Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketi Mevduat veya Para Toplayabilir mi? | 6361 m.9/1-ç (2026)
Kısa ve net cevap: Hayır. 6361 sayılı Kanun m.9/1-ç uyarınca finansal kiralama, faktoring, finansman ve tasarruf finansman şirketleri, Kanunda açıkça izin verilen fon sağlama yolları dışında mevduat veya her ne ad altında olursa olsun bir ivaz karşılığı para toplayamaz. İzin verilen kaynaklar; 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre menkul kıymet ihracı, uluslararası piyasalardan ödünç para alınması, genel esaslar dâhilinde ortak ve ortaklıklardan, bankalardan, para piyasalarından ve organize piyasalardan fon sağlanmasıdır. Tasarruf finansman müşterilerinin sözleşmelerde taahhüt ettiği tasarruf tutarları ise kanun gereği bu yasak kapsamında değerlendirilmez.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Hükmün amacı, 6361 kapsamındaki şirketlerin banka mevduat toplama yetkisini fiilen kullanmasını engellemek ve fonlama yöntemlerini denetlenebilir alanlarda tutmaktır. Bir işlemin adı “emanet”, “yatırım bakiyesi”, “üyelik parası”, “ön finansman”, “getirili hesap” veya başka bir ifade olsa da, müşteri ya da üçüncü kişi şirkete para bırakıyor ve bunun karşılığında faiz, kâr, prim, indirim, getiri veya başka bir ivaz bekliyorsa işlemin gerçek niteliği ayrıca incelenir.
6361 m.9/1-ç hangi para toplama faaliyetini yasaklar?
Madde, yalnız teknik anlamda “mevduat” adı verilen ürünü değil, her ne ad altında olursa olsun bir ivaz karşılığı para toplama faaliyetini yasaklar. Bu geniş ifade, mevduat yasağının ürün adı değiştirilerek aşılmasını önler. Şirketin müşteriden veya halktan para kabul etmesi karşılığında belirli bir getiri, ekonomik menfaat veya geri ödeme taahhüdü oluşturuyorsa işlem kanunun amacı bakımından fon toplama faaliyeti olarak incelenir.
Şirketin ana faaliyetinden doğan normal tahsilatlar farklıdır. Finansal kiralama taksiti, faktoring sözleşmesindeki borç ödemesi, finansman kredisi geri ödemesi veya tasarruf finansman sözleşmesinde kanunen izin verilen tasarruf tutarı, sırf şirkete para girişi olduğu için mevduat sayılmaz. Belirleyici olan paranın hangi hukuki sebebe dayanarak şirkete geçtiğidir.
Bu ayrım muhasebe kaydıyla da uyumlu olmalıdır. Müşteriden alınan tutarın sözleşmedeki borca mahsup edildiği, hangi tarihte hangi alacağı kapattığı ve şirketin para üzerinde hangi sıfatla tasarruf ettiği izlenebilmelidir. Belirsiz “müşteri bakiyesi” hesapları özellikle denetim açısından risk yaratır.
İşlemin adı değil gerçek hukuki niteliği neden önemlidir?
Finansal mevzuatta faaliyet yasağı yalnız sözleşme başlığı üzerinden uygulanmaz. Tarafların para akışı, geri ödeme yükümlülüğü, süre, getiri, erken çekim imkânı, şirketin parayı kullanım biçimi ve ürünün halka sunuluş şekli birlikte değerlendirilir. “Depozito” adı verilen para gerçekte müşteriden finansman sağlama amacı taşıyorsa, depozitonun hukuki işlevi sorgulanır.
Gerçek bir güvence bedeli ile ivaz karşılığı fon toplama birbirinden ayrılmalıdır. Güvence bedeli belirli bir sözleşmesel risk için tutulur, koşul gerçekleşince mahsup veya iade edilir ve şirket için bağımsız fonlama ürünü olarak pazarlanmaz. Buna karşılık para, şirkete kaynak sağlamak ve karşılığında müşteriye getiri sunmak amacıyla toplanıyorsa m.9/1-ç incelemesi doğrudan gündeme gelir.
Şirketin sözleşmede “bu tutar mevduat değildir” yazması tek başına yeterli değildir. Emredici faaliyet sınırlarında ekonomik gerçeklik ve mevzuat amacı esas alınır.
6361 m.9/1-ç hangi fonlama yollarına izin verir?
Kanun şirketleri fon kaynağından tamamen mahrum bırakmaz. İzin verilen ilk yöntem, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu çerçevesinde menkul kıymet ihracı yoluyla fon sağlamaktır. İkinci olarak uluslararası piyasalardan ödünç para alınabilir. Üçüncü grup ise genel esaslar dâhilinde ortak ve ortaklıklardan, bankalardan, para piyasalarından ve organize piyasalardan kaynak teminidir.
Bu yolların ortak özelliği, kurumsal ve düzenlenmiş fonlama kanalları olmasıdır. Şirket, halktan banka mevduatına benzer para toplamadan sermaye piyasası ve finansal piyasa araçlarıyla kaynak sağlar. Her fonlama yöntemi kendi özel mevzuatına, sözleşmesine, raporlama ve muhasebe kurallarına tabidir.
“İzinli kaynak” ifadesi, ilgili kaynağın her koşulda sınırsız kullanılabileceği anlamına gelmez. Borçlanma sınırları, sermaye yeterliliği, risk oranları, ilişkili taraf işlemleri ve BDDK’nın koruyucu düzenlemeleri ayrıca uygulanabilir.
Menkul kıymet ihracıyla fon sağlanması mevduat sayılır mı?
Hayır. Kanun, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa uygun menkul kıymet ihracını açıkça mevduat toplama yasağının dışında bırakır. Şirketin borçlanma aracı ihracı yapması durumunda Sermaye Piyasası Kurulu mevzuatı, ihraç belgesi, yatırımcıya açıklanacak bilgiler ve ihraç limiti gibi kurallar ayrıca uygulanır.
Buradaki ayrım önemlidir: sermaye piyasası aracının yatırımcıya sunulması ile şirketin müşterilere mevduat benzeri hesap açması aynı hukuki işlem değildir. Menkul kıymet ihracı, belirli sermaye piyasası düzenine ve belgelendirmeye tabidir. Şirket, sermaye piyasası sürecini kullanmadan aynı ekonomik sonucu “özel yatırım hesabı” adıyla oluşturmaya çalışamaz.
Uluslararası piyasa, banka ve ortaklardan borçlanma nasıl değerlendirilir?
m.9/1-ç uluslararası piyasalardan ödünç para alınmasına izin verir. Ayrıca genel esaslar içinde ortak ve ortaklıklardan, bankalardan, para piyasalarından ve organize piyasalardan fon sağlanabilir. Şirketin kredi sözleşmesiyle bankadan borçlanması veya düzenlenmiş piyasada fon temin etmesi mevduat yasağını ihlal etmez.
Ortak ve ortaklıklardan fon sağlanırken işlemin gerçek borç niteliği, transfer fiyatlandırması, örtülü sermaye, ilişkili taraf ve kurumsal yönetim hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir. Kanunun izin verdiği kaynak kanalının kullanılması vergi veya şirketler hukuku yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
Yabancı para borçlanmalarda kambiyo mevzuatı, dış borç kayıtları ve finansal risk yönetimi de gündeme gelir. Şirketin BDDK’ya yaptığı mali raporlamada fon kaynağı doğru sınıflandırılmalıdır.
Tasarruf finansman müşterilerinin ödediği tutarlar neden istisnadır?
2021’de eklenen hükümle, tasarruf finansman müşterilerinin tasarruf finansman sözleşmelerinde taahhüt ettiği tasarruf tutarlarının m.9/1-ç kapsamındaki para toplama yasağı içinde değerlendirilmediği açıkça belirtilmiştir. Bunun sebebi, tasarruf finansman modelinin zaten müşterilerin belirli plan kapsamında birikim yapmasına dayanmasıdır.
Bu istisna sınırsız para toplama yetkisi değildir. Para mutlaka 6361 m.39/A’da tanımlanan tasarruf finansman sözleşmesine dayanmalı; şirket m.39/B’deki tasarruf fon havuzu, hesap ayrıştırması ve faizsiz finansman kurallarına uymalıdır. Sözleşme dışı serbest yatırım hesabı veya üçüncü kişiden getiri karşılığı fon kabulü bu istisnaya dayanmaz.
Müşteri tasarruflarının şirketin diğer malvarlığıyla karıştırılmaması ve fon havuzunun kanunda belirtilen amaçlar dışında kullanılmaması, tasarruf finansman sisteminin temel koruma mekanizmalarındandır.
Dijital cüzdan, müşteri bakiyesi veya platform hesabı para toplama yasağına girer mi?
Bir dijital sistemde müşterinin şirkete para göndermesi tek başına hukuki nitelendirme için yeterli değildir. Para belirli bir finansal kiralama, faktoring, finansman veya tasarruf finansman borcunun ödenmesi için geçici olarak tutuluyorsa bu durum sözleşme ve muhasebe kayıtlarıyla gösterilmelidir. Buna karşılık müşterinin parayı süresiz bırakabildiği, getiri kazandığı ve istediğinde çekebildiği yapı mevduat benzeri fon toplama riski doğurur.
Ödeme ve elektronik para hizmetleri 6493 sayılı Kanunda ayrıca düzenlenir. 6361 kapsamındaki şirketin ödeme hesabı veya elektronik para ürünü sunmak istemesi hâlinde iki ayrı faaliyet izni rejimi birbiriyle karıştırılmamalıdır. Teknik entegrasyon veya başka bir lisanslı kuruluşla iş birliği yapılması, müşteriye karşı hangi kuruluşun hangi hizmeti sunduğunun açık olmasını gerektirir.
Dijital ürünlerde sözleşme, uygulama ekranı, kullanıcı akışı, para hesabı ve reklam dili aynı hukuki modele uygun olmalıdır. Aksi hâlde “teknik bakiye” olarak tasarlanan yapı fiilen yasak fon toplama niteliğine dönüşebilir.
BDDK para toplama işlemlerini nasıl denetler?
6361 m.17 kapsamında BDDK şirketin tüm kayıt ve belgelerini, sözleşmelerini ve bilgi sistemlerini inceleyebilir. Müşteri hesaplarının bakiyesi, paranın tutulma süresi, şirkete sağladığı finansman etkisi, müşteriye ödenen getiri veya menfaat ve muhasebe sınıflandırması denetimde birlikte değerlendirilebilir.
Şirketin internet sitesi ve reklamlarında “yatırım”, “kazanç”, “hesap”, “faiz”, “kâr payı” veya benzeri ifadeler kullanılması da ürünün nasıl sunulduğunu gösterebilir. Özellikle tasarruf finansman şirketleri açısından banka izlenimi yaratacak ifade ve deyimlerin kullanılması m.9/5’te ayrıca yasaklanmıştır.
Uyum politikası, şirket kasasına veya banka hesabına gelen ve ana sözleşme borcuyla eşleşmeyen müşteri paralarını erken aşamada işaretlemelidir. Kaynağı belirsiz bakiye hem faaliyet sınırı hem MASAK ve muhasebe uyumu açısından risk yaratabilir.
Mevduat veya yasak fon toplamanın sonucu nedir?
6361 m.50’ye göre tasarruf finansman şirketleri dışındaki şirketlerin m.9/1-ç bendinde yasaklanan faaliyetlerde bulunması faaliyet izninin iptali sebepleri arasındadır. Bu yaptırım, para toplama yasağının kanun koyucu tarafından ağır bir lisans ihlali olarak görüldüğünü gösterir. İptal kararı Kurulun en az beş üyesinin aynı yöndeki oyuyla alınır, şirkete bildirilir ve Resmî Gazete’de yayımlanır.
