Mersin Vasiyetname Avukatı: Geçerli Vasiyet İçin Rehber

Vasiyetname Hazırlamadan Önce Malvarlığı ve Aile Haritası

Geçerli vasiyetname yalnız şekle uygun bir metin değildir. Kişinin malvarlığını, mirasçılarını, saklı pay sınırlarını ve gerçek amacını açık biçimde yansıtmalıdır. Önce taşınmaz, banka, şirket payı, araç, alacak ve borçlar listelenmeli; hangilerinin kişisel mülkiyette, hangilerinin eşle ortak veya şirket malvarlığında olduğu ayrılmalıdır.

“Bütün mallarımı X’e bırakıyorum” cümlesi atanmış mirasçı oluşturabilir; “Mersin’deki dairemi X’e bırakıyorum” belirli mal bırakma niteliğinde olabilir. Bu iki tasarrufun miras ortaklığı, borçlara katılım ve teslim sonucu aynı değildir.

Vasiyet Yapma Ehliyeti

TMK m.502’ye göre vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir. Yaşlılık, bedensel hastalık veya belirli bir tanı tek başına ehliyetsizlik oluşturmaz. Esas olan vasiyetnamenin düzenlendiği anda kişinin yaptığı işlemi ve sonuçlarını anlayıp özgür iradesiyle karar verebilmesidir.

Bilişsel hastalık, yoğun ilaç kullanımı veya hastane yatışı varsa düzenleme gününe yakın sağlık kayıtları önem taşır. Noter rapor istemese dahi sonradan çıkabilecek uyuşmazlığı azaltmak için uygun uzman değerlendirmesi, görüşme notu ve iradenin açıklığını gösteren kayıtlar hazırlanabilir.

Resmî Vasiyetname Nasıl Düzenlenir?

Resmî vasiyetname, resmî memur ve iki tanığın katılımıyla düzenlenir. Resmî memur sulh hâkimi, noter veya kanunla yetkili kişidir. Vasiyetçi arzularını bildirir; metin okunur, imzalanır ve kanundaki tanık beyanları tamamlanır.

Tanık olma yasağı ile vasiyetle mal kazanma yasağı farklıdır. TMK m.536/1 uyarınca fiil ehliyeti bulunmayanlar, ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okuryazar olmayanlar; ayrıca mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılamaz. Örneğin mirasbırakanın çocuğu bu vasiyetnamede tanık olamaz; bu yasak, çocuğa vasiyetle mal bırakılamayacağı anlamına gelmez.

TMK m.536/2’deki kazandırma yasağı ise düzenlemeye katılan memur ve tanıkları, bunların üstsoy ve altsoy kan hısımlarını, kardeşlerini ve maddede belirtilen eşleri kapsar. Bu kişiler lehine aynı vasiyetnameyle kazandırma kurulmaz. TMK m.558/3’ün kapsamına giren katılma sakatlığında iptal bütün vasiyetnameye değil, yalnız ilgili kazandırmaya yönelir. Böylece yakınlık nedeniyle tanık olamayan kişi ile tanığın yakını olduğu için kazandırma yasağına giren kişi birbirine karıştırılmaz.

Okuyamayan veya imzalayamayan kişi için ayrı usul vardır. TMK m.535’te memurun vasiyetnameyi iki tanığın önünde mirasbırakana okuması, mirasbırakanın son arzularını içerdiğini beyan etmesi ve tanıkların kanundaki hususları yazarak veya yazdırarak imzalaması düzenlenir. Bu nedenle her resmî vasiyetnamede mirasbırakanın metni bizzat okuyup imzalaması zorunluymuş gibi tek bir işlem sırası uygulanmaz.

• Güncel kimlik ve medeni hâl
• Malvarlığı belgeleri
• Mirasçı ve yakınlık listesi
• Tanıkların uygunluğu
• İradenin açık ve çelişkisiz anlatımı
• Gerekirse sağlık değerlendirmesi
• Saklama ve bildirim planı

El Yazılı Vasiyetnamenin Şartları

TMK m.538 uyarınca el yazılı vasiyetnamenin başından sonuna kadar vasiyetçinin el yazısıyla yazılması, yıl-ay-gün gösterilmesi ve imzalanması gerekir. Bilgisayarda yazılıp yalnız imzalanan metin, el yazılı vasiyetname şartlarını karşılamaz. Başkasının el yazısıyla hazırladığı metnin altına imza atılması da yeterli değildir.

Tarih, birden fazla vasiyetnamenin sırasını ve ehliyeti belirlemek için kritiktir. Silinti, ekleme veya farklı kalemle yazılmış bölümler açıklanmalıdır. Metin tamamlandıktan sonra sulh hâkimi, noter veya yetkili memura açık ya da kapalı olarak bırakılabilir; güvenli saklama kaybolma ve değiştirilme riskini azaltır.

Sözlü Vasiyetname İstisnai Bir Yoldur

Yakın ölüm tehlikesi, ulaşım kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlar nedeniyle resmî veya el yazılı vasiyetname yapılamıyorsa sözlü vasiyet gündeme gelebilir. Vasiyetçi son arzularını iki tanığa anlatır ve tanıklara beyanına uygun vasiyetname düzenleme görevi verir.

TMK m.540 gereğince tanıklar son arzuları, yer ve tarih bilgileriyle belgeleyip ikisinin imzasıyla vakit geçirmeksizin sulh veya asliye mahkemesine sunar; kanundaki beyanlarını hâkime açıklar. Önceden yazılı belge düzenlemek yerine aynı hususları vakit geçirmeksizin mahkemeye bildirerek tutanağa geçirtme yolu da vardır. Kanundaki özel durumlarda hâkim yerine geçecek görevlilere ilişkin hükümler ayrıca uygulanır. Sıradan bir ses veya video kaydı, bu tanık ve belgeleme koşullarının yerine geçmez.

Sözlü vasiyetin devamı sınırsız değildir. TMK m.541 uyarınca mirasbırakan için diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı yeniden doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer. Başlangıç, ölüm veya ilk sözlü beyan tarihi değil, diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağının yeniden doğduğu tarihtir. Olağanüstü durumun sona ermesi ile kişisel olarak diğer şekillerde vasiyet yapma olanağının doğması birlikte değerlendirilir.

Saklı Pay ve Vasiyet Serbestisinin Sınırı

Mirasbırakan tasarruf edilebilir kısmı üzerinde özgürce vasiyet yapabilir. Altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin kanunda korunan saklı payları dosyaya göre hesaplanır. Saklı payın aşılması vasiyetnamenin kendiliğinden bütünüyle geçersiz olduğu anlamına gelmez; saklı paylı mirasçı koşulları ve süresi içinde tenkis isteyebilir.

Koşul, Yükleme ve Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi

Vasiyetnameye hukuka veya ahlaka aykırı olmayan koşul ve yüklemeler konulabilir. Belirsiz, imkânsız veya kişilik haklarını aşırı sınırlayan hükümler uyuşmazlık yaratır. “Bana iyi bakarsa” gibi ölçütü ve zamanı belirsiz cümleler yerine ifa edilebilir şartlar yazılmalıdır.

Vasiyeti yerine getirme görevlisi; terekeyi yönetmek, borçları ödemek, vasiyetleri yerine getirmek ve paylaşma planını uygulamak için atanabilir. Görev kapsamı, yedek kişi, ücret ve hesap verme düzeni açık kurulmalıdır.

Vasiyetname Nasıl Değiştirilir veya Geri Alınır?

TMK m.542 uyarınca kanundaki vasiyet şekillerinden biriyle düzenlenen yeni vasiyetnameyle önceki tasarrufun tamamından veya bir kısmından dönülür. TMK m.543’te yok etme yoluyla dönme düzenlenir. Belgenin kaza veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olması ise geri alma iradesiyle aynı değildir: içerik aynen ve tamamen belirlenemiyorsa kanundaki hükümsüzlük ve tazminat hükümleri gündeme gelir. Eski belgenin kaybolması tek başına yeni bir tasarrufun içeriğini kanıtlamaz.

Sonraki vasiyetnamenin etkisi yalnız çelişen cümlelerle sınırlı değildir. TMK m.544 uyarınca yeni vasiyetname, kuşkuya yer bırakmayacak biçimde öncekini tamamlamıyorsa onun yerini alır. Belirli mal vasiyetinde de vasiyetnamede aksi belirtilmedikçe, mirasbırakanın sonradan o mal üzerinde vasiyetle bağdaşmayan tasarrufu önceki belirli mal bırakmayı ortadan kaldırır. Bu nedenle bütün metinler tarih sırasıyla birlikte incelenir; yalnız son sayfanın veya imzanın karşılaştırılması yeterli değildir.

Vasiyetnamenin Açılması ve Tebliği

TMK m.595, ölümden sonra ele geçen vasiyetnamenin geçerli olup olmadığına bakılmadan hemen sulh hâkimine teslimini zorunlu tutar. Belgeyi saklayan, bulan veya başka yolla ele geçiren kişi, ölümü öğrendiğinde bu yükümlülüğü yerine getirir. TMK m.596’daki açılma süresi, vasiyetnamenin tesliminden başlayarak bir aydır. Açılma işlemini mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi yapar; bilinen mirasçılar ve ilgililer dilerlerse hazır bulunmak üzere çağrılır. Bu bir ay, bütün tebligatların, olası davaların ve tapu işlemlerinin tamamlanacağı süre değildir.

TMK m.597 uyarınca hak sahiplerine vasiyetnamenin kendileriyle ilgili kısımlarının onaylı örneği tebliğ edilir. Açılma kararı, vasiyetnamenin geçerliliğini kesin hükümle belirlemez. Şekil, ehliyet, irade sakatlığı ve saklı pay uyuşmazlıkları kendi dava koşulları içinde incelenir. Mirasçı atama ile belirli mal bırakma da ayrıdır: belirli mal vasiyeti, alacaklıya o malın ölüm anında kendiliğinden tapuda mülkiyetini kazandırmaz; yerine getirme yükümlüsüne yöneltilecek talebin kapsamı ayrıca belirlenir.

TMK m.598/2’de, atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı belgesi yönünden bildirimi izleyen bir aylık itiraz düzenlenmiştir. Bu süre, TMK m.559’daki iptal davası ve m.571’deki tenkis davası süreleriyle aynı değildir. Belgeye ilişkin itiraz yolu ile iptal veya tenkis davası birbirinin yerine geçirilmez. Teslim, açılma, tebliğ ve öğrenme tarihleri ayrı ayrı kaydedilir; bir aylık belge süresinin dolması tek başına bütün dava haklarının sona erdiği anlamına gelmez.

Vasiyetnamenin İptali Sebepleri

TMK m.557; tasarruf ehliyeti bulunmaması, yanılma-aldatma-korkutma-zorlama, hukuka veya ahlaka aykırı içerik ya da koşul ve kanundaki şekil şartlarına uyulmamasını iptal sebepleri arasında düzenler. İptal kararı, dava açan ve menfaati bulunan kişi yönünden sonuç doğurur.

Ehliyetsizlik iddiasında düzenleme tarihindeki durumu gösteren sağlık kayıtları; zorlama iddiasında hukuka uygun iletişim delilleri; şekil iddiasında belgenin aslı ve düzenleme tutanağı incelenir. Davacı, iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısıdır. Saklı payın eksik bırakılması ise tek başına bir şekil veya ehliyet sakatlığı değildir; tenkis talebi ve saklı pay hesabı ayrı hukuki inceleme gerektirir.

İptal ve tenkis sürelerinin farkı

Tablodaki üst süreler, öğrenmeyle başlayan bir yıllık süre geçtikten sonra dava açmak için ek süre sağlamaz. Vasiyetname dışındaki tasarruflarda kanundaki farklı başlangıçlar ayrıca uygulanır. Bir tasarrufun iptali önceki tasarrufu yeniden yürürlüğe sokarsa TMK m.571/2’deki kesinleşme tarihi kuralı da kontrol edilir. Hükümsüzlük ve tenkisin savunma olarak ileri sürülmesine ilişkin kanuni hükümler saklıdır; bunlar süresi geçmiş bir davayı kendiliğinden süresinde hâle getirmez.

Yabancı Ülkede Düzenlenen Vasiyetname

Yabancılık unsurunda önce uygulanabilir milletlerarası sözleşmelerin kapsamı ve MÖHUK m.1/2’deki saklı tutma hükmü değerlendirilir. MÖHUK m.20/1’e göre miras ölenin millî hukukuna tabidir; Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Bu taşınmaz kuralı yalnız tapudaki tescil tekniğinden ibaret değildir. Aynı maddenin ikinci fıkrası, mirasın açılması sebepleri, kazanılması ve paylaşılması bakımından terekenin bulunduğu ülke hukukunu gösterir; farklı konular tek bir bağlama kuralına indirgenmez.

Ölüme bağlı tasarrufun şekli bakımından MÖHUK m.20/4, m.7’ye gönderme yapar ve ölenin millî hukukuna uygun şekli de kabul eder. Tasarruf ehliyeti ise m.20/5 gereğince kişinin tasarrufu yaptığı andaki millî hukukuna tabidir. Şekil, ehliyet, mirasın esası ve tapu uygulaması böylece ayrı ayrı incelenir. Yalnız yabancı ülkede noter belgesi düzenlenmiş olması bu dört incelemenin tamamlandığını göstermez.

Apostil veya diğer tasdik işlemleri, tercüme, vasiyetnamenin açılması ve varsa yabancı mahkeme kararının Türkiye’deki etkisi belgenin türüne göre ele alınır. Apostil bulunması, saklı payın korunduğu veya vasiyetnamenin bütün maddelerinin Türk hukukuna göre geçerli olduğu anlamına gelmez. Yabancı karar ile yabancı noter belgesi aynı işlem değildir. Yabancıların miras işlemleri rehberi bu ayrımın veraset ve taşınmaz intikaline etkisini açıklar.

Geçerli Vasiyet İçin Kontrol Listesi

1. Ehliyet ve serbest irade değerlendirmesi.
2. Güncel aile ve malvarlığı envanteri.
3. Amaç: mirasçı atama mı, belirli mal bırakma mı?
4. Uygun vasiyetname türünün seçimi.
5. Şekil ve tanık yasaklarının kontrolü.
6. Saklı pay ve borç hesabı.
7. Koşulların açık ve uygulanabilir yazılması.
8. Saklama, geri alma ve güncelleme planı.
9. Yabancı mallar için ülke bazlı inceleme.

Sık Yapılan Hatalar

• Bilgisayarda yazılan metni el yazılı vasiyet sanmak.
• Tarihi eksik veya belirsiz bırakmak.
• Yasaklı kişileri tanık seçmek.
• Mirasçı atama ile belirli mal vasiyetini karıştırmak.
• Saklı pay hesabını mal listesi olmadan yapmak.
• Şirket veya ortak malı kişisel mal gibi vasiyet etmek.
• Eski vasiyetleri açıkça düzenlememek.
• Belgeyi güvenli makama bırakmamak.

Vasiyetnamede İrade, Şekil ve Saklı Pay Kontrolü

Vasiyetname hazırlanırken kişinin gerçek ve serbest iradesi, düzenleme tarihindeki ayırt etme gücü, seçilen vasiyet türünün şekil şartları ve belgenin güvenli biçimde saklanması birlikte planlanmalıdır. Hazır bir şablon her durum için geçerli sonuç doğurmaz.

Malvarlığı listesi, mirasçı ve vasiyet alacaklıları, saklı paylar, önceki vasiyetnameler ve ölümden sonra uygulanacak devirler karşılaştırılmalıdır. Taşınmaz ve şirket payı gibi değerler doğru tanımlanmalı; çelişkili veya imkânsız hükümlerden kaçınılmalıdır.