Gecikmesinde Sakınca Bulunan Hâlde Eksik Temsil veya İzin Belgesini Tamamlama İzni Talep Dilekçesi | HMK 54

Başvurunun merkezi, soyut bir aciliyet sözü değil, bekleme hâlinde doğacak somut usul kaybıdır. Süresi dolacak kanun yolu, kaçırılacak kesin süre, delilin kaybolma tehlikesi veya ihtiyati korumanın etkisizleşmesi ayrı ayrı açıklanmalıdır. Dilekçe; temsil edilen kişiyi, kanuni temsil yetkisinin kaynağını, eksik belgenin adını, belgenin hangi makamdan beklendiğini ve tamamlanma takvimini açıkça göstermelidir.

HMK 54 hangi eksikliği düzenler?

HMK 50, medeni haklardan yararlanma ehliyetine sahip olanların davada taraf ehliyetine sahip olduğunu; HMK 51 ise dava ehliyetinin medeni hakları kullanma ehliyetine göre belirleneceğini söyler. Dava ehliyeti bulunmayan kişi adına usul işlemleri kanuni temsilci tarafından yürütülür. HMK 52, tüzel kişilerin yetkili organları tarafından temsil edileceğini; HMK 53 de dava takip yetkisinin talep sonucu hakkında hüküm alabilme yetkisi olduğunu düzenler. Bu kavramlar birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

HMK 54, kanuni temsilcinin davayı açıp yürütebilmesinin bir makam iznine bağlı olduğu veya temsilci sıfatını gösteren belgenin dosyaya sunulması gerektiği hâlleri hedefler. Eksiklik avukatın vekâletnamesine ilişkinse kural olarak HMK 76 ve 77 değerlendirilir. Bu nedenle dilekçede eksik olan evrakın ‘izin belgesi’, ‘temsil belgesi’ veya başka bir belge olduğu hukuki kaynağıyla adlandırılmalı; yalnız ‘yetki belgesi eksik’ denilmemelidir.

Gecikmesinde sakınca bulunan hâl nasıl açıklanır?

HMK 54/1’deki geçici izin, her belge eksikliğinde kendiliğinden doğmaz. Mahkemeden, eksik evrak tamamlanıncaya kadar hangi belirli işlemin yapılmasına izin istendiği açıklanmalıdır. Örneğin süresi sona erecek bir cevap, istinaf veya delil sunma işlemi bakımından son gün; ihtiyati tedbir yönünden korunmak istenen hak; delil tespiti bakımından kaybolma tehlikesi somutlaştırılabilir. Dosyada böyle bir risk yoksa geçici işlem izni yerine eksikliğin tamamlanması için süre talebi daha tutarlı olabilir.

Sakınca ile istenen işlem arasında doğrudan bağ kurulmalıdır. Temsil belgesinin geç geleceği açıklanırken yalnız kurum içi yazışma veya yoğunluk ileri sürülmesi yeterli görülmeyebilir. Belgenin ne zaman istendiği, hangi makamın düzenlediği, beklenen cevap tarihi ve başvurucunun gecikmeyi önlemek için yaptığı işlemler eklerle gösterilmelidir. Mahkemenin takdirini yönlendiren unsur, belgesiz işlem yapma isteği değil, geri döndürülemeyecek usul kaybını önleme gereğidir.

İzin belgesi ile temsil belgesi ayrımı

İzin belgesi, kanuni temsilcinin belirli bir dava veya işlem için başka bir makamın onayını alması gerektiğini gösterir. Temsil belgesi ise kişinin kanuni temsilci veya tüzel kişi organı olarak hangi sıfatla hareket ettiğini ispatlar. Belgenin adı kurumdan kuruma değişebilir; kayyım kararı, vesayet makamı izni, yönetim organı kararı, sicil kaydı veya atama belgesi aynı hukuki işlevi taşımayabilir. Dilekçenin ek listesi bu işlevi açıkça göstermelidir.

Tüzel kişi adına işlem yapılması hâlinde imza sirküsü, ticaret sicili kaydı ve organ kararı birlikte değerlendirilebilir; fakat her uyuşmazlıkta aynı belge seti zorunlu değildir. Gerçek kişi adına vesayet veya kayyımlık ilişkisi varsa kararın kapsamı ve kesinleşme durumu ayrıca önem taşıyabilir. Hazır örnekteki alanlar, dosyanın gerçek temsil zincirine göre doldurulmalı; bulunmayan bir kurul kararı ya da makam izni varmış gibi gösterilmemelidir.

HMK 54/1 kapsamında geçici işlem izni

Mahkeme gecikmesinde sakınca bulunduğunu kabul ederse, kanuni temsilcinin izin veya temsil belgesini daha sonra sunması şartıyla davayı açmasına yahut usul işlemlerini yapmasına izin verebilir. Bu karar temsil yetkisini esastan ve süresiz biçimde kurmaz. İzin verilen işlem, kararın kapsamı ile sınırlıdır; sonraki işlemlerin de otomatik biçimde geçerli olacağı varsayılmamalıdır.

Talep sonucu bu nedenle dar ve denetlenebilir kurulmalıdır. ‘Davayı takip yetkisi verilmesi’ gibi geniş bir istem yerine; tarih ve işlem adı belirtilerek cevap dilekçesinin sunulması, istinaf başvurusunun yapılması veya belirli delilin korunması için geçici izin istenebilir. Belgenin daha sonra sunulacağı tarih ya da bunu sağlayacak başvurunun bilgisi de yazılmalıdır. Mahkeme farklı bir tamamlama yöntemi belirleyebileceğinden talep, dosyaya uygun süre ve usulün belirlenmesini de kapsayabilir.

HMK 54/2 kapsamında izin makamına başvuru süresi

HMK 54/2, izin belgesini almak için mahkemeye başvurulması gereken durumu düzenler: ilgiliye bu başvuru için kesin süre verilir ve süre içinde mahkemeye başvurulmuşsa izin konusunda karar verilinceye kadar beklenir. Hükümdeki bekleme, bu koşullar gerçekleştiğinde isteğe bağlı bir seçenek değildir. Başka bir makamın izninin gerektiği işlemlerde ise HMK 54/1 ve ilgili özel düzenleme ayrıca incelenir; ikinci fıkranın mahkemeye başvuruya ilişkin açık kapsamı bütün idari başvurulara otomatik genişletilmez. Buradaki başvuru, eksik belgenin dosyaya sunulmasından farklıdır; başvurunun gerçekten yetkili makama ve mahkemenin verdiği süre içinde yapıldığı kanıtlanmalıdır.

Dilekçede izin makamı, başvuru yöntemi, varsa dosya veya başvuru numarası ve beklenen karar açıklanmalıdır. Kesin sürenin son günü konusunda tahmin yürütülmemeli; ara karar ve tebliğ kaydı esas alınmalıdır. Süre henüz verilmemişse, uygun kesin sürenin belirlenmesi istenebilir. Süre verilmişse, mevcut başvuru belgesi ve alındı kaydı eklenmelidir. Bekletme talebi, izin sonucunun hangi usul işlemine etkili olduğunu da göstermelidir.

Eksiklik tamamlanmazsa olası usul sonucu

HMK 54/3, süresi içinde belgelerin ibraz edilmemesi veya mahkemeye başvurulmaması hâlinde davanın açılmamış ya da gerçekleştirilen işlemlerin yapılmamış sayılmasını düzenler. İzin için mahkemeye süresinde başvurulmuşsa, karar henüz verilmediği gerekçesiyle başvuru yapılmamış gibi davranılamaz; ikinci fıkradaki bekleme kuralı gözetilir. Bu sonuç, eksikliği önemsiz bir evrak sorunu gibi görmenin riskini gösterir. Bununla birlikte somut ara kararın kapsamı, tebliği, verilen sürenin niteliği ve gerçekten hangi belgenin istendiği dosyadan kontrol edilmeden kesin sonuç cümlesi kurulamaz.

HMK 114/1-d, taraf ve dava ehliyeti ile kanuni temsilcinin gerekli niteliğe sahip olmasını düzenler. HMK 114/1-e ise farklı olarak dava takip yetkisini dava şartı sayar. Avukat aracılığıyla takipte vekâlet ehliyeti ve usulüne uygun vekâletname HMK 114/1-f kapsamında ayrıca değerlendirilir. HMK 115, dava şartlarının her aşamada incelenmesini ve giderilebilir eksiklik için kesin süre verilmesini düzenler. Ancak HMK 54’ün izin ve temsil belgesi bakımından özel süreci ayrıca gözetilmelidir. Dilekçe iki hükmü karşı karşıya getirmek yerine, somut eksikliğin hangi maddede düzenlendiğini açıklar.

Dilekçede olay dizisi nasıl kurulmalı?

İlk bölümde esas dosyası, taraf sıfatı ve temsil edilen kişi yazılır. İkinci bölümde kanuni temsil ilişkisinin kaynağı belirtilir. Üçüncü bölümde eksik belgenin tam adı ile düzenleyecek makam gösterilir. Dördüncü bölümde belgenin neden henüz sunulamadığı, başvuru tarihi ve ekleri açıklanır. Beşinci bölümde gecikmesinde sakınca bulunan işlem ile son tarih veya kayıp riski somutlaştırılır.

Her olay, belge numarası ve tarih ile ilişkilendirilmelidir. Varsayımsal bir izin kararı, henüz yapılmamış kurum başvurusu veya bilinmeyen tebliğ tarihi yazılmamalıdır. Karşı tarafın görüşü varsa onun hukuki sonucu peşinen kabul edilmeden özetlenebilir. Başvurucu, eksikliği kendi kusuruyla oluşturmadığını göstermek istiyorsa bunu genel ifadelerle değil, zaman çizelgesiyle ortaya koymalıdır. Bu düzen, mahkemenin geçici izin, kesin süre ve bekletme seçeneklerini ayrı ayrı değerlendirmesini kolaylaştırır.

Dilekçe örneği

[GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME] SAYIN HÂKİMLİĞİNE

DOSYA NO: [Yıl / Esas]

TALEPTE BULUNAN TARAF: [Ad-soyad/unvan, T.C./VKN, adres]

KANUNİ TEMSİLCİ: [Ad-soyad, sıfat, adres]

VEKİLİ: [Varsa avukat adı ve adresi]

KARŞI TARAF: [Ad-soyad/unvan, adres]

KONU: HMK m.54 uyarınca [belirli usul işleminin] gecikmesinde sakınca nedeniyle yapılmasına izin verilmesi ve [izin/temsil belgesinin] tamamlanması için uygun kesin süre belirlenmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR

1. Mahkemenizin yukarıda numarası yazılı dosyasında [taraf sıfatı] olarak yer alan [temsil edilen kişi/tüzel kişi], [kanuni temsil ilişkisinin dayanağı] gereğince [temsilci] tarafından temsil edilmektedir.

2. Davanın açılması veya takibi için gerekli [izin/temsil belgesinin tam adı], [yetkili makam] tarafından düzenlenmektedir. Bu belge için [tarih] tarihinde [başvuru numarası] ile başvuru yapılmış olup başvuru belgesi Ek-[ ]'dedir.

3. Belgenin henüz sunulamamasının nedeni [yalnız gerçek ve belgeli süreç açıklaması]dır. Düzenleyen makamın [varsa tarihli cevabı/işlem kaydı] Ek-[ ] olarak sunulmuştur.

4. [Usul işleminin tam adı] bakımından son tarih [tarih] olup işlem bekletilirse [somut ve geri döndürülemeyecek usul kaybı] doğacaktır. Bu husus [ara karar/tebliğ/kanun yolu/delil kaydı] ile sabittir.

5. Talep, genel veya süresiz temsil yetkisi verilmesine değil, yalnız [işlem]in [tarih/kapsam] ile sınırlı olarak yapılabilmesine yöneliktir. Eksik belge, mahkemenin belirleyeceği usul ve süre içinde sunulacaktır.

6. İzin belgesini almak için [izin konusunda görevli mahkeme]ye başvurulması gerekmektedir. HMK m.54/2 uyarınca bu başvuru için kesin süre verilmesini; süresinde yapılmış başvurunun alındı kaydı dosyaya sunulduğunda izin konusunda karar verilinceye kadar beklenmesini talep ederiz. [İzin için mahkemeye başvuru gerekmiyorsa bu paragrafı kullanmayın; ilgili özel düzenlemeyi belirtin.]

