Stoklar TARES’te Rehnedilebilir mi? Ticari Stok Rehni | 6750 m.5/1-i – 2026

6750 m.5/1-i stok rehni için ne düzenler?

6750 sayılı Kanun, işletmenin satış veya faaliyet döngüsünde bulunan stoklarını da finansman teminatına dönüştürmesine izin verir. M.5/1-i stokları açıkça rehnedilebilir varlıklar arasında saydığı için tacir, esnaf veya Kanunun m.3 kapsamındaki diğer uygun rehin verenler, stoklarını alacaklıya teslim etmeden TARES üzerinden rehnedebilir.

Stok rehninin ekonomik avantajı, işletmenin malı satmaya ve iş modelini sürdürmeye devam edebilmesidir. Klasik teslimli rehin yöntemi uygulansaydı satış için depoda tutulması gereken malın alacaklıya teslimi ticareti fiilen durdurabilirdi. Sicil esaslı teslimsiz rehin bu sorunu ortadan kaldırır.

Ancak stokun devamlı giriş ve çıkış göstermesi, teminatın takibini zorlaştırır. Rehin kurulduğu gün depoda bulunan malların altı ay sonra tamamen değişmiş olması mümkündür. Bu nedenle stok rehni yalnız ilk gün yapılan listeyle değil, sözleşmedeki kapsam tanımı ve periyodik envanter sistemiyle birlikte düşünülmelidir.

Stokta mülkiyet de kritik önemdedir. Konsinye, emanet, komisyon veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla işletmede bulunan mal sırf rafta veya depoda bulunduğu için rehin verenin stok varlığı sayılmaz.

Stok ile hammadde ve sarf malzemesi arasındaki fark nedir?

6750 m.5 hammadde, sarf malzemesi ve stoku ayrı ayrı sayar. Hammadde, üretilecek ürünün temel girdisidir; sarf malzemesi faaliyette tüketilen yardımcı girdidir; stok ise satış veya üretim amacıyla işletmede tutulan ticari mal grubunu ifade edebilir.

Bir varlığın kategorisi işletmedeki fonksiyonuna göre değişir. Elektronik cihazı üreten şirket için devre kartı hammadde olabilir; aynı kartı toptan satan şirket için ticari stoktur. Ambalaj üreticisinin sattığı kutu stok, başka işletmenin kendi sevkiyatında kullandığı kutu ise sarf malzemesi olabilir.

Bu sınıflandırma yalnız terminoloji değildir. Stok rehninde satış döngüsü ve iyi niyetli üçüncü kişiler; hammadde rehninde üretimde dönüşüm; sarf malzemesinde tüketim ve ikame hareketleri daha fazla önem taşır.

Hammadde rehni ve sarf malzemesi rehni bu nedenle ayrı başlıklarda incelenmiştir.

Ticari stok rehin sözleşmesinde nasıl tanımlanmalıdır?

6750 m.4/6 rehne konu varlığın ayırt edici özelliklerinin sözleşmede gösterilmesini zorunlu kılar. Stoklarda tek tek seri numarası bulunmayabilir; bu durumda mal grubu, marka, model, SKU/stok kodu, miktar, ölçü birimi, depo, lot/parti, raf veya ürün kategorisi gibi objektif bilgiler kullanılmalıdır.

Örneğin “şirketin tüm stokları” yerine “Mersin X deposunda ERP stok kodu 1000–1999 arasında kayıtlı, şirket mülkiyetindeki satışa hazır elektrik ekipmanları” gibi doğrulanabilir bir tanım daha güvenlidir. Birden çok depo veya mağaza varsa her lokasyon ayrı gösterilmelidir.

Stok havuzu sürekli değişiyorsa başlangıç envanterinin yanı sıra hangi objektif kriterlerle sonradan giren malların kapsama alınacağı açıkça düzenlenmelidir. Sözleşme ile Sicil kaydı birbirini teyit etmelidir.

