hangi kayıtlar önemlidir?

İşveren bakımından tarihli talimatlar, imza karşılığı tebliğler, toplantı tutanakları, dijital bildirim kayıtları, vardiya başlangıç konuşmaları, güvenlik bilgi formlarının teslimi ve çalışan temsilcisi kayıtları önem taşır. Fakat ispat yalnız imza toplamaya indirgenmemelidir. İçeriğin somut riski kapsaması ve çalışanın anlayabileceği yöntemle verilmesi gerekir.

İş kazası sonrasında işverenin “sözlü söylemiştik” demesi, ayrıntılı kayıt bulunmadığında tartışma yaratır. Bu nedenle kritik güvenlik bilgisinin yazılı ve izlenebilir biçimde yönetilmesi gerekir.

Bilgilendirme ile işverenin denetim borcu arasındaki bağlantı

İşveren çalışana doğru bilgiyi vermekle birlikte bu bilginin sahadaki uygulamasını da izlemelidir. Çalışanlara güvenli yolun neresi olduğu anlatıldığı hâlde forkliftler yaya yolunu sürekli işgal ediyorsa, koruyucu ekipmanın kullanılması istenirken ekipman tedarik edilmiyorsa veya yasak alan işaretlenmiş olmasına rağmen üretim düzeni çalışanları o alana girmeye zorluyorsa yalnız bilgilendirme yapılmış olması yeterli değildir.

6331 m.4 uyarınca işveren alınan tedbirleri izlemek, denetlemek ve uygunsuzlukları gidermek zorundadır. Bu nedenle m.16 kapsamındaki bilgi, teknik önlem ve saha denetimi aynı güvenlik sisteminin parçalarıdır. Çalışanın doğru davranabilmesi için hem bilgiye hem de güvenli çalışma koşullarına sahip olması gerekir. Bilgilendirmenin güncel olup olmadığı iç denetimlerde ayrıca kontrol edilmeli; değişen iş akışı, ekipman veya risk nedeniyle eski kalan talimatlar gecikmeden yenilenmelidir. Bu kontrol özellikle yüksek riskli bölümlerde kayıt altına alınmalıdır.

İşveren için m.16 kontrol listesi

• Risk değerlendirmesindeki tehlikeleri çalışan gruplarına göre açıklayın.
• Alınan koruyucu ve önleyici tedbirleri anlaşılır biçimde duyurun.
• Çalışanların yasal hak ve yükümlülüklerini anlatın.
• İlk yardım, yangın, afet ve tahliye görevlilerini güncel tutun.
• Yabancı çalışanlara anlayabilecekleri dil veya yöntemle bilgi verin.
• Makine, kimyasal ve KKD talimatlarını işe özgü hazırlayın.
• İş kazası, ramak kala ve proses değişikliklerinden sonra bilgileri güncelleyin.
• Bilgilendirme kayıtlarını denetlenebilir şekilde saklayın.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →