İşe Giriş Sağlık Raporu Zorunlu mu? 6331 m.15 ve Periyodik Muayene 2026

6331 m.15 sağlık gözetimini nasıl düzenler?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 15. maddesi işverene, çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak sağlık gözetimine tabi tutulmalarını sağlama yükümlülüğü getirir. Düzenleme yalnız “işe giriş raporu” almakla sınırlı değildir. Sağlık gözetimi, çalışanın yaptığı iş ile sağlık durumunun uyumunun izlenmesini ve işten kaynaklanan sağlık risklerinin erken belirlenmesini amaçlar.

Bu nedenle sağlık gözetimi, risk değerlendirmesiyle birlikte yürütülmelidir. Gürültü, kimyasal, toz, biyolojik etken, ağır kaldırma, gece çalışması, ekranlı araçlar, titreşim, kapalı alan veya benzeri riskler bulunan işyerlerinde hangi muayene ve tetkiklerin gerekli olduğu işyeri hekiminin mesleki değerlendirmesiyle belirlenir.

İşe giriş sağlık raporu hangi işlerde zorunludur?

Kanun m.15/2 açık hüküm içerir: tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacak kişiler, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz. Bu kuralın muhatabı işverendir. İşveren, çalışanın “ben sağlıklıyım” beyanıyla veya eski ve işe özgü olmayan bir raporla yükümlülüğü ortadan kaldıramaz.

Raporun temel sorusu kişinin genel anlamda hasta olup olmadığı değil, görevlendirileceği işi sağlık yönünden yapmaya uygun olup olmadığıdır. Bu nedenle rapor işin riskleri bilinerek düzenlenmelidir. Yüksekte çalışacak kişi, kimyasal maruziyeti olan çalışan veya gece vardiyasında görev alacak kişi bakımından değerlendirme aynı içerikte olmayabilir.

Az tehlikeli işyerlerinde sağlık gözetimi yok mudur?

Hayır. Az tehlikeli işyerlerinde de 6331 m.15 kapsamında sağlık gözetimi yükümlülüğü vardır. Kanunun tehlikeli ve çok tehlikeli işler için sağlık raporu olmadan işe başlatmama kuralını ayrıca vurgulaması, az tehlikeli işyerlerinde sağlık gözetiminin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Büro faaliyetlerinde dahi ergonomi, ekranlı çalışma, yangın, elektrik ve iş organizasyonundan doğan sağlık riskleri bulunabilir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının güncel açıklamalarında da işe giriş ve periyodik muayenelerin iş sağlığı ve güvenliği sisteminin parçası olduğu belirtilmektedir.

Sağlık muayenesi hangi zamanlarda yapılır?

6331 m.15’e göre sağlık muayenesinin özellikle şu hâllerde sağlanması gerekir: işe girişte; iş değişikliğinde; iş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra işe dönüşte çalışanın talep etmesi hâlinde; işin devamı süresince, çalışanın ve işin niteliği ile işyerinin tehlike sınıfına göre Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla.

Bu liste, sağlık gözetiminin yalnız personel dosyasına konulan tek seferlik evrak olmadığını gösterir. İş değiştiğinde maruziyet de değişebileceğinden sağlık yönünden işe uygunluk yeniden değerlendirilmelidir.

Periyodik muayene kaç yılda bir yapılır?

İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik kapsamında, çalışanın kişisel özellikleri, işyerinin tehlike sınıfı, işin niteliği, uluslararası standartlar ve risk değerlendirmesi sonuçları dikkate alınır. Güncel Bakanlık açıklamasına göre periyodik muayene az tehlikeli işyerlerinde en geç beş yılda bir, tehlikeli işyerlerinde en geç üç yılda bir, çok tehlikeli işyerlerinde en geç yılda bir tekrarlanır.

Bunlar en geç sürelerdir. İşyeri hekimi gerekli görürse daha kısa aralık belirleyebilir. Örneğin belirli kimyasal veya fiziksel maruziyetlerde sağlık takibinin riskin gerektirdiği sıklıkta yapılması gerekir.

Sağlık raporunu kim verir?

6331 kapsamındaki sağlık raporları kural olarak işyeri hekiminden alınır. Mevzuat, belirli işyerleri bakımından kamu sağlık hizmeti sunucuları, aile hekimleri ve çalışan sağlığı merkezleri (ÇASMER) üzerinden hizmet alınabilmesine de imkân tanır. Özellikle elliden az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri yönünden güncel düzenlemeler ve Bakanlık açıklamaları dikkate alınmalıdır.

İşverenin rastgele bir sağlık kuruluşundan işin riskleri değerlendirilmeden alınan genel amaçlı raporu “İSG sağlık raporu” olarak kabul etmesi doğru değildir. Raporun 6331 sistemiyle uyumlu biçimde işe uygunluğu değerlendirmesi gerekir.

ÇASMER nedir ve neden 2026’da önemlidir?

Çalışan Sağlığı Merkezi (ÇASMER), 2025 yılında 6331 sayılı Kanunda yapılan değişikliklerle mevzuattaki rolü daha açık hâle getirilen, Sağlık Bakanlığına bağlı ve işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri sunmak üzere yetkilendirilen birimdir. 6331 m.6 ve m.15’teki değişiklikler nedeniyle 2026 uygulamasında sağlık gözetimi kaynakları değerlendirilirken ÇASMER seçeneği de dikkate alınır.

Bu değişiklik özellikle kamu işyerleri ile elliden az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerlerinin 1 Ocak 2025 sonrasında İSG profesyoneli yükümlülüklerinin fiilen yürürlüğe girmesiyle birlikte önem kazanmıştır.

Sağlık raporunun masrafını kim öder?

6331 m.15’e göre sağlık gözetiminden doğan maliyet ve bu gözetimden kaynaklanan ek maliyetler işverence karşılanır; çalışana yansıtılamaz. İşveren işe giriş muayenesi, zorunlu periyodik muayene veya işin riskleri nedeniyle gerekli tetkiklerin maliyetini çalışan ücretinden kesemez.

Bu hüküm 6331 m.4’teki genel ilkeyle de uyumludur. İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyeti çalışana yüklenemez. İşverenin “raporu kendin al, ücretini de kendin öde” şeklindeki genel uygulaması kanuni sistemle bağdaşmaz.

Çalışanın sağlık bilgileri işverene açıklanabilir mi?

Sağlık bilgileri özel nitelikli kişisel veridir. 6331 m.15, sağlık gözetimi nedeniyle elde edilen bilgilerin gizliliğinin korunmasını özellikle öngörür. İşverenin işin yürütülmesi bakımından bilmesi gereken husus, çoğu durumda çalışanın işe uygun olup olmadığı ve varsa iş organizasyonunda alınması gereken sınırlayıcı tedbirlerdir; ayrıntılı tıbbi teşhislerin gereksiz biçimde işyeri içinde paylaşılması hukuka uygun değildir.

Sağlık verilerinin işlenmesinde ayrıca 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve sağlık verilerine ilişkin özel kurallar dikkate alınmalıdır.

Çalışan muayeneyi reddedebilir mi?

Sağlık muayeneleri kişilik ve beden bütünlüğüyle ilgilidir; çalışan bilgilendirilmeli ve tıbbi işlemler usulüne uygun yürütülmelidir. Bununla birlikte tehlikeli ve çok tehlikeli bir işte kanunen gerekli işe uygunluk raporu bulunmadan işveren çalışana o işi yaptıramaz. Bu nedenle “muayeneyi istemiyorum ama aynı tehlikeli işte çalışmaya devam edeceğim” şeklindeki durum işveren açısından kanuni yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.

İşe uygun değildir raporu verilirse ne olur?

İşyeri hekiminin çalışanın mevcut işini sağlık yönünden yürütemeyeceğini belirlemesi hâlinde işveren bu tespiti görmezden gelerek aynı risk altında çalıştırmaya devam etmemelidir. İşin uyarlanması, riskin azaltılması veya çalışanın sağlık durumuna uygun başka görev olup olmadığı iş organizasyonu içinde değerlendirilir.

Bu durum doğrudan ve otomatik olarak iş sözleşmesinin sona ereceği anlamına gelmez. İş Kanunundaki fesih şartları, işyerindeki uygun pozisyonlar, sağlık durumunun niteliği ve işverenin gözetme borcu ayrıca incelenir.

Sağlık raporuna itiraz edilebilir mi?

6331 m.15 kapsamında düzenlenen sağlık raporlarına itiraz mekanizması bulunmaktadır. Mevzuatta belirlenen usule göre itirazlar Sağlık Bakanlığınca belirlenen hakem hastanelere yapılır ve verilen karar kesin niteliktedir. Çalışanın veya işverenin rapor sonucuyla uyuşmazlık yaşaması hâlinde, mevzuattaki itiraz yolu kullanılmalıdır.

İş kazasından sonra sağlık muayenesi neden önemlidir?

İş kazası geçiren çalışan işe dönerken yaptığı işin sağlık durumu bakımından uygun olup olmadığı yeniden değerlendirilmelidir. Kanun, iş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra çalışanın talep etmesi hâlinde sağlık muayenesi yapılmasını öngörür. Risk yüksekse işyeri hekimi ayrıca mesleki değerlendirme yapar.

Özellikle kırık, uzuv yaralanması, görme veya işitme kaybı, solunum etkilenmesi, bel-boyun sorunları veya psikolojik etkilenme sonrası eski göreve dönüşte işin riskleri göz önünde tutulmalıdır.

Meslek hastalığı şüphesinde ne yapılır?

Sağlık gözetiminin amaçlarından biri meslek hastalığı belirtilerini erken fark etmektir. İşyeri hekimi, çalışanın maruziyetini ve tıbbi bulgularını birlikte değerlendirir. Meslek hastalığı şüphesi doğduğunda sevk ve SGK süreçleri 5510 sayılı Kanun ve ilgili mevzuata göre yürütülür. İşveren ayrıca maruziyet kaynağını ortadan kaldırmak veya azaltmak için risk değerlendirmesini gözden geçirmelidir.

Gece çalışanlar için sağlık gözetimi

Gece postalarında çalışanların sağlık gözetimi, çalışma saatlerinin biyolojik ve psikososyal etkileri nedeniyle ayrıca önemlidir. İşyeri hekimi gece çalışanların sağlık durumunu işin niteliğiyle birlikte izler. İş Kanunu ve ilgili yönetmelikteki gece çalışması sınırlamaları sağlık gözetimiyle birlikte uygulanır.

İşverenin sık yaptığı hatalar

• İşe giriş raporunu yalnız personel dosyası evrakı olarak görmek.
• İş değişikliğinde yeni riskleri değerlendirmemek.
• Periyodik muayene sürelerini takip etmemek.
• Gerekli tetkik ücretini çalışana ödetmek.
• İşin risklerini bilmeyen bir yerden genel sağlık raporu almak.
• İşe uygun değildir veya kısıtlı çalışabilir değerlendirmesini görmezden gelmek.
• Sağlık verilerini yetkisiz kişilerle paylaşmak.
• İş kazası veya meslek hastalığından sonra risk değerlendirmesini güncellememek.

Mersin’de uygulama

Mersin’de liman, lojistik, inşaat, tarım, gıda, metal, kimya, turizm ve büro faaliyetlerinin sağlık riskleri birbirinden farklıdır. Liman ve depolarda gürültü, titreşim, vardiya ve araç trafiği; tarımda kimyasal ve sıcaklık; inşaatta yüksekte çalışma ve fiziksel yük; bürolarda ergonomi ve ekranlı araç riskleri sağlık gözetiminin içeriğini etkiler.

İlgili içerikler

• Risk değerlendirmesi zorunlu mu?
• İşverenin gözetme borcu
• İş kazası tazminatı
• Meslek hastalığı SGK tespiti

Sık Sorulan Sorular

İşe giriş sağlık raporu olmadan işçi çalıştırılabilir mi?

Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde işe uygun sağlık raporu olmadan çalışan işe başlatılamaz.

Az tehlikeli işyerinde periyodik muayene var mı?

Evet. Güncel düzenlemede az tehlikeli işyerlerinde periyodik muayene en geç beş yılda bir tekrarlanır; işyeri hekimi daha kısa süre belirleyebilir.

Tehlikeli işyerinde muayene süresi nedir?

En geç üç yılda birdir. Risk ve kişisel özellikler daha kısa aralık gerektirebilir.

Çok tehlikeli işyerinde muayene kaç yılda bir?

En geç yılda bir yapılır.

Sağlık raporu ücretini işçi mi öder?

Hayır. 6331 m.15 uyarınca sağlık gözetiminin maliyeti işverence karşılanır ve çalışana yansıtılamaz.

Aile hekimi İSG sağlık raporu verebilir mi?

Mevzuatın izin verdiği işyeri ve çalışan gruplarında aile hekimi veya kamu sağlık hizmeti sunucularından hizmet alınabilir. İşyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısı kontrol edilmelidir.

İş değişince yeniden sağlık muayenesi gerekir mi?

Evet. 6331 m.15 iş değişikliğini sağlık muayenesinin sağlanacağı hâller arasında sayar.

Sağlık raporu işverene tüm hastalıkları gösterir mi?

Sağlık verilerinin gizliliği korunmalıdır. İşverenin ihtiyacı olmayan ayrıntılı tıbbi bilgilerin paylaşılması hukuka uygun değildir.

İşe uygun değildir raporuna itiraz edilir mi?

Evet. Mevzuattaki hakem hastane itiraz yolu kullanılabilir.

İş kazasından sonra işe dönüş muayenesi yapılabilir mi?

Evet. Kanun, iş kazası ve belirli sağlık nedeniyle uzaklaşmalardan sonra çalışanın talebi hâlinde sağlık muayenesi yapılmasını öngörür; işin riski ayrıca değerlendirilir.

Sağlık gözetimi dosyası işveren açısından nasıl yönetilmelidir?

Sağlık gözetimi belgeleri sıradan personel evrakı değildir. Sağlık verileri özel nitelikli kişisel veri olduğundan erişim yetkisi sınırlandırılmalı, dosyalama sistemi gizliliği koruyacak biçimde kurulmalı ve yalnız görevi gereği erişmesi gereken kişiler bu verilere ulaşmalıdır. İşverenin ihtiyacı, çalışanın işe uygunluğu ve iş organizasyonunda alınması gereken önlemleri bilmektir; ayrıntılı teşhis ve tıbbi geçmişin işyeri içinde yayılması hukuken kabul edilemez.

İşyeri hekimi, muayene ve tetkik sonuçlarını mesleki bağımsızlığı içinde değerlendirir. İşveren sağlık gözetimi organizasyonunu ve gerekli maliyeti sağlar; tıbbi tanı koyma veya rapor sonucunu değiştirme yetkisine sahip değildir. Çalışanın mahremiyeti ile iş güvenliği tedbirleri birlikte korunmalıdır.

İş değişikliğinde sağlık raporu neden yeniden değerlendirilir?

Bir çalışanın önceki görevine sağlık yönünden uygun olması, yeni görev için otomatik olarak yeterli değildir. Büro çalışanının üretim hattına, depo çalışanının forklift operasyonuna, gündüz çalışanının yoğun gece vardiyasına veya düşük maruziyetli görevden kimyasal kullanılan bölüme geçirilmesi hâlinde sağlık riskleri değişir. Bu nedenle 6331 m.15 iş değişikliğini sağlık muayenesinin sağlanacağı hâller arasında açıkça sayar.

İşveren görev değişikliğini yalnız insan kaynakları işlemi olarak görmemeli; risk değerlendirmesi ve işyeri hekimi görüşüyle birlikte ele almalıdır. Yeni görevin gerektirdiği fiziksel, biyolojik, kimyasal veya ergonomik koşullar çalışanın sağlık durumuyla uyumlu olmalıdır.

Periyodik muayene süresi dolmadan yeni muayene yapılabilir mi?

Evet. Mevzuattaki beş, üç ve bir yıllık süreler azami tekrar aralıklarını ifade eder. İşyeri hekimi çalışanın kişisel özellikleri, yapılan iş, maruziyet düzeyi, önceki sağlık sonuçları veya risk değerlendirmesi nedeniyle daha kısa aralık belirleyebilir. Sağlık gözetimi takvimini yalnız tehlike sınıfına bakarak otomatik biçimde oluşturmak doğru değildir.

Örneğin ölçüm sonuçlarında maruziyet artışı, tekrarlayan şikâyetler, işyerinde meslek hastalığı şüphesi veya iş kazası sonrası yeni bir sağlık riski ortaya çıkmışsa periyodik sürenin sonunu beklemek önleyici yaklaşım ile bağdaşmaz.

İşe uygunluk raporu ile hastalık raporu aynı belge değildir

İşe uygunluk değerlendirmesi, çalışanın belirli işi sağlık yönünden yapıp yapamayacağına odaklanır. İstirahat raporu ise hastalık veya yaralanma nedeniyle geçici iş göremezlik durumuyla ilgilidir. Bu iki belge birbirinin yerine geçmez. Çalışanın istirahat süresi bittikten sonra özellikle ciddi iş kazası veya sağlık sorunu sonrasında eski işine dönüşünün güvenli olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Sağlık gözetimi ile risk değerlendirmesi birlikte yürütülmelidir

Sağlık muayenelerinde aynı bölümde çalışan kişilerde benzer şikâyetlerin tekrarlanması, işyerindeki maruziyetin yeniden incelenmesini gerektirir. Gürültüye bağlı işitme değişikliği, solunum şikâyetleri, kas-iskelet yakınmaları veya cilt sorunları yalnız bireysel sağlık problemi olarak ele alınmamalıdır. İşyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanının tespitleri doğrultusunda risk değerlendirmesi, ölçümler, iş ekipmanı ve çalışma yöntemi yeniden gözden geçirilmelidir. Böylece sağlık gözetimi yalnız sonuç kaydı olmaktan çıkar ve işyerindeki önleyici tedbirlerin geliştirilmesine veri sağlar. İşveren bu bulguları gecikmeden organizasyon, ekipman, maruziyet kontrolü ve eğitim planına yansıtmalı; alınan tedbirlerin sonuçlarını da sonraki sağlık gözetiminde izlemelidir.

İşveren için sağlık gözetimi kontrol listesi

• İşe girişten önce gerekli sağlık değerlendirmesinin tamamlandığını kontrol edin.
• Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde işe uygun rapor olmadan işe başlatmayın.
• İş değişikliğinde yeni görevin risklerine göre muayene sağlayın.
• Periyodik muayene tarihlerini tehlike sınıfı ve işyeri hekimi kararına göre takip edin.
• Gerekli muayene ve tetkik maliyetlerini çalışana yüklemeyin.
• Sağlık verilerine erişimi sınırlandırın ve gizliliği koruyun.
• İş kazası, meslek hastalığı şüphesi veya yeni maruziyet sonrasında sağlık gözetimini ve risk değerlendirmesini birlikte gözden geçirin.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →