Codeshare Uçuşta Hangi Havayolu Sorumlu? Montreal m.39-45 | Sözleşmesel ve Fiilî Taşıyıcı (2026)

Kısa ve Net Cevap

Uluslararası bir codeshare uçuşunda bileti düzenleyen havayolu ile uçağı fiilen işleten havayolu farklıysa, sorumluluk yalnız bir şirkete ait değildir. Montreal Sözleşmesi m.39-45, “sözleşmesel taşıyıcı” ile “fiilî taşıyıcı” ayrımını açıkça düzenler. Sözleşmesel taşıyıcı yolcu veya göndericiyle taşıma sözleşmesini kendi adına yapan havayoludur; fiilî taşıyıcı ise sözleşmesel taşıyıcının yetkisiyle taşımanın tamamını veya bir bölümünü gerçekten yerine getiren havayoludur.

Montreal m.40 uyarınca sözleşmesel taşıyıcı taşımanın tamamından, fiilî taşıyıcı ise fiilen gerçekleştirdiği bölümden Sözleşme hükümlerine tabidir. M.45 yolcuya veya hak sahibine, sorumluluk şartları oluştuğunda fiilî taşıyıcıya, sözleşmesel taşıyıcıya veya her ikisine birlikte dava yöneltme imkânı verir. Bu nedenle “bileti A şirketinden aldım ama uçuş B şirketi tarafından yapıldı; sadece birine başvurabilirim” düşüncesi doğru değildir.

Codeshare Uçuş Nedir?

Codeshare, aynı fiziksel uçuşun birden fazla havayolu tarafından farklı uçuş numaralarıyla pazarlanmasıdır. Yolcu bileti bir havayolunun internet sitesinden satın alabilir, rezervasyonunda o şirketin uçuş kodunu görebilir; ancak uçuş günü uçağı, kabin ekibini ve operasyonu başka bir havayolu sağlar. Bilette veya rezervasyon belgesinde genellikle “operated by” ifadesiyle fiilî işletici gösterilir.

Hukuken önemli olan yalnız ticari marka veya uçuş numarası değildir. Yolcuyla sözleşmeyi hangi taşıyıcının yaptığı ve taşımanın ilgili bölümünü gerçekte hangi taşıyıcının yerine getirdiği belirlenmelidir. Montreal Sözleşmesi bu yapıyı ayrı bir bölümde düzenleyerek hak sahibinin yalnız şirketler arasındaki iç organizasyon nedeniyle muhatapsız kalmasını önler.

Codeshare dışında wet lease, franchise, ortak uçuş, bağlantılı seyahat veya bir havayolunun diğerine operasyon yaptırması gibi modeller de m.39-45 bakımından aynı temel soruyu doğurabilir: Taşıma sözleşmesinin tarafı kimdir, fiilî taşıma kimin yetkisiyle ve kim tarafından yapılmıştır? Bu iki unsur belge üzerinden tespit edilmeden tazminat talebinin doğru muhatabı belirlenemez.

Montreal Sözleşmesi Madde 39 Ne Düzenler?

Montreal m.39, Sözleşmenin bu bölümünün, bir kişinin yolcu veya göndericiyle kendi adına Sözleşme kapsamındaki bir taşıma sözleşmesi yaptığı; başka bir kişinin de onun yetkisiyle taşımanın tamamını veya bir bölümünü yerine getirdiği durumlarda uygulanacağını düzenler. İlk kişi sözleşmesel taşıyıcı, ikinci kişi fiilî taşıyıcıdır.

Buradaki “yetki” önemlidir. Fiilî taşıyıcının sözleşmesel taşıyıcıdan aldığı yetkiyle operasyonu yürütmesi gerekir. Kanunda belirtilen koşullar oluştuğunda bu yetkinin varlığı aksi ispat edilinceye kadar kabul edilir. Böylece yolcudan, havayolları arasındaki ticari anlaşmanın bütün ayrıntılarını elde etmesi beklenmez.

M.39 ayrıca birbirini izleyen taşıyıcıların farklı bir rejime tabi olduğu durumları saklı tutar. Bu nedenle tek bir taşımanın etap etap ayrı bağımsız taşıyıcılarla yapılması ile bir codeshare ilişkisinde sözleşmesel taşıyıcının yetkisiyle fiilî taşıma yapılması birbirinden ayrılır. Somut rezervasyon ve taşıma belgeleri bu ayrımın temelidir.

Sözleşmesel Taşıyıcı Kimdir?

Sözleşmesel taşıyıcı, yolcu veya göndericiyle kendi adına taşıma sözleşmesini kuran havayoludur. Yolcunun bileti satın aldığı marka çoğu zaman sözleşmesel taşıyıcıdır; ancak tek belirleyici ölçüt web sitesi değildir. Elektronik biletteki taşıyıcı kodu, bilet numarasının ilk haneleri, rezervasyon onayı, taşıma şartları ve ödeme belgesi birlikte incelenir.

Sözleşmesel taşıyıcı, “uçuşu ben yapmadım” diyerek Montreal rejiminin dışına çıkamaz. M.40, sözleşmesel taşıyıcının taşımanın sözleşmede öngörülen tamamı bakımından Sözleşme kurallarına tabi olduğunu açıkça düzenler. Dolayısıyla zarar fiilî taşıyıcının gerçekleştirdiği etapta doğmuş olsa dahi sözleşmesel taşıyıcıya yöneltilecek talep hukuken mümkündür.

Bu düzenleme özellikle yolcunun başka ülkedeki fiilî taşıyıcıyla muhatap olmakta zorlandığı dosyalarda önemlidir. Sözleşmesel taşıyıcının Türkiye’de işyeri, bilet satış kanalı veya Montreal m.33 anlamında başka bir yetki bağlantısı varsa, dava stratejisinde bu bağlantı dikkate alınır.

Fiilî Taşıyıcı Kimdir?

Fiilî taşıyıcı, sözleşmesel taşıyıcının yetkisi altında uçuşu gerçekten gerçekleştiren havayoludur. Hangi uçağın kullanıldığı, uçuş ekibinin hangi işletmeye ait olduğu ve operasyonun hangi havayolunun işletme ruhsatıyla yürütüldüğü fiilî taşıyıcının belirlenmesinde önem taşır. Rezervasyon belgesindeki “operated by” kaydı çoğu dosyada en pratik başlangıç noktasıdır.

Fiilî taşıyıcı, taşımanın yalnız gerçekleştirdiği bölümünden Montreal hükümlerine tabidir. Örneğin İstanbul-Frankfurt-Londra yolculuğunda ilk etap A, ikinci etap B tarafından işletilmişse ve uyuşmazlık yalnız ikinci etapta meydana gelmişse B’nin fiilî taşıyıcı olarak sorumluluğu o etap bakımından değerlendirilir. Sözleşmesel taşıyıcının ise m.40 kapsamındaki bütün taşıma sorumluluğu ayrıca devam eder.

Fiilî taşıyıcı kavramı, yer hizmetleri şirketi veya yalnız teknik hizmet veren kuruluşla karıştırılmamalıdır. Uçuşu sözleşmesel taşıyıcının yetkisiyle yerine getiren hava taşıma işletmesi esas alınır.

Madde 40 Sorumluluğu Nasıl Paylaştırır?

Montreal m.40 iki paralel sorumluluk alanı kurar. Sözleşmesel taşıyıcı, taşıma sözleşmesinde öngörülen bütün taşıma bakımından Montreal hükümlerine tabidir. Fiilî taşıyıcı ise yalnız gerçekleştirdiği taşıma bölümü bakımından aynı kurallara tabidir. Bu yapı, yolcuya tek bir muhatap dayatmak yerine iki farklı hukuki sorumluluk kapısı açar.

Bu nedenle talep hazırlanırken “hangi taşıyıcı kusurlu?” sorusu kadar “zarar hangi etapta meydana geldi?” sorusu da önemlidir. Kayıp bagajın hangi aktarma noktasında kaybolduğu kesin belirlenemeyebilir. Böyle bir durumda sözleşmesel taşıyıcının bütün taşıma bakımından konumu, fiilî taşıyıcıların ilgili etaplara ilişkin sorumluluğuyla birlikte ele alınır.

