Sigortasız İşçi İş Kazası Geçirirse SGK Masrafları İşverenden Alır mı? 5510 m.23 Rehberi 2026
Kısa ve Net Cevap
Evet. 5510 sayılı Kanun m.23 uyarınca işe giriş bildirgesi süresinde SGK’ya verilmemiş bir 4/a sigortalısının, bildirgenin sonradan verildiği veya çalışmanın Kurumca tespit edildiği tarihten önce iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ya da analık hâli yaşaması durumunda SGK ilgili gelir ve ödenekleri sigortalıya öder. Buna karşılık Kurumun yaptığı ve ileride yapacağı her türlü masraf ile gelir bağlanmışsa ilk peşin sermaye değeri, 5510 m.21/1’deki kast veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırılık şartları aranmaksızın işverene ayrıca ödettirilir. Bu düzenleme, kayıt dışı çalıştırmanın iş kazası hâlindeki en ağır mali sonuçlarından biridir.
5510 Sayılı Kanun m.23 Ne Düzenliyor?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.23’ün başlığı “Süresinde bildirilmeyen sigortalılıktan doğan sorumluluk”tur. Hüküm, sigortalı çalıştırmaya başlandığının süresi içinde işe giriş bildirgesiyle SGK’ya bildirilmemesi hâlinde işveren bakımından özel bir sorumluluk rejimi kurar.
Maddeye göre bildirgenin sonradan verildiği veya sigortalı çalıştırıldığının SGK tarafından tespit edildiği tarihten önce meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hâllerinde ilgili gelir ve ödenekler Kurumca ödenir. Sigortasız çalıştırılan işçi, sırf işe giriş bildirgesi verilmedi diye Kanunun sağladığı kısa vadeli sigorta haklarından tamamen mahrum bırakılmaz.
Bunun karşılığında SGK’nın yaptığı ve ileride yapması gereken masraflar ile gelir bağlanması hâlinde gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri işverene ödettirilir. Buradaki en kritik nokta, m.23’ün açıkça m.21/1’deki özel sorumluluk şartlarını aramamasıdır. Başka bir deyişle işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi ayrıca kanıtlanmasa bile m.23’ün koşulları oluştuğunda özel rücu sorumluluğu doğar.
5510 m.23 Hangi İşçiler İçin Uygulanır?
Maddenin ilk iki fıkrası, işveren tarafından çalıştırılan ve işe giriş bildirgesi süresinde verilmemiş sigortalıyı hedef alır. Pratikte bu, 5510 m.4/1-a kapsamındaki hizmet akdiyle çalışan kişidir. İşçinin fiilen çalışmaya başlamış olması, işverenin ise 5510 m.8’deki işe giriş bildirim yükümlülüğünü süresinde yerine getirmemiş olması gerekir.
SGK’nın güncel işveren yükümlülükleri açıklamasına göre 4/a kapsamındaki sigortalı için işe giriş bildirgesi kural olarak işe başlamadan en az bir gün önce e-Sigorta yoluyla verilmelidir. İnşaat, balıkçılık ve tarım işyerleri gibi Kanunda sayılan hâllerde özel süreler vardır; örneğin bu işyerlerinde bildirge en geç çalışmaya başlatıldığı gün verilebilir. M.23 uygulanırken önce somut işyeri için geçerli kanuni bildirim süresi belirlenmeli, sonra kaza tarihi ile bildirgenin Kuruma ulaştığı zaman karşılaştırılmalıdır.
Madde, 4/b sigortalıları için de üçüncü fıkrada ayrı kural içerir. 4/b kapsamında sigortalı olduğu hâlde Kanunun öngördüğü sürede bildirim yapmayan kişiye, bildirim yapılmayan dönemde meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı ve analık hâlleri nedeniyle ilgili gelir ve ödeneklerin SGK tarafından ödenmeyeceği düzenlenmiştir. Bu nedenle 4/a işçisi ile 4/b sigortalısının sonuçları aynı değildir.
Sigortasız İşçi İş Kazası Geçirirse SGK Ödeme Yapar mı?
4/a kapsamındaki işçi yönünden evet. M.23, işe giriş bildirgesi verilmemiş olsa bile iş kazası, meslek hastalığı, hastalık veya analık hâlindeki gelir ve ödeneklerin SGK tarafından ödeneceğini açıkça söyler. Böylece sosyal sigortanın koruyucu amacı işverenin bildirim ihlalinden bağımsız olarak işçi lehine korunur.
İş kazasında geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm hâlinde hak sahiplerine bağlanacak gelir gibi ödemeler olayın niteliğine ve Kanundaki diğer şartlara göre belirlenir. M.23 bu hakların hesap yöntemini değiştirmez; yalnız bildirimsiz sigortalılık nedeniyle SGK ile işveren arasındaki mali sorumluluk ilişkisini ağırlaştırır.
İşçinin iş kazasını ayrıca 5510 m.13 şartları içinde ispatlaması gerekir. Olayın işyerinde veya iş nedeniyle meydana gelmesi, sigortalının fiili çalışma ilişkisi ve kaza ile zarar arasındaki bağlantı somut delillerle ortaya konulur. İşe giriş bildirgesinin bulunmaması fiili çalışmanın ispatını daha önemli hâle getirir.
SGK İşverenden Hangi Tutarları İster?
M.23/2 iki ana kalemi düzenler. Birincisi, SGK’nın yaptığı ve ileride yapması gerekli bulunan her türlü masraftır. İkincisi, sigortalıya veya hak sahiplerine gelir bağlanmışsa bu gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeridir.
Peşin sermaye değeri, ileride yapılacak periyodik gelir ödemelerinin aktüeryal yöntemle belirlenen bugünkü değeridir. Bu nedenle işverenin karşılaşacağı SGK rücu tutarı yalnız ilk hastane faturası veya birkaç günlük rapor parasından ibaret olmayabilir. Ağır iş kazasında uzun süreli sürekli iş göremezlik geliri veya ölüm geliri bağlanması, rücu tutarını önemli ölçüde artırabilir.
M.23’ün en ağır sonucu, SGK’nın bu tutarları işverenden isterken m.21/1’de aranan kast veya iş güvenliği mevzuatına aykırılık koşulunu ayrıca aramamasıdır. Bildirim ihlali ile olayın m.23 kapsamına girmesi temel sorumluluk sebebidir. Bununla birlikte Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 25.11.2025 tarihli 2025/15999 sayılı kararında, işverenin m.23 kapsamındaki kusursuz sorumluluğu kabul edilirken sigortalının müterafik kusurunun TBK m.51-52 çerçevesinde hakkaniyet indirimi bakımından ayrıca dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.
| Kalem | M.23 sonucu |
|---|---|
| Tedavi ve sağlık giderleri | SGK’nın yaptığı/ileride yapacağı masraf işverene yöneltilebilir. |
| Geçici iş göremezlik | Kurum öder; m.23 koşullarında işverene rücu edilir. |
| Sürekli iş göremezlik geliri | İlk peşin sermaye değeri rücu hesabına girer. |
| Ölüm geliri | Hak sahiplerine bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri dikkate alınır. |
5510 m.21 ile m.23 Arasındaki Fark Nedir?
İki madde aynı şey değildir. M.21 iş kazası veya meslek hastalığının işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucunda meydana gelmesi hâlinde SGK’nın işverene rücuunu düzenler. İşverenin sorumluluğu belirlenirken kaçınılmazlık ilkesi de dikkate alınır.
M.23 ise işe giriş bildirgesinin süresinde verilmemiş olmasına dayanan özel sorumluluktur. Madde açıkça, m.21/1’de yazılı sorumluluk hâlleri aranmaksızın Kurum masrafları ile ilk peşin sermaye değerinin işverene ödettirileceğini belirtir. Bu nedenle “kazada hiçbir kusurum yoktu” savunması m.23 sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Aynı olayda m.21 ve m.23 şartları birlikte gündeme gelebilir. Örneğin kayıt dışı işçi, iş güvenliği tedbiri alınmaması nedeniyle kaza geçirirse hem bildirim ihlali hem iş sağlığı ve güvenliği aykırılığı vardır. Hangi hukuki hükmün hangi tutara uygulanacağı SGK’nın talebi ve mahkeme incelemesinde ayrı belirlenir.
İşe Giriş Bildirgesinin Süresinde Verilmesi Neden Kritik?
5510 m.8’e göre 4/a sigortalılarının işe giriş bildirgesi kural olarak çalışmaya başlamadan önce Kuruma verilir. İnşaat, balıkçılık, tarım ve Kanunda açıkça sayılan bazı hâllerde özel süreler bulunur. İşverenin doğru süreyi belirlemesi gerekir.
Bildirgeyi kazadan sonra geriye dönük vermek m.23 riskini ortadan kaldırmaz. Hüküm, bildirgenin sonradan verildiği veya çalışmanın Kurumca tespit edildiği tarihten önce meydana gelen olayları özellikle kapsar. Kaza sonrası yapılan bildirim, kaza tarihinde var olan kayıt dışı çalıştırma olgusunu geriye dönük biçimde hukuka uygun hâle getirmez.
Ayrıca işe giriş bildirgesinin verilmemesi 5510 m.102 kapsamında idari para cezasına da yol açabilir. M.23 rücu sorumluluğu ile idari para cezası farklı yaptırım türleridir; biri diğerinin yerine geçmez.
İşçi ve İşveren Açısından Hangi Deliller Önemlidir?
İşçinin SGK kaydı bulunmadığında fiili çalışma ilişkisi ispatın merkezine yerleşir. Bordro olmaması işçinin çalışmadığı anlamına gelmez. Tanık, kamera kaydı, işyeri giriş kartı, vardiya listesi, mesajlaşmalar, banka ödemeleri, görev talimatları, servis kayıtları, iş elbisesi, işyeri sağlık ve güvenlik belgeleri, kolluk tutanakları ve hastane kayıtları birlikte değerlendirilebilir.
İşveren açısından ise işe başlama tarihi ve bildirimin ne zaman yapıldığı kesin biçimde belgelenmelidir. İşçinin kazadan önce çalışmaya başlamadığı iddia ediliyorsa bu iddia yalnız sonradan düzenlenmiş bir belgeyle değil objektif kayıtlarla desteklenmelidir.
Kaza bildiriminin yapılmış olması işe giriş bildirimi eksikliğini kapatmaz. İş kazası bildirimi 5510 m.13; işe giriş bildirimi m.8; m.23 sorumluluğu ise ayrı hukuki başlıklardır.
SGK Rücu Davasında Hangi Hususlar İncelenir?
SGK, m.23 kapsamında işverene yaptığı ödeme veya bağlanan gelirin peşin sermaye değeri üzerinden talep yöneltebilir. Uyuşmazlık yargıya taşındığında işçinin fiilen çalışma başlangıç tarihi, işe giriş bildirgesinin süresi, olayın bildirimden önce meydana gelip gelmediği, olayın iş kazası/meslek hastalığı niteliği ve Kurumun yaptığı ödemelerin kapsamı incelenir.
İşverenin savunması somut kayıtlara dayanmalıdır. İşçinin hiç çalışmadığı, daha sonra çalışmaya başladığı veya olayın iş kazası olmadığı savunuluyorsa personel kayıtları, işyeri logları, tanıklar ve olay belgeleri birlikte sunulmalıdır.
SGK’nın talep ettiği ilk peşin sermaye değeri ve masraf kalemleri de denetlenir. Kurum talebinin yasal dayanağı, ödeme kalemleri ve olayla nedensellik bağı mahkeme tarafından incelenebilir.
İşveren İçin 8 Maddelik Koruyucu Uyum Listesi
- İşe giriş bildirgesini fiili çalışmadan önce verin; özel sektör istisnalarını yazılı kontrol edin.
- İşçinin SGK işe giriş onayını personel dosyasında saklayın.
- Alt işveren personelinin bildirge ve prim kayıtlarını düzenli doğrulayın.
- İş kazasını m.13’teki sürede ayrıca bildirin.
- Kamera, vardiya ve giriş-çıkış kayıtlarını mevzuata uygun süreyle saklayın.
- İSG eğitim ve risk değerlendirmelerini kayıt altına alın.
- Kaza sonrası geriye dönük belge üretmek yerine mevcut kayıtları bütünlüğüyle koruyun.
- SGK rücu yazısı geldiğinde m.21 ve m.23 dayanaklarını ayrı ayrı inceleyin.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
5510 m.23 Türkiye genelinde aynı şekilde uygulanır. Mersin’de liman, lojistik, inşaat, tarım, sanayi, turizm ve hizmet sektörlerinde fiilen işe başlamış ancak işe giriş bildirgesi yapılmamış çalışan bakımından da aynı sorumluluk doğar.
Özellikle iş kazasının ilk iş gününde meydana gelmesi hâlinde işe giriş bildirgesinin zaman damgası kritik hâle gelir. Mersin’deki bir işveren açısından da bildirimin SGK sistemine hangi tarih ve saatte ulaştığı, çalışmanın ne zaman başladığı ve kazanın zamanı somut kayıtlarla karşılaştırılır.
İç Bağlantılar
- SGK İşe Giriş Bildirgesi Ne Zaman Verilir?
- İş Kazası SGK’ya Kaç Gün İçinde Bildirilir?
- Sürekli İş Göremezlik Geliri Şartları
- Hizmet Tespit Davasında 5 Yıllık Süre
Sık Sorulan Sorular
Sigortasız işçi iş kazası geçirirse SGK ödeme yapar mı?
Evet. 4/a kapsamındaki işçi bakımından m.23, gelir ve ödeneklerin SGK tarafından ödenmesini düzenler.
SGK ödediği parayı işverenden geri ister mi?
Evet. M.23 şartlarında yapılan ve ileride yapılacak masraflar ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri işverene ödettirilir.
İşveren kusursuzsa yine sorumlu olur mu?
M.23/2, m.21/1’deki kast ve iş güvenliği aykırılığı şartlarının aranmayacağını açıkça düzenler; bu nedenle sorumluluğun doğumu işveren kusuruna bağlı değildir. Bununla birlikte sigortalının kazanın meydana gelmesindeki müterafik kusuru, TBK m.51-52 ve Yargıtay uygulaması çerçevesinde rücu tutarında hakkaniyet indirimi bakımından ayrıca değerlendirilebilir.
İşe giriş bildirgesi kazadan sonra verilirse sorumluluk kalkar mı?
Hayır. M.23, bildirgenin verildiği veya çalışmanın Kurumca tespit edildiği tarihten önceki olayları kapsar.
İş kazası bildirimi yapılması işe giriş eksikliğini kapatır mı?
Hayır. İş kazası bildirimi m.13, işe giriş bildirimi m.8 ve rücu sorumluluğu m.23 ayrı yükümlülüklerdir.
İşçi sigortasız çalıştığını nasıl ispatlar?
Tanık, kamera, vardiya, işyeri mesajları, banka ödemeleri, servis ve giriş kayıtları ile diğer objektif deliller birlikte kullanılabilir.
SGK hangi gelirin peşin sermaye değerini ister?
İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle bağlanan gelir varsa gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri m.23 hesabına girer.
4/b sigortalısı bildirim yapmazsa aynı kural mı uygulanır?
Hayır. M.23/3, 4/b sigortalısının bildirim yapmadığı dönemdeki iş kazası, meslek hastalığı ve analık hâllerinde ilgili gelir ve ödeneklerin Kurumca ödenmeyeceğini düzenler.
İşveren ayrıca idari para cezası öder mi?
İşe giriş bildirgesinin verilmemesi 5510 m.102 kapsamında ayrıca idari para cezası doğurabilir. Rücu sorumluluğu ve idari ceza birbirinden ayrıdır.
Alt işveren işçisinin kaydı yoksa kim sorumlu olur?
Alt işveren-asıl işveren ilişkisi 5510 m.12 ve somut çalışma organizasyonuna göre ayrıca incelenir. M.23 bakımından bildirimi yapmakla yükümlü işverenin durumu belirlenir.
Rücu davasında kusur raporu alınır mı?
M.23 sorumluluğu m.21/1 kusur şartına bağlı olmasa da olayın niteliği, çalışma ilişkisi ve diğer talepler yönünden teknik inceleme yapılabilir.
İşçi ayrıca işverenden tazminat isteyebilir mi?
İşçinin işverene karşı maddi ve manevi tazminat hakları TBK ve iş sağlığı ve güvenliği hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir. SGK’nın m.23 rücu hakkı işçinin özel hukuk taleplerinin aynısı değildir.
Resmî Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.8, 13, 19, 21, 23, 86 ve 102.
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu.
- Mevzuat Bilgi Sistemi
- Sosyal Güvenlik Kurumu
Sonuç
5510 m.23, sigortasız işçi çalıştırmanın iş kazası ve benzeri sigorta riskleri bakımından özel ve ağır bir mali sonucunu düzenler. 4/a sigortalısına SGK haklarını öder; fakat bildirimin yapılmamış olması nedeniyle Kurumun masrafları ve bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri m.21/1’deki kusur şartları aranmadan işverene yöneltilir. İşveren açısından en güvenli yöntem, fiili çalışma başlamadan işe giriş bildirimini tamamlamak ve kayıtları zaman damgalı şekilde saklamaktır.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 13 Eylül 2026 tarihinde 5510 sayılı Kanun m.23 başta olmak üzere m.8, m.13, m.21, TBK m.51-52 ve güncel Yargıtay uygulaması esas alınarak yeniden incelenmiştir. Yazar: Av. Halil Bakırcı. Kayıt dışı çalışma, iş kazası zamanı, işe giriş bildirgesinin tarihi ve SGK ödeme kalemleri somut dosyada ayrı ayrı doğrulanmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