Temel borç, azami güvence tutarı ve diğer zorunlu bilgiler için 6750 m.4/6 rehberi uygulanmalıdır.

Sürekli değişen stok havuzu nasıl izlenmelidir?

Stok rehni statik bir varlık rehninden farklıdır. Satışla mal çıkar, tedarikle yeni mal girer, iadeler, fireler ve sayım farkları oluşabilir. Bu nedenle rehin dosyasında ERP veya muhasebe stok kayıtları, depo giriş-çıkış belgeleri, faturalar ve fiziki sayım sonuçları birlikte kullanılmalıdır.

Alacaklı m.12 kapsamındaki denetim hakkını periyodik stok raporlarıyla kullanabilir. Denetimin sıklığı işletmenin devir hızına göre belirlenmelidir. Günlük binlerce ürün hareketi olan e-ticaret deposuyla yılda birkaç kez ürün değişen makine satıcısının kontrol modeli aynı olmamalıdır.

Rehin sözleşmesinde minimum stok değeri, belirli raporlama periyodu ve önemli değer düşüşünde bilgi verme gibi kanuna uygun borçlandırıcı yükümlülükler düzenlenebilir. Ancak rehin verenin tüm satışlarını yasaklayan mutlak hüküm m.4/7’nin ticari dolaşım anlayışıyla bağdaşmaz.

Teminatın gerçek değeri nominal adet sayısından çok satılabilir, rehin verene ait ve hukuken kullanılabilir stok miktarına bağlıdır.

Rehinli stok satılırsa rehin hakkı ne olur?

Stokun ticari faaliyet içinde satılması bu varlık türünün normal kullanım şeklidir. Satışın rehin hakkına etkisi 6750 m.7, özellikle iyi niyetli üçüncü kişi koruması ve ikame değer hükümleriyle birlikte değerlendirilir. Alıcı, ticari dolaşımda rehinli malı edinirken Kanunun üçüncü kişilere ilişkin korumasından yararlanabilir.

Rehin verenin müşterilerine “bu stok satılamaz” şeklinde mutlak bir ayni yasak yaratılması m.4/7 sistemine aykırıdır. Alacaklının korunması satışın tamamen durdurulmasıyla değil, Sicil, stok seviyesi, ikame mallar ve satış gelirinin izlenmesiyle sağlanır.

Satış bedelinin veya yerine alınan yeni stokun rehin kapsamına girip girmediği sözleşme ve m.7’ye göre belirlenir. Satış gelirinin ayrı hesapta izlenmesi kanuni kuruluş şartı değildir; fakat takip ve ispat açısından yararlı olabilir.

İyi niyetli üçüncü kişi konusu, ayrı bir m.7/3 rehberinde daha ayrıntılı incelenecektir.

Yeni alınan stoklar otomatik olarak eski rehne girer mi?

Her yeni stokun otomatik olarak rehin kapsamına girdiği varsayılmamalıdır. Sözleşme tescil tarihindeki belirli malları listeliyorsa, sonradan gelen farklı mallar için kapsam genişlemeyebilir. Buna karşılık objektif kriterlerle değişken stok havuzu ve ikame mallar açık biçimde düzenlenmişse m.7 hükümleri kapsamında farklı sonuç doğabilir.

Yeni ürün grubu, yeni depo veya farklı şirket mülkiyetindeki mallar başlangıç tanımının dışına çıkabilir. Bu durumda TARES kaydında değişiklik veya yeni rehin işlemi gerekebilir.

Kapsamı genişletmek amacıyla “şirketin gelecekte sahip olacağı her türlü mal” gibi sınırsız ifadeler kullanılmamalıdır. Rehinli varlık üçüncü kişiler tarafından belirlenebilir olmalıdır.

Konsinye, emanet veya komisyon malları stok rehnine dahil edilebilir mi?

Hayır, rehin verenin mülkiyet veya tasarruf yetkisi bulunmayan mallar kendi stoku gibi rehnedilemez. Konsinye satışta malın mülkiyeti çoğu zaman tedarikçide kalabilir; emanet veya komisyon ilişkilerinde de depodaki fiziksel zilyetlik ile mülkiyet farklı kişilere ait olabilir.

Rehin kabul eden alacaklı depo sayımı sırasında yalnız fiziki malı değil, faturayı, mülkiyet geçiş şartını ve tedarik sözleşmesini kontrol etmelidir. Aynı raflarda hem işletmenin kendi malı hem başkasına ait konsinye mal bulunuyorsa kayıt sistemi bu ayrımı açık göstermelidir.

Mülkiyeti muhafaza kaydı bulunan satışlarda da bedel tamamen ödenmeden alıcının tasarruf yetkisi sınırlı olabilir. Bu mallar rehin havuzuna dahil edilmeden önce hukuki sahiplik kesinleştirilmelidir.

Üçüncü kişi deposunda tutulan stoklar rehnedilebilir mi?

Stokun lojistik firması, antrepo, fason üretici veya üçüncü kişi deposunda bulunması rehin kurulmasına tek başına engel değildir. Ancak zilyetlik, hapis hakkı, depo alacağı ve malların başka kişilere ait stoklarla karışması riski doğar.

Depo sözleşmesi, teslim kayıtları, envanter listeleri ve mal sahibini gösteren belgeler incelenmelidir. Rehinli stok ayrı raf, barkod veya dijital kayıtla ayırt edilebiliyorsa takip daha güçlü olur.

Gümrüklü antrepo veya lisanslı depo gibi özel sistemlerde ayrıca ilgili mevzuat ve senet/kayıt rejimi dikkate alınmalıdır. TARES, özel mevzuatın öngördüğü hak ve takyidatları ortadan kaldırmaz.

Stok üzerinde haciz veya önceki rehin varsa ne olur?

Aynı stok üzerinde birden fazla TARES rehni bulunabilir. Bu rehinler arasındaki öncelik m.10 ve m.11’deki derece ve kuruluş zamanı hükümlerine göre belirlenir. Ayrıca icra haczi, ihtiyati haciz veya üçüncü kişi mülkiyet iddiası bulunabilir.

Yeni alacaklı TARES sorgusunun yanında icra dosyaları, depo kayıtları ve varsa özel sicilleri de incelemelidir. Haciz tarihi, rehin tescil zamanı ve malın mülkiyet değişiklikleri birlikte değerlendirilmeden kesin sıra sonucu verilmemelidir.

Sicilde rehin bulunmaması, mal üzerinde hiçbir üçüncü kişi hakkı olmadığı anlamına gelmez. Bu nedenle stok finansmanında kapsamlı hukuki ve fiziksel inceleme birlikte yürütülmelidir.

Stok değerlemesi nasıl yapılmalıdır?

Stokun muhasebe maliyeti ile teminat değeri aynı değildir. Piyasa satış fiyatı, stok devir hızı, sezonluk risk, moda/teknoloji eskimesi, son kullanma tarihi, indirim ihtiyacı, taşıma ve satış maliyeti birlikte değerlendirilmelidir.

Yavaş hareket eden veya modası geçmiş ürünler bilançoda yüksek maliyetle görünse bile cebri satışta düşük değer yaratabilir. Gıda, ilaç dışı hızlı tüketim veya kimyasal ürünlerde raf ömrü ve saklama koşulu ayrıca önemlidir.

Stok portföyü sürekli değiştiği için tek seferlik değerleme yerine periyodik “borrowing base” benzeri stok değeri takibi yapılabilir. Bu, sözleşmesel kredi risk yönetimi aracıdır; Kanunun emredici hükümlerini değiştirmez.

Kuruluş öncesi değer m.13 ve Değer Tespiti Yönetmeliğine göre belirlenebilir; temerrüt sonrası özel değerleme usulü uygulanır.

Stok kaybı veya hasarında sigorta tazminatı rehin kapsamına girer mi?

6750 m.7, sigorta tazminatının rehin kapsamına etkisini düzenler. Yangın, sel, hırsızlık veya başka sigortalı risk nedeniyle stok zarar görürse poliçeden doğan tazminat, sözleşme ve Kanun hükümlerine göre teminatla bağlantılı olarak değerlendirilir.

Poliçede doğru depo adresleri, mal grupları, teminat limitleri ve rehinli alacaklı kaydı kontrol edilmelidir. Birden fazla depoda stok varsa her lokasyonun sigorta kapsamı ayrı doğrulanmalıdır.

Sigorta tazminatının yeni stok alımında kullanılması, kredi borcuna mahsup edilmesi veya başka hesaba yönlendirilmesi teminat sözleşmesinde açıklaştırılabilir.

Temerrüt halinde stok rehni nasıl kullanılır?

Teminat altındaki borç ödenmezse 6750 m.14 ve ilgili Yönetmelik uygulanır. Rehinli alacaklı şartları oluştuğunda mülkiyetin devrini talep edebilir, alacağını varlık yönetim şirketine devredebilir veya genel takip yoluna başvurabilir.

Temerrüt anında önce fiili stok miktarı ve güncel değer tespit edilmelidir. TARES’teki başlangıç listesi ile güncel depo sayımı farklı olabilir. Mülkiyet iddiası bulunan konsinye ve üçüncü kişi malları ayrılmalıdır.

Stok hızlı bozuluyor veya değer kaybediyorsa süreç buna göre hızla ve mevzuata uygun yürütülmelidir. Genel takipte İİK m.45 önce rehne başvurma kuralı ayrıca değerlendirilir.

Stok rehni için hangi raporlar saklanmalıdır?

Rehin dosyasında başlangıç stok listesi, ERP raporları, satın alma faturaları, satış çıkışları, sayım tutanakları, depo sözleşmeleri ve sigorta belgeleri saklanmalıdır. Periyodik raporlar aynı stok kodu sistemiyle karşılaştırılabilmelidir.

Sayım farkı, fire, iade veya değer düşüklüğü varsa nedeni belgelenmelidir. Rehinli stokun başka şirket stokuyla karışması halinde mülkiyet ayrımını gösteren kayıtlar özellikle önemlidir.

Alacaklı m.12 kapsamındaki denetim hakkını bu belgeler ve gerektiğinde fiziki sayım yoluyla kullanabilir. Denetim işletmenin olağan satış faaliyetini gereksiz yere engellememelidir.

Uygulama kontrol listesi

Birinci adım stokun rehin verene ait olduğunu ve konsinye/emanet mallardan ayrıldığını doğrulamaktır. İkinci adım ürün grubu, SKU, miktar ve depo bilgilerini belirlemektir. Üçüncü adım mevcut TARES rehinleri, hacizler ve depo haklarını araştırmaktır.

Dördüncü adım stokun gerçek satılabilir değerini belirlemektir. Beşinci adım değişken stok havuzu ve ikame malların kapsamını sözleşmede açıklaştırmaktır. Altıncı adım m.4/6’ya uygun sözleşme ve m.4/1 uyarınca TARES tescilidir.

Yedinci adım periyodik stok raporlama ve sayım sistemidir. Sekizinci adım sigorta ve depo risklerinin izlenmesidir. Dokuzuncu adım önemli ürün/depo değişikliklerinde Sicil kapsamını kontrol etmektir. Son adım borç sona erdiğinde m.15 uyarınca rehin kaydını terkin etmektir.

Tescil masrafları için TARES masraf rehberi, tasarruf yetkisi için m.4/7 rehberi incelenebilir.

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni
• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni Mevzuatı
• TBMM – 6750 sayılı Kanun

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Stoklar 6750 m.5/1-i uyarınca TARES’te teslimsiz rehin teminatı olabilir. Etkili bir stok rehni için malların kime ait olduğu, hangi stokların kapsama girdiği, satış ve ikame döngüsü, depo ve sigorta koşulları ile gerçek satılabilir değer düzenli biçimde izlenmelidir.