HUKUKİ NEDENLER: HMK m.50, 51, 52, 53, 54, 114, 115 ve ilgili diğer mevzuat.

DELİLLER: Esas dosyası, temsil dayanağı, izin/temsil belgesi başvurusu, alındı kaydı, ara karar, tebliğ belgesi, son tarihi veya kayıp riskini gösteren kayıtlar ve diğer hukuka uygun deliller.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; (1) gecikmesinde sakınca bulunan [belirli usul işleminin] HMK m.54/1 kapsamında yapılmasına izin verilmesine, (2) [izin/temsil belgesinin] tamamlanması için dosyaya uygun kesin süre belirlenmesine, (3) izin belgesinin alınması için mahkemeye başvurulması gerekiyorsa ve bu başvuru verilen kesin sürede yapılmışsa, izin konusunda karar verilinceye kadar beklenmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz. [Tarih]

Talepte Bulunan / Kanuni Temsilci / Vekili — [Ad-soyad, imza]

EKLER: 1-[Temsil dayanağı] 2-[Başvuru ve alındı] 3-[Ara karar/tebliğ] 4-[Aciliyeti gösteren belge] 5-[Diğer gerçek ekler]

Talep sonucu nasıl sınırlandırılır?

Talep bölümünde üç istem birbirinden ayrılabilir: gecikmesinde sakınca bulunan belirli işlemin geçici olarak yapılmasına izin verilmesi; izin belgesinin alınması için mahkemeye başvuru gerekiyorsa bunun için kesin süre verilmesi; süre içinde mahkemeye başvurulduğunda izin konusunda karar verilinceye kadar beklenmesi. Somut dosyada bunların tümü gerekli olmayabilir. Yalnız gerçekten dayanağı bulunan istemler yazılmalıdır.

Mahkemeden, henüz mevcut olmayan temsil yetkisinin genel ve süresiz biçimde tanınması istenmemelidir. İstenen işlem, tarih ve kapsam yönünden belirlenmelidir. Belgenin tamamlanacağına dair koşulsuz vaat yerine, yapılmış başvurunun belgesi ve öngörülen süreç sunulmalıdır. Yargılama gideri veya karşı vekâlet ücreti gibi tali talepler bu başvurunun merkezini gölgelememeli; varsa dosyanın aşamasına ve usul hükümlerine uygun şekilde ayrıca değerlendirilmelidir.

Mahkemenin inceleme sırası ve ara karar

Mahkeme öncelikle başvuruyu yapan kişinin hangi sıfatla hareket ettiğini, temsil edilen tarafı ve sunulan belgenin gerçekten hangi eksikliği giderdiğini belirler. Ardından istenen usul işleminin süresini ve bekleme hâlinde doğacağı ileri sürülen sakıncayı dosya kayıtlarıyla karşılaştırabilir. Bu inceleme, uyuşmazlığın esasındaki haklılığı peşinen karara bağlamak anlamına gelmez. Geçici izin verilmesi, davanın sonunda başvurucu lehine hüküm kurulacağını da göstermez; yalnız belirli işlemin temsil veya izin belgesi daha sonra sunulmak şartıyla yapılabilmesine ilişkindir.

Ara kararda tamamlanacak belgenin adı, başvurulacak makam, verilen sürenin başlangıcı ve sonucu mümkün olduğunca açık olmalıdır. Taraf, ara kararda belirsizlik bulunduğunu düşünüyorsa kendi yorumuna göre süre hesaplamak yerine süresi içinde açıklama veya uygun usul talebinde bulunmayı değerlendirmelidir. Kesin süreye ilişkin tebliğ kaydı dosyada saklanmalı, yetkili makama yapılan başvurunun alındısı derhâl sunulmalı ve karar geldiğinde gecikmeden mahkemeye bildirilmelidir. Böylece HMK 54/2 bakımından yalnız başvuru iradesi değil, süresinde yapılmış gerçek işlem belgelenir.

Eksiklik duruşmada fark edilirse sözlü beyanın tutanağa tam geçirilmesi önemlidir. Talep edilen işlemin adı, son tarih, eksik belgenin niteliği ve tamamlama planı tutanakta görülebilmelidir. Yazılı dilekçe sunuluyorsa UYAP evrak numarası ve gönderim zamanı saklanmalıdır. Mahkemenin geçici izin vermemesi ihtimali de hesaba katılarak, mümkünse belgenin düzenlenmesini hızlandıracak yasal başvurular eş zamanlı yürütülmelidir. Bu yaklaşım, başvuruyu yalnız sonuç talebinden çıkarıp denetlenebilir bir süreç planına dönüştürür.

Avukat vekâletnamesi eksikliğiyle karıştırılmamalı

HMK 54 kanuni temsilci ve gerekli izin veya temsil belgesine ilişkindir. Bir avukatın vekâletname aslını ya da onaylı örneğini sunmaması hâlinde HMK 76 ve 77’nin özel hükümleri gündeme gelir. Bu iki sorunun aynı dilekçede ‘yetki eksikliği’ başlığı altında birleştirilmesi, istenen sürenin ve olası sonucun yanlış kurulmasına yol açabilir.

Dosyada hem kanuni temsil belgesi hem avukat vekâletnamesi eksikse her biri kendi hukuki dayanağıyla açıklanmalıdır. Avukatın işlem yapma yetkisi, temsil edilen kişinin kanuni temsil ilişkisindeki eksikliği kendiliğinden gidermez. Aynı şekilde kanuni temsil belgesinin sunulması, avukatın vekâletname yükümlülüğünü otomatik olarak tamamlamaz. Dilekçedeki belge tablosu bu iki hattı ayrı göstermelidir.

Şirket temsilcisi, isticvap ve yemin farkı

Bir şirket adına kimin dava açacağı sorusu, şirket adına kimin isticvap edileceği veya yemin edeceği sorusuyla aynı değildir. Şirket temsilcisinin isticvabı hakkında HMK 169–171 açıklaması, şirket adına yemin edecek kişinin belirlenmesi hakkında ise HMK 232 dilekçesi farklı usul amaçlarını ele alır. HMK 54 başvurusu, eksik temsil veya izin belgesinin tamamlanmasına ve gecikmesinde sakınca bulunan işleme odaklanır.

Temsil organı belirli olsa dahi sicil belgesinin güncelliği, imza yetkisinin kapsamı veya kurul kararının gerekip gerekmediği somut şirket yapısına göre değişebilir. Mahkemeye sunulan belgeler, dava tarihindeki yetki durumunu göstermelidir. Sonradan alınan belge geçmişteki işlemi her durumda otomatik biçimde geçerli kılar şeklinde bir genelleme yapılmamalı; HMK 54 kararı ve dosyanın seyri birlikte değerlendirilmelidir.

Kayyım atanması talebinden farkı

HMK 54 dilekçesi, mevcut kanuni temsil ilişkisindeki izin veya belgelendirme eksikliğini yönetir. Henüz temsilci bulunmaması, temsilci ile temsil edilen arasında menfaat çatışması veya organ yokluğu gibi durumlarda kayyım atanması ya da başka bir temsil çözümü gerekebilir. Kayyım atanması dilekçesi bu ayrı hukuki amaca yönelir; HMK 54 geçici işlem izni kayyım atanmasının yerine geçmez.

Bu ayrım talep sonucunu belirler. Temsilci zaten mevcut ve yalnız belgesi bekleniyorsa, eksikliği tamamlama ve belirli işlem için geçici izin mantıklıdır. Temsil edecek kişi hukuken yoksa veya çatışma nedeniyle hareket edemiyorsa yalnız belge sunmak sorunu çözmeyebilir. Başvuru öncesinde gerçek eksikliğin ‘belge’, ‘izin’ ya da ‘temsilci yokluğu’ olup olmadığı dosya ve resmî kayıt üzerinden belirlenmelidir.

Ekler ve son kontrol listesi

Dilekçeye esas dosyasını gösteren belge, kanuni temsil ilişkisinin dayanağı, izin veya temsil belgesi için yapılmış başvuru, kurum alındısı, ara karar ve tebliğ kaydı, gecikmesinde sakınca bulunan işlemin son tarihini gösteren kayıt ve varsa düzenleyen makamın cevabı eklenebilir. Her ek gerçek ve okunabilir olmalı; kişisel veriler kamuya açık örnek metinde gereksiz yere yer almamalıdır.

İmza öncesinde mahkeme adı, taraf sıfatı, temsil edilen kişi, temsilci, eksik belge, yetkili makam, başvuru tarihi, kesin süre ve geçici izin istenen işlem ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Yurt dışında düzenlenen avukat vekâletnameleri bakımından HMK 74 yetki açıklaması farklı bir soruna yönelir. Hazır Word örneği yalnız düzenleme iskeletidir; gerçek olay ve belge alanları eksiksiz ve dikkatle doldurulmadan mahkemeye sunulmamalıdır.

Word dilekçesinin durumu

Eksik temsil veya izin belgesini tamamlama izni dilekçesini Word olarak indirin. Dosya düzenlenebilir DOCX biçimindedir; mahkeme, taraf, gerçek vakıa ve ek alanları dosyanıza göre doldurulmalıdır.

Resmî kanun kaynağı

Resmî dayanaklar: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.50–54, 76–77 ve 114–115. Kanun ayrıca Adalet Bakanlığı UYAP mevzuat sisteminden incelenebilir. HMK 54/1’deki gecikmesinde sakınca bulunan hâlde işlem izni, 54/2’deki mahkemeye başvuru ve bekleme, 54/3’teki süreye uyulmamasının sonucu ayrı koşullardır.

Sık sorulan sorular

HMK 54 dilekçesi hangi durumda kullanılır?

Kanuni temsilcinin gerekli izin veya temsil belgesi henüz sunulamamışsa ve gecikmesinde sakınca bulunan belirli bir usul işlemi varsa kullanılabilir.

Mahkeme her belge eksikliğinde geçici izin verir mi?

Hayır. Gecikme hâlinde doğacak somut sakınca ve istenen işlemin kapsamı gösterilmeli; karar mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.

Avukat vekâletnamesi eksikliği HMK 54 kapsamında mıdır?

Kural olarak avukat vekâletnamesi HMK 76 ve 77 kapsamında değerlendirilir; HMK 54 kanuni temsil ve gerekli izin veya temsil belgesine yöneliktir.

İzin belgesi ile temsil belgesi aynı mıdır?

Hayır. İzin belgesi belirli işlem için başka makamın onayını, temsil belgesi ise temsilci sıfatını ve kapsamını gösterebilir.

Mahkeme izin makamına başvuru için süre verebilir mi?

İzin belgesini almak için mahkemeye başvurulması gerekiyorsa HMK 54/2 uyarınca başvuru için kesin süre verilir. Bu sürede mahkemeye başvurulduğunda izin konusunda karar verilinceye kadar beklenir.

Kesin sürede belge tamamlanmazsa ne olur?

HMK 54/3'te süresinde belgelerin sunulmaması veya izin için mahkemeye başvurulmaması hâlinde davanın açılmamış ya da işlemlerin yapılmamış sayılması düzenlenir. Mahkemeye süresinde başvurulmuşsa 54/2’deki bekleme kuralı ayrıca uygulanır.

Geçici izin tüm dava işlemlerini kapsar mı?

Kural olarak talep ve kararın belirlediği işlemle sınırlı değerlendirilmelidir; genel ve süresiz yetki varmış gibi hareket edilmemelidir.

Şirket adına hangi belgeler eklenmelidir?

Somut şirket yapısına göre sicil kaydı, organ kararı veya imza belgesi gerekebilir; her dosyada aynı belge listesi zorunlu değildir.

Kayyım atanması yerine HMK 54 talep edilebilir mi?

Temsilci yokluğu veya menfaat çatışması varsa kayyım gibi ayrı bir çözüm gerekebilir; HMK 54 mevcut temsil ilişkisindeki belge ya da izin eksikliğini yönetir.

Word örneği doğrudan sunulabilir mi?

Hayır. Mahkeme, taraf, gerçek vakıa, süre, eksik belge ve ek alanları dosyanın gerçek kayıtlarıyla doldurulmalıdır.

Yazar ve değerlendirme kapsamı