Havayolları kendi aralarında mali sorumluluğu farklı şekilde paylaşmış olabilir. Ancak şirketler arasındaki rücu veya mali paylaşım anlaşması, Montreal Sözleşmesi’nin yolcuya tanıdığı hakları kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Yolcunun talebi ile taşıyıcıların kendi iç ilişkisi ayrı hukuki düzlemlerdir.

Bir Taşıyıcının Fiili Diğerine Bağlanır mı?

Montreal m.41, fiilî taşıyıcının ve onun çalışan veya acentelerinin, görevleri kapsamında gerçekleştirdikleri fiil ve ihmallerin fiilî taşıma bölümü bakımından sözleşmesel taşıyıcının da fiil ve ihmali sayılacağını düzenler. Aynı şekilde sözleşmesel taşıyıcı ile onun çalışan ve acentelerinin fiil veya ihmalleri, fiilî taşıyıcının yaptığı taşıma bölümüne ilişkin olduğu ölçüde fiilî taşıyıcıya da bağlanır.

Ancak bu bağlamanın sınırı vardır. Sözleşmesel taşıyıcının özel bir anlaşmayla Montreal’de öngörülmeyen yükümlülük üstlenmesi, Sözleşmenin tanıdığı bir haktan vazgeçmesi veya m.22 kapsamındaki özel değer beyanını kabul etmesi, fiilî taşıyıcının da ayrıca kabulü yoksa onun sorumluluğunu otomatik olarak genişletmez. Bu ayrım özellikle yüksek değerli bagaj veya kargo dosyalarında önemlidir.

Dolayısıyla yolcunun bilet şartlarında sözleşmesel taşıyıcıdan aldığı ek bir güvenceyi doğrudan fiilî taşıyıcıya yöneltmek mümkün olmayabilir. Önce bu ek taahhüdün Montreal kapsamındaki standart sorumluluk mu yoksa ayrı bir sözleşmesel genişletme mi olduğu tespit edilir.

Şikâyet Hangi Havayoluna Yapılmalı?

Montreal m.42, Sözleşme kapsamında taşıyıcıya yapılacak şikâyet ve talimatların, sözleşmesel veya fiilî taşıyıcıya yöneltilmesi hâlinde kural olarak aynı etkiyi doğuracağını düzenler. Bu, özellikle bagaj hasarı veya gecikme ihbarında yolcunun yanlış şirketin müşteri hizmetleri kanalına başvurduğu tartışmalarını önemli ölçüde azaltan bir hükümdür.

Bununla birlikte m.12 kapsamındaki kargo üzerinde tasarruf talimatları yalnız sözleşmesel taşıyıcıya yöneltildiğinde etkili olur. Yolcu uyuşmazlıklarında ise pratik güvenli yöntem, süreli bir bildirim söz konusuysa hem bileti düzenleyen hem uçuşu fiilen yapan havayoluna aynı gün yazılı bildirim göndermektir. Bu yaklaşım hukuki süre tartışmasını azaltır ve iki taşıyıcının dosya numaralarının birlikte oluşmasını sağlar.

Bildirimde rezervasyon kodu, bilet numarası, her iki uçuş kodu, “operated by” bilgisi, olay tarihi, PIR veya şikâyet numarası ve talep açıkça yazılmalıdır. Ekran görüntüsü alınmalı ve otomatik teslim e-postaları saklanmalıdır.

İki Havayolundan İki Kat Tazminat Alınabilir mi?

Hayır. Montreal m.44, sözleşmesel taşıyıcı, fiilî taşıyıcı ve bunların sorumlu çalışan veya acentelerine karşı açılabilecek taleplerde toplam tahsilatın, Sözleşme uyarınca sözleşmesel veya fiilî taşıyıcıdan alınabilecek en yüksek tutarı aşamayacağını düzenler. Hak sahibi aynı zarar için iki taşıyıcıdan mükerrer tazminat alamaz.

