CISG Madde 4: Sözleşmenin Geçerliliği ve Mülkiyetin Geçişi Neden CISG Dışındadır? | 2026
Kısa ve net cevap: CISG m.4, Antlaşmanın esas olarak satış sözleşmesinin kurulmasını ve satıcı ile alıcının bu sözleşmeden doğan hak ve borçlarını düzenlediğini belirtir. Buna karşılık, CISG’de aksine açık hüküm bulunmadıkça sözleşmenin veya herhangi bir sözleşme hükmünün geçerliliği ile satış sözleşmesinin satılan malların mülkiyeti üzerindeki etkisi CISG’nin kapsamı dışındadır. Bu nedenle uluslararası mal satışında “CISG uygulanıyor” tespiti, ehliyet, irade sakatlığı, hukuka aykırılık veya mülkiyetin hangi anda geçtiği gibi bütün sorunların CISG ile çözüleceği anlamına gelmez.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
CISG Madde 4 Ne Düzenler?
CISG m.4, Antlaşmanın maddi kapsamının sınırını çizen temel hükümlerden biridir. Madde, CISG’nin yalnızca satış sözleşmesinin kurulmasını ve satıcı ile alıcının sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerini düzenlediğini açıklar. Ardından iki önemli konu grubunu, aksi Antlaşmada açıkça düzenlenmedikçe, kapsam dışında bırakır: sözleşmenin veya hükümlerinin geçerliliği ve sözleşmenin malların mülkiyeti üzerindeki etkisi.
Bu ayrım teorik değil doğrudan uygulamaya yöneliktir. Aynı uluslararası satış uyuşmazlığında teslimin zamanında yapılıp yapılmadığı CISG m.33’e, malın teknik şartnameye uygun olup olmadığı m.35’e, ayıbın bildirilip bildirilmediği m.39’a, tazminat m.74 ve devamına göre değerlendirilirken; taraflardan birinin işlem ehliyetinin bulunup bulunmadığı veya mülkiyetin ne zaman geçtiği başka bir hukuka tabi olabilir.
Dolayısıyla dava veya tahkim dosyasında tek bir “uygulanacak hukuk” cümlesiyle bütün sorunların aynı metne bağlanması doğru değildir. Her hukuki sorun önce nitelendirilmeli, CISG tarafından düzenlenip düzenlenmediği belirlenmeli, kapsam dışıysa milletlerarası özel hukuk kuralları üzerinden yetkili iç hukuk tespit edilmelidir.
CISG Hangi Konuları Düzenler?
CISG’nin merkezinde sözleşmenin kurulması, tarafların temel borçları ve ihlal hâlindeki haklar bulunur. Teklif ve kabul hükümleri m.14 ve devamında; satıcının teslim, belge ve uygun mal sağlama borcu m.30 ve devamında; alıcının bedel ödeme ve teslim alma borcu m.53 ve devamında; riskin geçişi m.66 ve devamında; tazminat ise m.74 ve devamında düzenlenir.
Bu alanlarda iç hukuk kurallarına otomatik olarak dönülmez. CISG kapsamındaki bir mesele önce Antlaşmanın kendi hükümleri ve m.7’deki yorum ilkeleri üzerinden çözülür. Antlaşmanın düzenlediği bir konunun “geçerlilik” etiketi kullanılarak iç hukuka kaçırılması, CISG’nin yeknesak uygulanma amacını zedeler.
Örneğin malın sözleşmedeki kaliteye uygun olmaması, esas olarak geçerlilik sorunu değil CISG m.35 kapsamındaki uygunluk sorunudur. Alıcı bu nedenle CISG’nin muayene, bildirim ve seçimlik hak rejimine tabidir. Buna karşılık sözleşmenin yasak bir konuya ilişkin olması veya tarafın hukuki işlem ehliyetinin bulunmaması CISG’nin normal uygunluk rejiminden farklı bir alandır.
Sözleşmenin Geçerliliği Neden CISG Kapsamı Dışındadır?
CISG m.4(a), sözleşmenin veya herhangi bir sözleşme hükmünün ya da teamülün geçerliliğini kural olarak Antlaşma dışında bırakır. UNCITRAL açıklamalarında da bu ayrım açıkça vurgulanır. Geçerlilik, sözleşmenin objektif olarak kurulmuş bulunmasından farklı bir sorudur. Teklif ve kabul ile sözleşme kurulmuş olabilir; ancak iç hukuk açısından geçerliliği etkileyen başka bir sebep bulunabilir.
Geçerlilik konusu, ulusal hukuk sistemlerinde farklı kamu politikaları ve emredici kurallarla düzenlendiği için CISG tarafından yeknesaklaştırılmamıştır. Bu nedenle ehliyet, bazı irade sakatlıkları, hukuka aykırılık, emredici hükme aykırılık veya belirli geçersizlik sebepleri için uygulanacak iç hukuk belirlenir.
Ancak m.4’ün başındaki “Antlaşmada aksine açıkça hüküm bulunmadıkça” kaydı önemlidir. CISG bir meseleyi açıkça düzenliyorsa, sırf o mesele ulusal hukukta geçerlilik başlığı altında da değerlendirilebilir diye CISG bertaraf edilemez. Özellikle malın kalite veya niteliğiyle ilgili uyuşmazlıkta önce CISG m.35 ve ilgili hükümler incelenir.
Tarafların Ehliyeti ve Temsil Yetkisi CISG Tarafından Düzenlenir mi?
CISG, tarafların hukuki işlem ehliyetini düzenleyen bir kod değildir. Bir gerçek kişinin veya tüzel kişinin satış sözleşmesini yapmaya ehil olup olmadığı, şirket temsilcisinin yetkisinin bulunup bulunmadığı veya imza atan kişinin şirketi bağlayıp bağlamadığı m.4 kapsam sınırı nedeniyle uygulanacak iç hukuka tabidir.
Örneğin yabancı şirket adına sözleşmeyi imzalayan yöneticinin temsil yetkisi tartışmalıysa, bu sorunun cevabı CISG’nin teklif-kabul hükümlerinden çıkarılmaz. İlgili şirketin kişisel statüsü, temsil hükümleri ve milletlerarası özel hukuk kuralları dikkate alınır. Türkiye bağlantılı bir dosyada tüzel kişinin ehliyeti ve organ yetkisi bakımından MÖHUK’un ilgili hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Buna karşılık yetkili temsilci tarafından yapılan teklifin ne zaman hüküm doğurduğu veya kabulün zamanında olup olmadığı CISG’nin sözleşmenin kurulmasına ilişkin hükümleri kapsamında olabilir. Bu nedenle “temsil” ile “teklifin hüküm doğurması” aynı mesele değildir.
Hata, Hile, Tehdit ve Diğer İrade Sakatlıklarında Hangi Hukuk Uygulanır?
CISG, genel bir irade sakatlığı rejimi kurmaz. Hata, hile, tehdit ve benzeri geçerlilik sebepleri m.4(a) kapsamında uygulanacak iç hukuk tarafından düzenlenebilir. Ancak uyuşmazlığın gerçek niteliği dikkatle belirlenmelidir. Alıcının “ürünün kalitesinde yanıldım” demesi her durumda iç hukukta hata hükümlerine geçileceği anlamına gelmez; malın sözleşmeye uygunluğu CISG m.35 tarafından özel olarak düzenlenmiş olabilir.
Bu nedenle önce talebin dayandığı maddi olay ayrıştırılır. Satıcı yanlış teknik özellikte mal teslim etmişse konu uygunluk ihlali olabilir. Buna karşılık tarafın sözleşmeyi hileli davranış sonucu kurduğu veya temsil yetkisinin sahte belgeyle gösterildiği iddiası gerçek bir geçerlilik meselesi oluşturabilir.
Bu ayrım alıcının m.38-39 uyarınca muayene ve bildirim yükümlülüklerinden kaçınmak için önemlidir. CISG’nin düzenlediği ayıp rejimi, yalnız talebin adına “hata” denilerek devre dışı bırakılamaz.
Hukuka veya Emredici Kurallara Aykırı Satışlarda CISG Ne Yapar?
Sözleşmenin hukuka aykırılık nedeniyle geçersiz olup olmadığı CISG’nin genel kapsamı dışındadır. İhracat yasağı, yaptırım, lisans şartı, kamu düzeni veya emredici iç hukuk kuralı sözleşmenin geçerliliğini etkiliyorsa, ilgili hukuk belirlenerek bu kurallar uygulanır.
Ancak ihracat izni alınmaması gibi bir olay bazen yalnız geçerlilik değil ifa engeli veya sözleşme ihlali sorunu da doğurabilir. Her iddia kendi hukuki niteliğine göre ayrılmalıdır. Örneğin sözleşme geçerli olduğu hâlde sonradan ortaya çıkan bir ihracat yasağı, CISG m.79’daki ifadan muafiyet şartlarını gündeme getirebilir. Baştan itibaren emredici yasak nedeniyle geçersiz işlem ise başka bir sorundur.
Bu nedenle sözleşmenin imza tarihindeki hukukî durum ile ifa dönemindeki engeller dosyada ayrı başlıklar hâlinde incelenmelidir.
Satılan Malın Mülkiyeti Ne Zaman Geçer?
CISG m.4(b), satış sözleşmesinin satılan malların mülkiyeti üzerindeki etkisini Antlaşmanın kapsamı dışında bırakır. CISG satıcının malı teslim etme ve sözleşmenin gerektirdiği belgeleri verme borcunu düzenlese de, ayni mülkiyetin hangi anda satıcıdan alıcıya geçtiğine ilişkin yeknesak bir kural koymaz.
Bu nedenle teslim anı ile mülkiyetin geçiş anı mutlaka aynı değildir. Hangi hukuk sisteminin uygulanacağı ve o hukukun taşınır mülkiyetine ilişkin kuralları ayrıca tespit edilir. Riskin CISG uyarınca alıcıya geçmesi de mülkiyetin geçtiği anlamına gelmez. Risk ile ayni hak iki farklı hukukî kurumdur.
Örneğin mal nakliyeciye teslim edildiğinde CISG m.67 uyarınca risk alıcıya geçmiş olabilir; ancak mülkiyetin geçişi yetkili ayni hukuk kurallarına göre farklı bir ana bağlanabilir. İcra, iflas, üçüncü kişinin haczi veya mülkiyet iddiası bakımından bu ayrım kritik önem taşır.
Mülkiyeti Muhafaza Kaydı CISG ile mi Çözülür?
Mülkiyeti muhafaza kaydı, satıcının bedel tamamen ödenene kadar mülkiyeti kendisinde tutmak istemesine dayanır. Bu kaydın ayni etkisi CISG tarafından düzenlenmez. CISG m.4(b) nedeniyle kaydın üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirliği, tescil veya şekil koşulları ve ayni sonuçları uygulanacak iç hukuka tabidir.
Bununla birlikte sözleşmedeki ödeme, teslim veya ihlal hükümleri CISG kapsamında kalabilir. Dolayısıyla tek bir mülkiyeti muhafaza maddesinde hem sözleşmesel hem ayni sonuçlar bulunabilir. Sözleşmesel ödeme borcu CISG’ye, ayni etki iç hukuka tabi olabilir.
Türkiye–Almanya ticaretinde bu konunun pratik sözleşme boyutu için mülkiyeti muhafaza şartı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Ayıp, Uygunluk ve Geçerlilik Birbirinden Nasıl Ayrılır?
CISG m.35 malın miktar, kalite, tür ve paketleme bakımından sözleşmeye uygunluğunu düzenler. Bu alan CISG’nin merkezindedir. Bu nedenle ayıplı veya yanlış özellikte mal teslimi, kural olarak m.35 ve devamındaki CISG rejimi içinde ele alınır.
Alıcı, malın sözleşmeye uygun olmadığını ileri sürüyorsa m.38 uyarınca muayene ve m.39 uyarınca bildirim yükümlülükleri gündeme gelir. Satıcının bildiği ve açıklamadığı uygunsuzluklar için m.40 ayrıca önem taşır. Bu hükümler varken aynı olayın sırf iç hukukta “esaslı hata” olarak adlandırılması CISG’nin kendi uygunluk rejimini otomatik olarak devre dışı bırakmaz.
Buna karşılık örneğin tarafın sözleşme yapma iradesinin tehdit altında oluşması, malın kalitesiyle ilgili değildir; gerçek bir geçerlilik sorunu olarak iç hukuka tabi olabilir. Sınır böyle çizilmelidir.
CISG’nin Düzenlemediği Geçerlilik ve Mülkiyet Konularında Hangi Hukuk Uygulanır?
CISG’nin kapsam dışı bıraktığı meseleler boşlukta kalmaz. Yetkili hukuk, forumun milletlerarası özel hukuk kurallarıyla belirlenir. Türkiye’de görülen uyuşmazlıklarda 5718 sayılı MÖHUK dikkate alınır. Sözleşme borçları için m.24, ayni haklar için ilgili ayni hukuk bağlama kuralları, tüzel kişilerin ehliyet ve organları için kişisel statü hükümleri ayrı ayrı değerlendirilebilir.
Bu nedenle sözleşmeye “Türk hukuku uygulanır” yazılması ile CISG’nin uygulanması birbirine zıt değildir. CISG milletlerarası satışın kapsamındaki konulara uygulanabilir; CISG’nin dışarıda bıraktığı geçerlilik veya mülkiyet meselelerinde ise seçilen veya MÖHUK tarafından belirlenen iç hukuk devreye girer.
Genel hukuk seçimi sistemi için MÖHUK m.24 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
CISG m.4 İçin 2026 Uygulama Kontrol Listesi
- Önce sözleşmenin CISG m.1-3 kapsamına girip girmediğini belirleyin.
- Her talebi ayrı hukukî sorun olarak nitelendirin.
- Sözleşmenin kurulması ile geçerliliğini birbirinden ayırın.
- Ehliyet ve temsil yetkisi iddialarını CISG’den ayrı inceleyin.
- Kalite/ayıp iddiasında önce CISG m.35 ve devamına bakın.
- Mülkiyetin geçişini riskin geçişiyle karıştırmayın.
- Mülkiyeti muhafaza kaydının ayni etkisini uygulanacak iç hukuka göre değerlendirin.
- Geçerlilik sorunu için MÖHUK üzerinden yetkili hukuku belirleyin.
- Ayni hak meselesi varsa sözleşme hukuku bağlama kuralıyla yetinmeyin; ayni hukuk kuralını ayrıca uygulayın.
- Dosyada sözleşme, yetki belgeleri, teslim kayıtları ve mülkiyet iddiasını destekleyen belgeleri ayrı klasörleyin.
CISG’nin genel kapsamı için m.1 rehberimizi, kapsam dışı satışlar için m.2 rehberimizi, imal ve hizmet ağırlıklı sözleşmeler için m.3 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
CISG m.4 Uygulamasında Sık Karıştırılan Dört Ayrım
Birinci ayrım, sözleşmenin kurulması ile geçerliliğidir. Teklifin yeterince belirli olup olmadığı, kabulün zamanında ulaşıp ulaşmadığı ve sözleşmenin hangi anda kurulduğu CISG’nin ikinci kısmında düzenlenir. Buna karşılık tarafın işlem ehliyeti, temsil yetkisi veya geçerliliği etkileyen emredici bir yasak farklı bir konudur. Dosyada “sözleşme geçersiz” denmeden önce iddianın gerçekten geçerlilik sorunu mu, yoksa CISG’nin doğrudan düzenlediği kuruluş sorunu mu olduğu belirlenmelidir.
İkinci ayrım, uygunluk ile irade sakatlığıdır. Alıcı yanlış kalite, yanlış model veya eksik teknik özellik nedeniyle sözleşmeden beklediğini alamadıysa, olay çoğu kez CISG m.35 anlamında malın sözleşmeye uygunluğu alanındadır. Bu tür uyuşmazlıkta m.38-39 muayene ve bildirim sistemi uygulanır. Malın niteliğine ilişkin her uyuşmazlığın iç hukukta hata veya hile başlığına taşınması CISG’nin yeknesak rejimini zedeler.
Üçüncü ayrım, riskin geçişi ile mülkiyetin geçişidir. CISG m.66-70 malın kaybolması veya hasar görmesi riskinin hangi anda alıcıya geçtiğini düzenler. Mülkiyetin ayni olarak hangi anda geçtiği ise m.4(b) gereği Antlaşma dışında kalır. Bir taşıma satışında risk nakliyeciye teslimle geçmiş olabilir; mülkiyet yetkili ayni hukuk altında başka bir ana bağlanabilir.
Dördüncü ayrım, sözleşmesel ödeme borcu ile ayni teminattır. Alıcının bedel ödeme borcu CISG m.53 ve devamında düzenlenir. Buna karşılık mülkiyeti muhafaza, rehin veya üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilen ayni teminatın geçerliliği CISG’nin kapsamı dışında olabilir. Aynı sözleşme belgesindeki iki hüküm farklı hukuk rejimlerine tabi tutulabilir.
Mülkiyet Uyuşmazlığında Satıcı ve Alıcı Hangi Belgeleri Korumalı?
Satıcı yalnız faturayı değil, teslim şekli, sevk belgesi, konşimento veya taşıma belgesi, ödeme planı, mülkiyeti muhafaza kaydı ve malın seri numarası gibi belgeleri birlikte saklamalıdır. Çünkü riskin hangi anda geçtiği, malın fiilen nerede bulunduğu ve ayni hak iddiasının hangi mala yöneldiği farklı delillerle ispatlanır.
Alıcı bakımından ödeme kayıtları, teslim tutanağı, depoya giriş kaydı, gümrük belgeleri ve mal üzerinde üçüncü kişi iddiası doğmuşsa haciz veya istihkak evrakı önem taşır. Özellikle satıcının başka bir ülkedeki alacaklısının mala el koyması veya satıcının iflası hâlinde mülkiyetin hangi hukuk altında geçtiği ticari uyuşmazlığın merkezine oturabilir.
Taraflar sözleşmede mülkiyetin ne zaman geçeceğini yazmış olsa bile, bu kaydın üçüncü kişilere karşı ayni etki doğurup doğurmadığı uygulanacak ayni hukuk tarafından belirlenir. Sözleşmesel irade ile üçüncü kişilere karşı ayni sonuç aynı şey değildir.
Geçerlilik Sorununda MÖHUK Analizi Nasıl Kurulur?
CISG m.4 bir konuyu kapsam dışında bıraktığında doğrudan ve otomatik olarak Türk Borçlar Kanunu uygulanmaz. Önce 5718 sayılı MÖHUK’a göre yetkili hukuk belirlenir. Sözleşmesel geçerlilik, ehliyet, temsil veya ayni hak sorunu farklı bağlama kurallarına tabi olabileceği için her mesele ayrı nitelendirilmelidir.
Tarafların sözleşmede hukuk seçimi yapmış olması sözleşmesel geçerlilik meselelerinde önemli olabilir; fakat taşınır üzerindeki ayni hak bakımından ayrıca ayni haklara ilişkin bağlama kuralı incelenir. Şirket temsilcisinin yetkisi de şirketin kişisel statüsüyle bağlantılı ayrı bir değerlendirme gerektirebilir. Bu yüzden “sözleşmeye Türk hukuku uygulanır” cümlesinden hareketle dosyanın bütün sorunlarına tek hukuk uygulanacağı varsayılmamalıdır.
CISG’nin m.7/2’deki boşluk doldurma mekanizması da m.4 kapsam dışılığıyla karıştırılmamalıdır. CISG’nin düzenlediği fakat açık cevap vermediği bir mesele önce Antlaşmanın genel ilkeleriyle çözülür. M.4’ün açıkça kapsam dışında bıraktığı bir mesele ise doğrudan uygun milletlerarası özel hukuk analizi gerektirir.
Hukuki Dayanak ve Resmî Kaynaklar
- UNCITRAL – CISG resmî metni
- UNCITRAL – CISG Digest, Article 4
- UNCITRAL – International Commercial Contracts Legal Guide
- 5718 sayılı MÖHUK
Sık Sorulan Sorular
CISG sözleşmenin geçerliliğini düzenler mi?
Kural olarak hayır. CISG m.4(a), Antlaşmada aksine açık hüküm olmadıkça sözleşmenin veya hükümlerinin geçerliliğini kapsam dışında bırakır.
CISG mülkiyetin ne zaman geçtiğini söyler mi?
Hayır. M.4(b), satış sözleşmesinin malların mülkiyeti üzerindeki etkisini kapsam dışında bırakır.
Riskin geçmesi mülkiyetin geçtiği anlamına gelir mi?
Hayır. Riskin geçişi CISG m.66-70’te düzenlenir; ayni mülkiyetin geçişi ayrı hukuka tabidir.
Şirket adına imza atan kişinin yetkisi CISG konusu mu?
Temsil yetkisi CISG’nin genel sözleşme kurulması hükümlerinden ayrı bir geçerlilik/temsil meselesidir ve uygulanacak iç hukukla değerlendirilir.
Ayıplı mal için iç hukukta hata hükümlerine doğrudan gidilebilir mi?
Malın sözleşmeye uygunluğu CISG m.35 tarafından özel olarak düzenlenir. Önce CISG’nin uygunluk ve bildirim rejimi uygulanır.
Mülkiyeti muhafaza şartını CISG geçerli kılar mı?
CISG kaydın ayni geçerliliğini ve üçüncü kişilere etkisini düzenlemez. Yetkili iç hukuk uygulanır.
Sözleşme hukuka aykırıysa CISG ne olur?
Geçersizliğe ilişkin hukuka aykırılık sorunu m.4 kapsamında iç hukuka tabi olabilir. Ancak sonradan doğan ifa engelleri ayrıca CISG m.79 gibi hükümleri gündeme getirebilir.
CISG ile Türk hukuku aynı dosyada birlikte uygulanabilir mi?
Evet. CISG kapsamındaki satış meselelerine Antlaşma; kapsam dışındaki geçerlilik veya ayni hak sorunlarına yetkili iç hukuk uygulanabilir.
CISG m.4 neden önemlidir?
Uyuşmazlıkta hangi sorunun CISG’ye, hangisinin iç hukuka tabi olduğunu ayırır ve yanlış hukuk uygulanmasını önler.
Geçerlilik için hangi hukuk bulunur?
Forumun milletlerarası özel hukuk kuralları kullanılır. Türkiye’de görülen dosyada 5718 sayılı MÖHUK’un ilgili bağlama kuralları uygulanır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.