SGK Rapor Parası Neden Kesilir? Tedaviye Uymama ve Ağır Kusurda 5510 m.22 Rehberi 2026
Kısa ve Net Cevap
5510 sayılı Kanun m.22, sigortalının kendi davranışı nedeniyle tedavi süresinin uzaması veya iş göremezliğin artması hâlinde SGK ödemesinin azaltılmasını düzenler. Hekimin bildirdiği tedbir ve tavsiyelere haklı mazeret olmaksızın uyulmaması sonucu tedavi uzamış veya iş göremezlik artmışsa, bu durum hekim raporuyla tespit edildiğinde geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik geliri dörtte birine kadar azaltılabilir. Ağır kusur nedeniyle iş kazası, meslek hastalığı veya hastalık meydana gelmişse, belgelerle belirlenen kusur derecesinin üçte biri oranında azaltma yapılır; kusur derecesi belgede yazmıyorsa SGK uygulamasında yüzde 5 indirim yapılır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
5510 Sayılı Kanun m.22 Ne Düzenliyor?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.22, iş kazası, meslek hastalığı, hastalık veya analık hâlinde sigortalının kendi davranışının tedavi süresine ve iş göremezlik durumuna etkisini düzenler. Sosyal sigorta sistemi sigortalıyı korurken, kişinin tedaviyi bilinçli biçimde aksatması veya ağır kusuruyla zararı artırması hâlinde Kurumun ödemeyi belirli sınırlar içinde azaltmasına izin verir.
Madde üç farklı hukuki durumu ayırır: hekimin tedbir ve tavsiyelerine uymama, ağır kusur ve kasıtlı davranış. Bu durumların koşulları ve ödeme üzerindeki etkileri aynı değildir. SGK, yalnız “sigortalı hatalı davrandı” biçimindeki soyut değerlendirmeyle kesinti yapamaz; m.22’deki şartlar ve dayanak belgeler bulunmalıdır.
Kesinti geçici iş göremezlik ödeneği ile sürekli iş göremezlik geliri bakımından gündeme gelir. İş kazasında rapor parası, meslek hastalığına bağlı ödenek veya sürekli gelir gibi sosyal sigorta haklarının hangi miktarda ödeneceğini doğrudan etkileyebilir.
Hekimin Tedavisine Uymayanın Rapor Parası Kesilir mi?
Evet, ancak otomatik olarak değil. Sigortalının tedavisini yapan hekim tarafından bildirilen tedbir ve tavsiyelere uymaması nedeniyle normal tedavi süresinin uzaması, sürekli iş göremezlik derecesinin artması, kişinin malul kalması veya maluliyet oranının yükselmesi gerekir. Bu nedensellik hekim raporuyla tespit ve belgelendirilmelidir.
Bu şartlar oluşursa, uzayan tedavi süresi veya artan iş göremezlik oranı esas alınarak sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği ya da sürekli iş göremezlik gelirinin dörtte birine kadarı SGK tarafından azaltılabilir. “Dörtte bir” sabit ve her dosyada uygulanacak oran değil, kanuni üst sınırdır.
Örneğin doktorun zorunlu istirahat, ilaç, kontrol veya rehabilitasyon tavsiyesine hiçbir kabul edilebilir gerekçe olmadan uymayan sigortalının iyileşme süresi uzamışsa ve bu bağlantı tıbbi raporla gösterilmişse m.22 uygulanabilir. Buna karşılık tavsiyeye uyulmaması ile uzayan tedavi arasında tıbbi bağlantı yoksa sırf “kontrole geç gitti” denilerek indirim yapılması yeterli dayanak oluşturmaz.
Ağır Kusur Nedeniyle SGK Ödemesi Ne Kadar Kesilir?
5510 m.22, ceza sorumluluğu bulunmayan kişiler hariç olmak üzere, ağır kusuru yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya hastalanan sigortalı bakımından ayrı indirim sistemi kurar. Mahkeme kararı, denetim-inceleme-kontrol raporu, ünite kararı, hekim raporu veya kamu kurumunun görev gereği düzenlediği belgelerde kusur derecesi belirlenmişse ödeme, kusur derecesinin üçte biri oranında azaltılır.
Örneğin belgede sigortalının ağır kusur oranı yüzde 60 olarak belirlenmişse, m.22 kapsamında uygulanacak indirim bunun üçte biri olan yüzde 20 üzerinden hesaplanır. Kusur derecesi belgelerde hiç belirtilmemişse SGK uygulamasında yüzde 5 indirim yapılır.
Ağır kusur, sıradan dikkatsizlikten daha ağır bir davranıştır. İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uymamak, tehlikeli veya hastalığa yol açacağı bilinen hareketi yapmak, yetkili kişilerin emirlerine aykırı hareket etmek, açıkça gereksiz ve yararsız bir işi bilerek yapmak veya yapılması gereken hareketi savsaklamak somut olaya göre ağır kusur değerlendirmesine esas olabilir.
Sigortalı Kazayı Kasten Meydana Getirirse Ne Olur?
5510 m.22 kasıtlı davranışı ağır kusurdan ayrı değerlendirir. Sigortalının iş kazası veya meslek hastalığına neden olan hareketi ya da hastalık durumunu kasten meydana getirmesi, ödeneğin kapsamını daha ağır biçimde etkileyebilir. Kasıt, sonucun bilerek ve istenerek meydana getirilmesini ifade eder; basit dikkatsizlik veya kurala aykırılık doğrudan kasıt sayılmaz.
Kasıt iddiası ciddi bir hukuki sonuç doğurduğu için dayanağının somut belgeyle kurulması gerekir. Ceza soruşturması, mahkeme kararı, kurum inceleme raporu, kamera kaydı, tanık ve tıbbi belgeler birlikte değerlendirilebilir. Kurumun yalnız varsayıma dayanarak sigortalıya kasıt yüklemesi hukuka uygun değildir.
Ağır kusur ile kasıt arasındaki fark, hem ispat hem uygulanacak sonuç bakımından önemlidir. İtiraz dilekçesinde SGK kararının m.22’nin hangi fıkra ve bent hükmüne dayandığı açıkça belirlenmelidir.
Kabul Edilebilir Mazeret Varsa Kesinti Yapılır mı?
Tedaviye uymama hâlindeki kesinti kuralında Kanun, ceza sorumluluğu olmayanlar ile kabul edilebilir mazereti bulunanları korur. Sigortalı hekimin tavsiyesine uymamış görünse bile bunun haklı ve belgelenebilir sebebi varsa indirim koşulları oluşmayabilir.
Örneğin sevk edilen sağlık kuruluşuna ulaşmayı fiilen imkânsız kılan ciddi bir durum, başka acil tedavi, doğal afet veya sağlık durumunun kendisinden kaynaklanan engel somut belgeyle ispatlanmalıdır. “Gidemedim” şeklindeki açıklama yerine tarih ve neden gösteren sağlık raporu, ulaşım kaydı veya resmî belge sunulması gerekir.
Mazeret yalnız var olmakla kalmamalı, uyulmayan tedbirle zaman ve neden bakımından ilişkili olmalıdır. SGK kararına itiraz edilirken mazeret ile tedavi süresinin uzaması arasındaki tıbbi süreç ayrıntılı gösterilmelidir.
SGK Rapor Parası Kesintisini Hangi Belgeye Dayandırmalıdır?
M.22 bakımından belge ve nedensellik şartı merkezî önemdedir. Tedaviye uyulmaması nedeniyle iyileşmenin uzadığı veya iş göremezlik derecesinin arttığı iddia ediliyorsa bu husus hekim raporuyla belirlenmelidir. Ağır kusurda ise kanunda sayılan mahkeme kararı, denetim ve inceleme raporu, ünite kararı, hekim raporu veya kamu kurumlarının görevleri gereği düzenlediği tutanak ve belgeler dikkate alınır.
SGK kararında hangi belgeye dayanıldığı, belirlenen kusur oranı, kesinti hesabı ve hangi ödeme dönemine uygulandığı görülebilmelidir. Sigortalı bu belgelere erişmeden etkili itiraz hazırlayamaz. Kuruma yapılacak başvuruda kararın dayanak rapor ve hesap cetvellerinin örneği istenmelidir.
Özellikle iş kazasında işverenin düzenlediği tek taraflı olay tutanağı, sigortalı kusurunun kesin kanıtı değildir. Kolluk, SGK, iş müfettişi, ceza dosyası ve teknik bilirkişi raporları arasında çelişki varsa bütün deliller birlikte değerlendirilmelidir.
SGK Rapor Parası Kesintisine Nasıl İtiraz Edilir?
Sigortalı öncelikle SGK birimine yazılı başvuru yaparak m.22 kesintisinin kaldırılmasını veya yeniden hesaplanmasını talep edebilir. Dilekçede kesintinin hangi ödeme dönemine uygulandığı, SGK karar tarihi, dayanak belge, tedaviye uyum durumu, varsa mazeret ve kusur itirazları açıkça gösterilmelidir.
Ödeme e-Devlet üzerinden düşük görünüyorsa yalnız ekran görüntüsüyle yetinilmemeli; Kurumdan kesinti gerekçesi istenmelidir. Rapor parasının farklı çıkması her zaman m.22 kesintisi anlamına gelmez. Günlük kazanç hesabı, ayaktan/yatarak tedavi oranı, prim günü, rapor başlangıcı veya mahsup nedeniyle de tutar değişebilir.
SGK başvuruyu reddeder veya m.22’yi hatalı uygularsa 5510 m.101 gereği Kanunun uygulanmasından doğan uyuşmazlık iş mahkemesinde dava konusu yapılabilir. Dava öncesinde sosyal güvenlik uyuşmazlığına ilişkin zorunlu başvuru ve usul koşulları somut talebe göre ayrıca kontrol edilmelidir.
Sigortalının Kusuru ile İşverenin Kusuru Aynı Şey mi?
Hayır. 5510 m.22 sigortalının davranışının kendi ödenek veya gelirine etkisini düzenler. 5510 m.21 ise iş kazası veya meslek hastalığında işverenin kastı ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırılığı nedeniyle SGK’nın işverene rücuunu düzenler. Aynı kazada hem işveren hem sigortalı kusurlu olabilir; her hüküm kendi sonuçlarını doğurur.
Sigortalının kusurlu davranması işverenin iş sağlığı ve güvenliği sorumluluğunu otomatik olarak kaldırmaz. 6331 sayılı Kanun uyarınca işveren eğitim, risk değerlendirmesi, güvenli ekipman, gözetim ve organizasyon yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadır. İşçinin kişisel koruyucu donanımı kullanmaması değerlendirilirken, donanımın verilmiş ve kullanımının denetlenmiş olup olmadığı da incelenir.
Bu ayrım için İş Kazasında SGK İşverene Ne Zaman Rücu Eder? rehberimiz ayrıca incelenebilir.
5510 m.22 Uygulamasına İlişkin Net Örnekler
Tedaviye uymama: İş kazasında kırık oluşan sigortalıya hekim belirli süre hareketsizlik ve kontrol önerdiği hâlde kişi mazeretsiz biçimde tavsiyeye uymaz ve tıbbi rapora göre iyileşme iki ay uzarsa, uzayan dönemle bağlantılı ödeneğin dörtte birine kadar azaltılması gündeme gelir.
Ağır kusur: Sigortalı, açık güvenlik talimatına rağmen yasak bölgeye bilerek girer ve denetim raporunda yüzde 60 ağır kusurlu kabul edilirse, m.22 sisteminde kusur derecesinin üçte biri olan yüzde 20 oranında indirim hesabı yapılır.
Kusur oranı yazılmamışsa: Kanunda sayılan belgeler ağır kusuru tespit ediyor fakat oran vermiyorsa SGK uygulamasında yüzde 5 indirim uygulanır.
Mazeret: Sigortalı kontrol randevusuna aynı gün acil ameliyat nedeniyle gidememiş ve bunu sağlık belgesiyle kanıtlamışsa, tedaviye uymama iddiasında kabul edilebilir mazeret değerlendirilmelidir.
Kesinti Kararı Geldiğinde 8 Kontrol
- Kesintinin gerçekten 5510 m.22’ye dayanıp dayanmadığını yazılı olarak öğrenin.
- SGK’nın dayandığı hekim veya kusur raporunu alın.
- Tedavi tavsiyesinin sigortalıya bildirilip bildirilmediğini kontrol edin.
- Tedaviye uyulmaması ile uzayan süre arasında tıbbi nedensellik bulunup bulunmadığını inceleyin.
- Ağır kusur iddiasında kusur oranının hangi belgede belirlendiğini tespit edin.
- Kabul edilebilir mazeret varsa resmî belgeleri ekleyin.
- Kesinti hesabının kanuni üst sınıra uygunluğunu matematiksel olarak kontrol edin.
- SGK’ya itirazdan sonra gerekirse iş mahkemesi yolunu değerlendirin.
İç Bağlantılar
- İş Göremezlik Rapor Parası Nasıl Alınır?
- Sürekli İş Göremezlik Geliri Şartları
- 5510 m.21 SGK Rücuu
- İş Kazası SGK Bildirim Süresi
Sık Sorulan Sorular
Doktor tavsiyesine uymazsam rapor param tamamen kesilir mi?
Hayır. M.22’de tedaviye uymama nedeniyle oluşan uzama veya artış bakımından ödenek veya gelirin dörtte birine kadar azaltılması düzenlenir; şartlar ve hekim raporu gerekir.
SGK yüzde 25’i her durumda keser mi?
Hayır. Dörtte bir kanuni üst sınırdır. Kesinti uzayan tedavi süresi veya artan iş göremezlik ve tıbbi tespit üzerinden belirlenir.
Ağır kusurda kesinti oranı nedir?
Belgelerde belirlenen kusur derecesinin üçte biri oranında indirim yapılır.
Kusur oranı raporda yazmıyorsa ne olur?
SGK uygulamasında ağır kusur tespit edilip oran belirtilmemişse yüzde 5 indirim yapılır.
İş güvenliği kuralına uymamak ağır kusur sayılır mı?
Somut olayın şartlarına göre sayılabilir. Kuralın sigortalıya bildirilmesi, davranışın bilinçli niteliği ve kazaya etkisi belgelerle incelenir.
Mazeretim varsa tedaviye uymama kesintisi yapılır mı?
Kabul edilebilir mazeret m.22’de istisna olarak düzenlenmiştir. Mazeret ve olayla bağlantısı belgelenmelidir.
İşveren de kusurluysa benim rapor param yine azaltılır mı?
Sigortalı kusuru m.22, işveren sorumluluğu m.21 kapsamında ayrı değerlendirilir. Aynı olayda iki farklı hukuki sonuç birlikte gündeme gelebilir.
Rapor parası düşük yattıysa kesin m.22 kesintisi midir?
Hayır. Günlük kazanç hesabı, ayaktan/yatarak tedavi, prim koşulu veya başka mahsuplar da tutarı etkileyebilir. SGK’dan hesap gerekçesi alınmalıdır.
SGK kesinti kararına nereye itiraz edilir?
Önce ilgili SGK birimine yazılı başvuru yapılabilir; uyuşmazlık devam ederse 5510 m.101 kapsamındaki görev kurallarına göre iş mahkemesi yolu gündeme gelir.
İş kazasında rapor parası için prim günü şartı var mı?
İş kazası nedeniyle geçici iş göremezlik ödeneğinde belirli bir prim gün sayısı şartı aranmaz; sigortalılık ve rapor şartları aranır.
4/b sigortalısı rapor parası alabilir mi?
İş kazası ve meslek hastalığında Kanundaki şartlarla alabilir; hastalık sigortasından 4/b sigortalısına geçici iş göremezlik ödeneği verilmez.
M.22 sürekli iş göremezlik gelirini de etkiler mi?
Evet. Maddede geçici iş göremezlik ödeneği yanında sürekli iş göremezlik geliri de düzenlenmiştir.
Resmî Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.18, m.22 ve m.101.
- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin sigortalının sorumluluğuna ilişkin hükümleri.
- Sosyal Güvenlik Kurumu
- Mevzuat Bilgi Sistemi
Sonuç
5510 m.22, SGK’nın keyfî biçimde rapor parası kesmesine izin veren genel bir hüküm değildir. Tedaviye uymama halinde tıbbi nedensellik ve hekim raporu, ağır kusur hâlinde kanunda sayılan belgeler ve kusur derecesi gerekir. Dörtte bir ve kusur derecesinin üçte biri kuralları birbirinden farklıdır. Kesinti kararı mutlaka dayanak belge ve matematiksel hesap üzerinden kontrol edilmelidir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 11 Eylül 2026 itibarıyla yürürlükteki 5510 sayılı Kanun m.22 ve SGK uygulaması esas alınarak hazırlanmıştır. Yazar: Av. Halil Bakırcı. Kesinti incelemesinde hekim tavsiyesi, mazeret, kusur belgesi ve ödeme hesap cetveli birlikte değerlendirilmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
BAKIRCI & KESKİN HUKUK BÜROSU sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