Fiilin başka kanunlarda suç veya idari ihlal oluşturması da mümkündür. Özellikle izinsiz bankacılık, sermaye piyasası, ödeme hizmeti veya halka arz niteliği taşıyan yapılar ilgili özel kanunlar bakımından ayrıca incelenmelidir. Aynı para akışına birden fazla düzenleyici rejim uygulanabilir.
Şirketin müşteriye olan iade borcu ise faaliyet izni yaptırımından ayrı özel hukuk konusudur. Müşteri sözleşmesi, haksız şartlar, sebepsiz zenginleşme veya diğer talep dayanakları somut olaya göre değerlendirilir.
Mersin’de finansal sözleşme ve fon toplama incelemesi
Mersin’de yatırım, araç, gayrimenkul veya ticari finansman adıyla kurulan sözleşmelerde şirketin hangi mevzuata tabi olduğu öncelikle belirlenmelidir. Bir kuruluşun ismindeki “finans”, “tasarruf”, “yatırım” veya “leasing” kelimesi tek başına faaliyet iznini göstermez. BDDK kuruluş listesi, faaliyet izni ve sözleşmenin gerçek para akışı kontrol edilmelidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin adresinde finansal sözleşmeler, para toplama modelleri ve lisans uyumu hakkında hukuki inceleme yürütmektedir. Özellikle müşteriden alınan paranın hukuki sebebi, geri ödeme koşulu ve şirketin faaliyet izni birlikte incelenir.
Sık Sorulan Sorular
1. Faktoring şirketi mevduat kabul edebilir mi?
Hayır. 6361 m.9/1-ç kapsamındaki şirketler mevduat veya ivaz karşılığı para toplayamaz.
2. Finansman şirketi müşteriye getirili hesap açabilir mi?
Kanunun izin verdiği fon sağlama yolları dışında müşteri parası toplayarak getiri sunulması m.9/1-ç yasağı bakımından değerlendirilir.
3. Hangi fonlama yolları açıktır?
Menkul kıymet ihracı, uluslararası piyasalardan borçlanma, ortak ve ortaklıklardan, bankalardan, para piyasalarından ve organize piyasalardan fon sağlama kanunda sayılmıştır.
4. Tasarruf finansman ödemeleri mevduat mıdır?
Kanuna uygun tasarruf finansman sözleşmesinde taahhüt edilen tasarruf tutarları m.9/1-ç kapsamında değerlendirilmez.
5. Depozito her zaman yasak mıdır?
Hayır. Gerçek güvence bedeli ile şirketi fonlama amacı taşıyan ivazlı para toplama işlemi ayrılmalıdır.
6. Ürün adı sonucu değiştirir mi?
Hayır. İşlemin gerçek hukuki ve ekonomik niteliği esas alınır.
7. Yasağın ihlali faaliyet iznini etkiler mi?
Evet. Tasarruf finansman şirketleri dışındaki şirketlerde m.9/1-ç ihlali m.50’ye göre faaliyet izni iptal sebebidir.
8. Menkul kıymet ihracı mevduat sayılır mı?
Hayır. 6362 sayılı Kanuna uygun menkul kıymet ihracı m.9/1-ç’de açıkça izin verilen fonlama yollarındandır.
9. Bankadan kredi alınabilir mi?
Evet. Bankalardan genel esaslar dâhilinde fon sağlanması kanunda izin verilen kaynaklar arasındadır.
10. Müşteri para yatırmadan önce neyi kontrol etmeli?
Kuruluşun faaliyet iznini, sözleşmenin türünü, paranın hangi hesaba ve hangi hukuki sebeple gönderildiğini kontrol etmelidir.
Resmî kaynaklar
İlgili rehberler
Finansal sözleşme ve lisans incelemesi: +90 552 224 43 66.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