Buna karşılık birden fazla sorumlu muhatabın bulunması, tahsil kabiliyetini ve usul stratejisini güçlendirebilir. Hangi taşıyıcının Türkiye’de malvarlığı bulunduğu, hangi şirketin talepleri daha hızlı sonuçlandırdığı ve hangi yetki bağlantısının mevcut olduğu değerlendirilir. Fakat talebin ekonomik sonucu tek zarar üzerinden belirlenir.

Her taşıyıcı veya kişi kendi tabi olduğu sorumluluk sınırlarından yararlanır. Bir kişinin şahsen tabi olduğu limitin üzerinde sorumluluk yüklenmesi, sırf diğer taşıyıcının farklı bir konumda olması nedeniyle mümkün değildir.

Kime Dava Açılabilir?

Montreal m.45 hak sahibine açık bir seçim tanır: Dava fiilî taşıyıcıya, sözleşmesel taşıyıcıya veya her ikisine birlikte yöneltilebilir. Dava yalnız birine açılırsa, davalının diğer taşıyıcıyı davaya dahil ettirme imkânı Sözleşmede saklıdır; bunun usulü ve etkileri davanın görüldüğü mahkemenin hukukuna tabidir.

Bu seçim otomatik olarak “ikisine de dava açmak her zaman daha iyidir” anlamına gelmez. Yetki, tebligat, şirketin bulunduğu ülke, ispat kolaylığı, uyuşmazlığın değeri ve tahsil kabiliyeti birlikte değerlendirilmelidir. Örneğin sözleşmesel taşıyıcı Türkiye’de güçlü bir işyeri bağlantısına sahipken fiilî taşıyıcı yalnız yabancı ülkede bulunabilir. Tersine, olayın tamamen fiilî taşıyıcının operasyonunda doğduğu ve onun Türkiye’de doğrudan faaliyet gösterdiği dosyada iki şirketin birlikte davalı gösterilmesi daha rasyonel olabilir.

Uluslararası dava stratejisinde amaç gereksiz davalı sayısını artırmak değil, Montreal’in verdiği seçim hakkını dosyanın somut bağlantılarına göre kullanmaktır.

Codeshare Uçuşta Kayıp veya Hasarlı Bagajda Muhatap

Bagaj uyuşmazlıklarında yolcu çoğu zaman ilk olarak varış havalimanındaki fiilî taşıyıcının veya yer hizmeti şirketinin kayıp bagaj masasına başvurur. PIR burada oluşturulur. Ancak tazminat talebi hazırlanırken biletin kim tarafından düzenlendiği ve uçuşun kim tarafından işletildiği birlikte kaydedilmelidir.

Montreal m.17 bagaj zararının maddi sorumluluk temelini; m.22/2 güncel 1.519 SDR sınırını; m.31 ise yazılı şikâyet sürelerini düzenler. Codeshare dosyasında bu maddelere m.39-45 eklenir. Böylece hangi havayoluna başvurulacağı sorusu çözülür. PIR tutanağı ve Montreal m.31 yazılı şikâyet rehberi süre ve delil yönünden ayrıca incelenebilir.

Bagajın hangi uçuş etabında kaybolduğu bilinmiyorsa, aktarma etiketleri ve WorldTracer kayıtları istenmelidir. Bagajın son tarandığı nokta fiilî taşıyıcı sorumluluğunun belirlenmesinde önemli olabilir.

Codeshare Uçuş Gecikmesinde Hangi Taşıyıcıya Başvurulur?

Uluslararası uçuş gecikmesinde Montreal m.19 gecikmeden doğan somut zararları düzenler. Codeshare uçuşta m.39-45 nedeniyle sözleşmesel ve fiilî taşıyıcı ilişkisi ayrıca incelenir. Operasyonel gecikmeye hangi havayolunun sebep olduğu kadar yolcunun taşıma sözleşmesini hangi şirketle yaptığı da önemlidir.

Montreal’in gecikme tazminatı, gecikme süresine bağlı otomatik sabit bir ödeme değildir. Somut ve ispatlanmış zarar aranır; taşıyıcının m.19’daki kurtuluş ispatı ve m.22/1’deki güncel sorumluluk sınırı uygulanır. Sitedeki uluslararası uçuş gecikmesinde 6.303 SDR rehberi maddi tazminat rejimini ayrıntılı açıklar.

Ayrıca Türkiye’den veya Türkiye’ye uçuşlarda yolcu haklarına ilişkin idari düzenlemeler Montreal sisteminden ayrı bir değerlendirme gerektirebilir. Aynı olayda farklı hukuki talep temelleri varsa birbirleriyle karıştırılmadan ayrı ayrı kurulmalıdır.

Codeshare Dosyasında Hangi Belgeler Saklanmalı?

• Elektronik bilet ve bilet numarası.
• Rezervasyon onayı ve PNR.
• Pazarlayan taşıyıcının uçuş kodu.
• “Operated by” ibaresi ve fiilî taşıyıcının adı.
• Biniş kartı ve koltuk bilgisi.
• Bagaj etiketi ve PIR tutanağı.
• Gecikme, iptal, hasar veya olayla ilgili her iki taşıyıcının mesajları.
• Taşıyıcılara gönderilen yazılı başvuru ve teslim teyitleri.
• Zararı gösteren fatura, dekont, servis veya sağlık kayıtları.
• Uçuşun gerçek kalkış-varış saatlerini gösteren kayıtlar.

Bu belgeler taşıyıcıların “biz yalnız pazarlayan şirketiz” veya “sözleşme bizimle yapılmadı” şeklindeki ilk itirazlarının hukuki olarak ayrıştırılmasını sağlar.

Yetkili Mahkeme ve İki Yıllık Dava Süresi

Codeshare ilişkisi sorumlu kişileri belirler; milletlerarası yetki ise Montreal m.33’e göre ayrıca incelenir. Taşıyıcının yerleşim yeri, esas işyeri, taşıma sözleşmesinin yapıldığı işyeri veya varış yeri bağlantılarından uygun olan taraf devlet mahkemeleri gündeme gelir. Yolcu ölümü veya bedensel yaralanması davalarında m.33/2’nin ek yetki bağlantısı ayrıca uygulanır.

Montreal m.35’teki iki yıllık hak düşürücü süre de codeshare nedeniyle değişmez. Şirketlerin birbirine yönlendirdiği müşteri hizmetleri cevapları veya iç incelemeleri, bu sürenin geçirilmesini haklı hâle getirmez. Dosyanın başında son dava günü belirlenmelidir.

Yabancı havayoluna Türkiye’den dava veya bildirim yapılacaksa yurt dışı tebligat kuralları ayrıca uygulanır. yurt dışına dava ve icra tebligatı ile yurt dışından Türkiye’de dava açma rehberleri bağlantılı usul konularını açıklar.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

Codeshare uyuşmazlığı İstanbul, Ankara, Antalya, İzmir, Adana veya başka bir havalimanında başlayan ya da sona eren yolculuklardan doğabilir. Türkiye’de yetki koşulları oluştuğunda dosyanın başka bir ülkedeki yolcu adına vekâletle takip edilmesi mümkündür. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu’nun fiziksel ofisi Mersin’dedir; Türkiye geneli ve yurt dışı bağlantılı dosyalar Mersin’den takip edilir.

Yabancı ülkede yaşayan yolcunun vekâletname düzenleme yöntemi, bulunduğu ülkenin apostil taraflığı ve Türk konsolosluğuna erişimine göre belirlenir. Yabancı dildeki havayolu yazışmaları yargılamada kullanılacaksa gerekli tercüme ve belge sunma kuralları ayrıca yerine getirilir.

Resmî Kaynaklar

• SHGM – Montreal Sözleşmesi ve sivil havacılık mevzuatı
• ICAO – Montreal Convention 1999

Sık Sorulan Sorular

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.

Bu rehber Montreal Sözleşmesi m.39, 40, 41, 42, 44 ve 45 ile bağlantılı m.17, 19, 22, 31, 33 ve 35 hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.

Uluslararası Uçuş Dosyası İçin İletişim

Son mevzuat kontrolü: 12 Eylül 2026.

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →