Avusturya’dan Türkiye’ye TIR Yükü Hasarlı veya Eksik Gelirse Ne Yapılır? CMR m.17, 23, 30–32 (2026)

Kısa ve net cevap

Avusturya’dan Türkiye’ye karayoluyla gelen ticari yük kaybolur veya hasarlanırsa, CMR m.17–18 taşıyıcının sorumluluğunu düzenler. Görünür hasarda teslim sırasında, gizli hasarda pazar ve resmî tatiller hariç yedi gün içinde yazılı çekince; gecikme zararında 21 gün içinde yazılı bildirim önemlidir (CMR m.30). Kayıp tazminatında kural olarak 1978 Ek Protokolüyle güncellenen 8,33 SDR/kg sınırı uygulanır (m.23). Mahkeme yetkisi m.31, genel bir yıllık ve ağır kusurda üç yıllık zamanaşımı m.32 hükümlerine göre belirlenir.

1. Avusturya’dan Türkiye’ye kara yolu taşımacılığında hangi hukuk uygulanır?

Avusturya’da yüklenen ticari eşyanın Türkiye’deki bir alıcıya ücret karşılığında TIR veya kamyonla taşınması, uluslararası kara yolu eşya taşıma sözleşmesinin kapsamına girer. Taşıyıcının eşyanın tesliminden önceki dönemden kaynaklanan kayıp, hasar veya gecikme sorumluluğu için 1956 CMR Sözleşmesi temel rejimi oluşturur. Türkiye ve Avusturya CMR’ye taraftır; güzergâhın üçüncü ülkelerden geçmesi anlaşmayı kendiliğinden uygulanmaz hâle getirmez.

CMR m.1, ücret karşılığı kara yolundan eşya taşıma sözleşmesinde teslim alınan ve teslim edilecek yerlerin iki farklı devlette bulunmasını, bunlardan en az birinin sözleşmeye taraf olmasını esas alır. Mersin’deki ithalatçı için Almanca belge veya Avusturya menşeli yük, tek başına uyuşmazlığın kesin çözümünü oluşturmaz. Taşıma sözleşmesi, alıcı, gönderen, fiili taşıyıcı, teslim yeri ve yükün hangi anda kabul edildiği ayrı saptanmalıdır. UNIDROIT’in yayımladığı CMR metni madde kontrolünde temel kaynaktır.

2. CMR m.17: taşıyıcı hangi dönemden sorumludur?

CMR m.17/1, eşyanın taşıyıcı tarafından teslim alınması ile teslim edilmesi arasındaki tam veya kısmi kayıp, hasar ve teslimde gecikmeden taşıyıcının sorumlu olduğunu düzenler. Avusturya’daki depodan mühürlü şekilde alınan yükün Mersin’de eksik teslim edilmesi iddiasında ilk kritik mesele taşıyıcının gerçekten hangi sayıda ve nitelikte mal teslim aldığıdır. Yolculuktaki kaza veya hırsızlık iddiası, otomatik olarak taşıyıcının sorumluluğunu sona erdirmez.

Sorumluluğun doğması için teslim alma ve teslimdeki mal durumları, zarar ve taşıma ilişkisi açıklanmalıdır. Yük hasarını gösteren fotoğrafın bulunması yararlıdır; ancak fotoğraftaki malın taşıma belgesindeki kalemle aynı olduğu ve hasarın hangi aşamada meydana geldiği de doğrulanmalıdır. Hasar kısmen varsa sağlıklı kalan eşya ve zarar gören kısmın ayrı kayıt altına alınması, tazminat hesabının doğru yapılmasına yardımcı olur.

3. CMR m.17/2: kurtuluş sebepleri hangileridir?

CMR m.17/2, taşıyıcının zarar görenin kusuru, onun taşıyıcının kusurundan kaynaklanmayan talimatı, eşyanın kendine özgü ayıbı veya taşıyıcının kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği olaylar sebebiyle sorumluluktan kurtulabileceğini düzenler. Her trafik kazası, her sınırda bekleme veya her hırsızlık olayının bu hüküm kapsamında kaçınılmaz sayılacağı yönünde kanuni bir karine bulunmaz.

Taşıyıcı hangi sebebe dayandığını ve bunun somut kayıp veya hasara etkisini belgeyle açıklamalıdır. Örneğin ambalajdaki üretim hatası iddiası, eşyanın gerçekten nasıl paketlendiği ve taşıyıcının teslim alırken neyi görebildiğiyle değerlendirilir. Sırf “gümrükte yoğunluk vardı” açıklaması, her gecikmenin kaçınılmaz olduğu anlamına gelmez. Avusturya’nın güncel resmî CMR metni m.17 ve m.18 sorumluluk ispatını birlikte düzenler.

4. CMR m.17/3: arızalı araç savunması neden yeterli değildir?

CMR m.17/3, taşıyıcının kullandığı aracın bozukluğu nedeniyle veya kiraladığı aracın sahibi ile onun çalışanlarının kusurunu ileri sürerek sorumluluktan kurtulamayacağını düzenler. Bu hüküm Avusturya–Türkiye TIR taşımalarında mekanik arızanın hasara yol açtığı iddiası açısından önemlidir. Taşıyıcı, sözleşme kapsamında kullandığı araçların genel işletme riski yönünden anlaşmanın öngördüğü sorumluluğu üstlenir.

Mersin’e gelecek dondurulmuş ürünün soğutucu ünitesi arızalanmışsa, olayın gerçek sebebi, sıcaklık kayıtları ve ekipman bakımı araştırılır. Arızayı tek cümleyle “mücbir sebep” diye adlandırmak m.17/3’ün açık hükmünü dışlayamaz. Aynı şekilde taşıyıcının teknik bakımının iyi olduğunu söylemesi, hasarın fiilen mevcut olup olmadığının ispatı yerine geçmez. Somut zararın taşıma sürecindeki hangi olaydan doğduğu ayrıca belirlenir.

5. CMR m.18: kurtuluş sebebini kim ispatlar?

CMR m.18/1, m.17/2’de belirtilen kurtuluş sebeplerinin varlığını ispat yükünün taşıyıcıya ait olduğunu düzenler. Sorumluluktan kurtulmayı sağlayan istisna, yalnız sözleşmeye basılmış standart bir ibarenin varlığıyla gerçekleşmez. Eşyanın türü, yükleme işlemini kimin yaptığı, kullanılan araç, güzergâh ve hasarın özellikleri ilgili savunmaya göre karşılaştırılır.

CMR m.17/4 ve m.18/2–5 özel risk kategorilerini düzenler; örneğin sözleşmede açıkça kabul edilen açık araç kullanımı veya uygun ambalaj bulunmaması gibi iddialar özel koşullarla ele alınır. Bu nedenle “mal kırılgandı, her hasar göndericinin riskidir” genellemesi doğru değildir. Hangi özel riskin mevcut olduğu ve fiilî kayıp arasındaki ilişkinin ne olduğu delillerle belirlenir. Taşıyıcının tutanak, fotoğraf, sıcaklık kaydı ve taşıma emrini koruması savunmanın da ispatının parçasıdır.

6. CMR taşıma senedi yoksa taşıma sözleşmesi geçersiz mi?

CMR m.4, taşıma senedinin yokluğu, düzensizliği veya kaybının taşıma sözleşmesinin varlığına ve geçerliliğine zarar vermeyeceğini açıkça düzenler. Dolayısıyla Avusturya’dan gelen yük için CMR formunun hiç hazırlanmadığı durumlarda, sadece bu eksiklik nedeniyle taşıyıcının hiçbir sözleşmesel sorumluluğu olmadığı sonucu çıkarılamaz. Taşıma sözleşmesi, sevk talimatı ve teslim belgeleri diğer delillerle birlikte değerlendirilir.

CMR m.9, taşıma senedinin sözleşmenin koşullarına ve eşyanın teslim alınmasına ilişkin ispat değeri için temel hükümdür. Taşıma senedinde yükün sayı, ağırlık veya ambalaj bilgisi varsa bunlar ilgili delil karinesi yönünden incelenir. Türk alıcının imzaladığı teslim belgesiyle Avusturya göndericisinin hazırladığı sevk belgesinin farklı bilgiler taşıması halinde gerçek uyuşmazlık somut kayıtlarla açıklanmalıdır. Yalnızca senedin fotokopisine bakıp hasarın yokluğuna karar vermek doğru değildir.

7. Taşıyıcı yükü alırken CMR m.8 kapsamında neyi kontrol eder?

CMR m.8, taşıyıcının eşyayı teslim alırken taşıma senedindeki koli adedi, işaret ve numaralar ile eşyanın ve ambalajının görünür durumuna ilişkin kontrol yükümlülüklerini düzenler. Taşıyıcı gerekli denetimi yapamamışsa ilgili çekincenin taşıma senedinde belirtilmesi önemlidir. Görünür hasar veya eksiklik kaydı, sonradan uyuşmazlık doğduğunda başlangıç durumunun tespitinde etkili olur.

Avusturya deposundan yüklenmiş makineler Mersin’e ulaştığında ambalaj kırığı veya koli adedi uyuşmazlığı varsa hangi aşamada tutanak tutulduğu karşılaştırılır. Göndericinin hazırladığı yük listesi ile taşıyıcının teslim almada kabul ettiği sayı arasındaki fark, sonradan ortaya çıkmış bir kayıp iddiasından ayrılmalıdır. Taşıma senedine düşülmüş çekinceler ve eşyanın sayım kayıtları, teslim eden–teslim alan ilişkisini anlamak için saklanmalıdır.

8. Teslim sırasında görülen hasar: CMR m.30/1

CMR m.30/1, alıcının eşyayı taşıyıcıyla durumunu kontrol etmeden ve görünür kayıp veya hasar için en geç teslim anında çekince bildirmeden teslim alması halinde, taşıma senedinde yazılı durumda teslim alındığına ilişkin aksi ispatlanabilir bir karine doğacağını düzenler. Bu, görünür hasar için sözlü ve belirsiz şikâyetin düzenli kayıt altına alınması ihtiyacını artırır.

Mersin’de mal kabul eden depo, kolilerin dışındaki kırık, ıslaklık veya açık eksikliği fark ettiğinde CMR senedi ve ortak teslim tutanağı üzerinde somut çekince oluşturmalıdır. Genel “kontrol edilecektir” cümlesi yerine hangi koli veya ürünün ne şekilde hasarlı olduğu açıklanır. Eşyanın araçtan indirilmesi, teslim edilen miktar ve hasar fotoğrafları aynı zaman çizelgesine eklenir. İmza ve çekince içermeyen belgenin ispat etkisi, CMR m.30 ile birlikte değerlendirilmelidir.

9. Gizli hasarda yedi günlük yazılı çekince

CMR m.30/1, görünür olmayan kayıp veya hasar bakımından alıcının teslimden itibaren pazar günleri ve resmî tatiller hariç yedi gün içinde yazılı çekince bildirmesini düzenler. Bu sürede teslim günü hesabın dışında bırakılır. Sürenin kaçırılması, maddede öngörülen ispat karinesi ve delil durumunu etkiler; kural olarak her tazminat hakkının otomatik tamamen düşmesi şeklinde açıklanmamalıdır.

Makine kutusu dıştan sağlam görünürken montaj öncesi açıldığında iç parçanın kırık olduğu ortaya çıkabilir. Bu durumda tutanak, kutu numarası, zarar fotoğrafı, satın alma kaydı ve makinenin taşıma sırasındaki konumunu gösteren belgeler önemlidir. Çekinceyi taşıyıcıya yazılı ve teslimi kanıtlanabilir bir yöntemle göndermek gerekir. Yalnız iç yazışmada hasarı konuşmak, CMR m.30 uyarınca taşıyıcıya yöneltilen usulüne uygun çekinceyle aynı değildir.

10. Gecikmede 21 gün yazılı bildirim

CMR m.30/3, gecikme nedeniyle tazminat istenebilmesini, eşya alıcının tasarrufuna bırakıldığı tarihten itibaren 21 gün içinde taşıyıcıya yazılı çekince bildirilmesine bağlar. Bu süre görünür hasarın teslim anındaki çekince süresi veya gizli hasarın yedi günlük süresiyle aynı değildir. Teslim edilecek eşyanın fiziksel olarak sağlam olması, gecikmeden kaynaklanan hukuki talep bulunmadığı anlamına gelmez.

Avusturya’dan Türkiye’ye gönderilen makine, bir üretim tesisinin açılışını geciktirmiş olabilir. Ancak ticari planın aksamasının tazmini için gecikmenin taşıma sözleşmesine göre oluştuğu ve zarar doğurduğu ayrıca ispatlanmalıdır. CMR m.30/3’teki yazılı çekince ve süresi dikkatle takip edilmelidir. “Daha sonra faturayla talep ederiz” düşüncesi kanunun yazılı bildirim şartını ortadan kaldırmaz. Bildirimin ne zaman taşıyıcıya ulaştığı dosyada ispatlanmalıdır.

11. CMR m.23/1–2: kayıp eşyada değer nasıl hesaplanır?

CMR m.23/1, kayıp eşyadan sorumlu taşıyıcının tazminat hesabında, eşyanın taşıyıcı tarafından teslim alındığı yer ve zamandaki değerini esas alır. m.23/2 ise borsa fiyatı, mevcut piyasa fiyatı veya aynı tür ve nitelikte malların olağan değerini esas alan değerlendirme sırasını düzenler. Bu nedenle yalnız malın Türk alıcı tarafından sonraki tarihte satışa çıkarıldığı fiyat otomatik tazminat matrahı değildir.

Avusturya depodaki teslim alma tarihi, fatura ve mal cinsinin açıklaması önemlidir. Sözleşme para birimi avro olabilir; fakat hasar hesabında doğru değer ve ilgili milletlerarası limit ayrıca belirlenir. Kayıp makinenin ürün kodu, adedi, brüt ağırlığı ve aynı nitelikte ürünün satış değeri belgelenmelidir. Yalnız faturanın toplamını alarak bütün yük kayıp olmuş gibi tazminat istemek, kısmî hasarda doğru yöntem değildir.

12. 1978 Protokolü: 8,33 SDR/kg sınırının doğru kaynağı

CMR m.23/3, 5 Temmuz 1978 Ek Protokolü ile değişmiş olup kural olarak kayıp brüt ağırlığın kilogramı başına 8,33 hesap birimi (SDR/Özel Çekme Hakkı) tazminat üst sınırını düzenler. Hem Avusturya hem Türkiye bu ek protokole taraftır. Bunun için Birleşmiş Milletler 1978 CMR Protokolü taraflık kaydı ve Avusturya’nın konsolide CMR m.23 metni birlikte doğrulanmıştır.

Bu sınır hiçbir durumda bütün zararın otomatik 8,33 SDR × toplam yük ağırlığı olacağı anlamına gelmez. Önce gerçekten kayıp veya hasar gören kısmın değeri ve eksik brüt ağırlık belirlenir. Bildirilmiş değer, teslimde özel menfaat veya ağır kusur hükümleri varsa limit rejimi ayrı ele alınır. Eski 1956 metnindeki altın frank esaslı m.23/3’ü, 1978 Protokolünü görmeden 2026 Türkiye–Avusturya sevkiyatına uygulamak güncel metin hatasıdır.

13. SDR tazminatı sabit euro kuru mudur?

CMR’deki SDR, IMF’nin tanımladığı Özel Çekme Hakkı hesap birimidir. Avusturya’dan Türkiye’ye yük kaybında “8,33 avro/kg” gibi doğrudan avro tutarına eşitlenmemelidir. Protokolün m.23’e eklediği hesap birimi kuralları, SDR tutarının mahkemenin bulunduğu devletin parasına hangi tarih değerinden çevrileceği gibi konuları düzenler.

Bu nedenle tazminat talebinde kilogram ve SDR hesabı ayrı sütunlarda gösterilmelidir. Gerçek parasal karşılık için uygulanacak tarih ve resmi kur değeri belirlenir; sabit bir 2026 euro/TL oranı bütün dosyalara uygulanmaz. Avusturya CMR m.23/7 ve 1978 Protokol taraflık kaydı bu ayrımı doğrular. Kayıp brüt ağırlık açıklanmadan yalnız fatura tutarı üzerinden SDR üst sınırı hesabı yapmak eksik olur.

14. CMR m.23/4: navlun ve gümrük giderleri

CMR m.23/4, eşyanın tam kaybında navlun, gümrük vergileri ve eşyanın taşıması nedeniyle doğan diğer giderlerin tamamının; kısmi kayıpta ise kayıp oranında geri verilmesini düzenler. Bu kalemler, eşyanın değerine ve m.23/3 kapsamında hesaplanan üst sınıra ilişkin düzenlemeden ayrı biçimde incelenir.

Avusturya’dan gelen sevkiyatta hangi navlun bedelinin kim tarafından ödendiği, gümrük ve taşıma masraflarının neye ait olduğu belgelenmelidir. Sözleşmenin alıcı veya satıcıya bıraktığı ödeme yükümlülüğü ve gerçek ödeme kayıtları karşılaştırılır. Aynı gider iki kez talep edilmemelidir. Faturada “sigorta, nakliye, gümrük” gibi toplu bir satır bulunması her kalemin taşıma nedeniyle ve talep edenin zararına oluştuğunu tek başına ispatlamaz. Tazminat hesabının şeffaf kurulması gerekir.

15. Kısmi hasarda CMR m.25

Eşya tamamen kaybolmak yerine kırık, ıslak veya ekonomik değerini kaybetmiş halde teslim edilmiş olabilir. CMR m.25, taşıyıcının hasarda eşyanın değer kaybı üzerinden tazmin sorumluluğunu ve m.23’teki sınırlama rejiminin nasıl uygulanacağını düzenler. Sadece ambalajın deforme olması ile eşyanın kullanılamaz hâle gelmesi aynı zarar türü değildir.

Hasarlı malın onarım imkânı, parça değişimi, onarım bedeli, değer kaybı ve kullanılamaz ürün miktarı birbirinden ayrılmalıdır. Ekspertiz raporu bu ayrımın nedenini göstermelidir. Bir sevkiyatta çok sayıda farklı mal varsa her bir hasarlı kalemin ne olduğu ve hangi ağırlığa sahip bulunduğu tespit edilir. Taşıyıcının ödeyeceği zarar, yalnız alıcının ispat etmediği genel iş kaybı iddiasına göre belirlenmemelidir.

16. CMR m.24 ve m.26: daha yüksek değer veya özel menfaat bildirimi

Hesap yönteminin tamamlayıcı ayrıntıları için CMR m.23 kayıp tazminatı ve navlun hesabı ile CMR m.25 hasar değer azalması rehberleri karşılaştırılabilir. Somut Avusturya sevkiyatının ağırlık ve değer belgeleri yine ayrıca incelenir.

CMR m.24, eşyanın taşıma senedine tarafların anlaşarak belirlediği yüksek değer kaydının düşülmesini, CMR m.26 ise teslimde özel menfaat beyanının şartlarını düzenler. Bu hükümler, normal kilogram başına limitin aşılması konusunda özel mekanizmalardır. Ancak “değerli elektronik mal taşıyorum” şeklindeki genel sözlü açıklama, CMR taşıma senedinde uygun şekilde yapılmış değer veya özel menfaat beyanıyla aynı işlem değildir.

Avusturya göndericisinin düzenlediği taşıma senedi ve varsa taşıma bedeline eklenen ücret incelenmelidir. Yükün yüksek bedelli olması, CMR m.23 limitini her durumda otomatik kaldırmaz. Taşıyıcıya zamanında ve doğru biçimde bildirilen değer ile sonraki satış faturası aynı belge değildir. Talep edilen limitin üzerinde tazminat için m.24, m.26 ve m.29 gibi gerçek kanuni yolların koşulları ayrı yazılmalıdır.

17. CMR m.29: kasten veya eşdeğer ağır kusurda limit

CMR m.29, zararın taşıyıcının kasıtlı davranışı veya davaya bakan mahkemenin hukukuna göre kasta eşdeğer kusurla doğması hâlinde taşıyıcının sorumluluğu kaldıran ya da sınırlayan bazı hükümlere dayanamayacağını düzenler. Bu nedenle taşıyıcının ciddi bir kusurunun bulunduğu her dosyada sırf kilogram limitiyle yetinileceği sonucuna da gidilmemelidir.

Ancak yalnız malın çalınmış olması veya değerinin yüksek olması, doğrudan m.29’daki nitelikli kusurun kanıtlandığı anlamına gelmez. Somut sürücü davranışı, taşıma tedbirleri, olayın öngörülebilirliği ve mahkemenin uygulayacağı hukuktaki nitelendirme önem taşır. Ceza dosyasında şüpheli bulunmaması da taşıyıcı sorumluluğu ve m.29 incelemesini her durumda ortadan kaldırmaz. Sorumluluktan kurtuluş sebepleri ve limitin uygulanmaması birbirinden ayrı iddia ve ispat konularıdır.

18. CMR m.31: dava Avusturya’da mı Türkiye’de mi açılır?

CMR m.31/1, CMR’ye tabi taşıma uyuşmazlıklarında tarafların anlaşmayla belirlediği akit devlet mahkemesi yanında, davalının mutad yerleşimi veya esas iş merkezi, sözleşmeyi yapan şube/acente yeri ve ayrıca eşyanın teslim alındığı veya teslim edilmesinin kararlaştırıldığı ülke mahkemelerinde dava açılmasına imkân veren bağlar düzenler. Bu hüküm, Avusturya’da yüklenip Türkiye’de teslim edilmesi kararlaştırılan malın kaybında önemlidir.

Türkiye teslim ülkesi ise Türk mahkemelerinin CMR m.31 bağlamındaki milletlerarası yargı yetkisi incelenebilir. Buna rağmen hangi Türk şehrindeki hangi görevli ve yetkili mahkemenin davaya bakacağı, iç hukuk ve ticari uyuşmazlığın niteliği bakımından ayrıca belirlenmelidir. “CMR Türkiye’de dava açmaya izin veriyor, o halde her hâlükârda Mersin mahkemesi yetkilidir” şeklinde genişletme doğru değildir. Gerçek teslim yeri ve sözleşmedeki yer bilgilerinin doğruluğu korunmalıdır.

19. CMR m.31/2: aynı konuda iki ülkede dava

CMR m.31/2, CMR taşıma uyuşmazlığına ilişkin yetkili mahkemede açılmış dava veya kararın bulunması halinde, aynı taraflar ve aynı sebebe dayanan ikinci davanın sınırlarını düzenler. Bu nedenle Avusturya taşıyıcısıyla Türkiye alıcısı arasında aynı yük hasarı için bir ülkede yargılama sürerken diğer ülkede özdeş uyuşmazlığa yönelik ikinci dosya açılması ayrıca değerlendirilmelidir.

CMR m.31/3 ise belirli şartlarla bir akit devlet mahkemesinin icra edilebilir kararının diğer akit devlette gerekli formaliteler tamamlandığında icra edilebilmesine ilişkin rejim içerir. Bu mekanizmanın varlığı, Türk mahkemesinin her yabancı kararın esasını tekrar inceleyeceği veya tam tersine hiçbir usul işleminin gerekmediği anlamına gelmez. Dava açmadan önce taşıma sözleşmesi, diğer ülke dosyası, mahkeme kararı ve tarafların aynı hukuki ilişkiye dayanıp dayanmadığı araştırılmalıdır.

20. CMR m.32: bir yıllık genel zamanaşımı

CMR m.32/1, taşıma sözleşmesinden doğan davalar için kural olarak bir yıllık zamanaşımı düzenler. Kasıt veya mahkemenin hukukuna göre kasta eşdeğer kusur durumunda süre üç yıldır. Bu süre, Türk Ticaret Kanunu’ndaki her taşıma dava süresiyle veya genel TBK zamanaşımıyla karıştırılmamalıdır. Başlangıç anı zarar türüne göre farklıdır.

Kısmi kayıp, hasar veya teslim gecikmesinde kural olarak teslim günü; tam kayıpta kararlaştırılmış teslim süresinin sona ermesinden sonraki otuzuncu gün veya teslim süresi kararlaştırılmamışsa taşıyıcının malı almasından sonraki altmışıncı gün başlangıç hesabında önemlidir. CMR m.32/1, diğer hallerde taşıma sözleşmesinin kurulmasından itibaren üç aylık dönemin sonuna ilişkin başlangıç hükmü de içerir. Gerçek belge tarihleri görülmeden “dava için kesin bir yıl kaldı” açıklaması yapılmamalıdır.

21. Yazılı talep zamanaşımını durdurur mu?

Başlangıç ve durma hesabının ayrıntıları CMR zamanaşımı ve yazılı talebin askı etkisi rehberimizde de açıklanır; sevkiyatın gerçek teslim ve hasar tarihleri esas alınır.

CMR m.32/2, taşıyıcıya yöneltilen yazılı tazmin talebinin zamanaşımının işlemesini, taşıyıcının talebi yazılı reddedip ekli belgeleri geri göndermesine kadar durdurduğunu düzenler. Bu, taşıyıcının herhangi bir telefon aramasının veya alıcı depo personelinin iç e-postasının kendiliğinden aynı etkiyi doğurduğu anlamına gelmez. Yazılı talebin muhatabı, ulaştığı tarih ve içerdiği belgeler kayıtlı olmalıdır.

Taşıyıcı zarar iddiasını kısmen kabul veya reddetmişse CMR m.32/2’nin ilgili devam kuralları ayrıca incelenir. Aynı içerikte tekrar gönderilen talebin sınırsız yeni zamanaşımı durması yarattığı varsayılmamalıdır. CMR m.32’nin resmî yayımlanan metni bu açıdan takip edilmelidir. Bu süre rejimi ile CMR m.30’un teslim çekincesi süreleri farklıdır; birine riayet edilmesi diğerini takip etmeyi gereksiz kılmaz.

22. CMR sigortası taşıyıcının sorumluluğunun yerine geçer mi?

Taşıyıcının CMR sorumluluk sigortası veya gönderenin yük sigortası bulunması, sorumluluğun doğup doğmadığına ilişkin CMR hükümlerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bir poliçenin hangi riskleri teminat altına aldığı ve sınırları, sözleşme koşullarıyla belirlenir. Taşıyıcı, sigortacı, gönderen ve alıcının birbirine karşı talep sıfatları farklı olabilir.

Avusturya’dan Türkiye’ye yapılan sevkiyatta hasar oluştuğunda poliçe sureti, sigortacı ihbarı, taşıma senedi ve teslim tutanağı birbirine bağlı ancak ayrı dosya kayıtlarıdır. Sigorta şirketinin ödeme teklifi, alıcının taşıyıcıya karşı bütün haklarından kendiliğinden vazgeçtiği anlamına gelmez; imzalanan sulh veya ibra metninin gerçek kapsamı incelenmelidir. CMR m.17 sorumluluğu, m.23 limiti ve varsa m.29 koşulları poliçe değerlendirmesinden bağımsız hukuki çerçeveyi oluşturur.

23. Mersin’e gelen yükte delil dosyası

Yük Mersin liman sahasından aktarılarak depoya teslim edilmiş olabilir veya doğrudan kara yolu sınır kapısından fabrikaya ulaşmış olabilir. Önce taşımanın CMR m.1 kapsamındaki kara yolu taşıması olup olmadığı ve teslim alanın hangi konumda bulunduğu belirlenmelidir. Gönderenin Avusturya yükleme evrakı, CMR taşıma senedi, Türk gümrük belgeleri, varış tutanağı ve fotoğraflar aynı sevkiyat numarasıyla eşleştirilir.

Aracın plaka bilgisi, konteyner veya mühür numarası, yükleme-teslim tarihleri, koli adedi ve hasarlı ürünlerin brüt ağırlıkları ayrı sütunlarda kaydedilir. Nakliye firması aracı değiştirdiyse taşımanın hangi segmentlerinde hangi taşıyıcının rol aldığı ortaya konur. Müşteri ve sigorta yazışmaları kronolojik tutulmalıdır. Tazminat talebinde hangi hukuki sebebe dayanıldığı ve hangi hasar türü için hangi süreye uyulduğu anlaşılır hale getirilmelidir.

24. Taşıma sözleşmesi ile satış sözleşmesi farklıdır

Avusturya’da satıcıyla yapılan mal satışı sözleşmesi ve yükün Türk taşıyıcıya veya Avusturya taşıyıcısına verilmesine ilişkin taşıma sözleşmesi her zaman aynı taraflar arasında kurulmaz. Incoterms benzeri ticari teslim şartları, maliyet ve riskin satıcı-alıcı arasında dağılımında önemli olabilir; ancak CMR’nin taşıyıcıya karşı sorumluluk ve süre hükümlerini otomatik ortadan kaldırmaz.

İlk sorulacak şey, taşıyıcıya karşı tazminat isteme hakkını kimin ileri sürebileceği ve zararın kime ait olduğudur. Faturanın alıcıya kesilmiş olması, taşıma senedindeki gönderen veya alıcı bilgisiyle birlikte değerlendirilir. Yük için yapılan sigorta ödemesi varsa hak devri veya halefiyet sorunları ayrıca incelenir. Satış sözleşmesindeki yetki kaydının CMR m.31 taşımacı yetkisiyle aynı hukukî işlem olduğu düşünülmemelidir.

25. Farklı taşıyıcıların yükü sırayla taşıması

Avusturya’dan Türkiye’ye taşımada birinci taşıyıcının yükü alıp ikinci taşıyıcıya teslim ettiği, ardından başka bir işletmenin Türkiye’de son teslimi gerçekleştirdiği durumlar görülebilir. CMR m.34–40, tek taşıma sözleşmesinin ifası kapsamında ardışık taşıyıcılara ilişkin özel hükümler içerir. Ancak farklı şirketlerin her hizmete dahil olması bu rejimin otomatik oluştuğu anlamına gelmez; fiili ve sözleşmesel ilişki belirlenmelidir.

Taşıyıcılar arasındaki teslim ve devralma senetleri, hasarın ne zaman ortaya çıktığı ve dava ile rücu hakkının kimde bulunduğu bakımından önemlidir. İlk yükleme noktasında görünmeyen eksiklik, ara taşıyıcı devrinde kayıt altına alınmış olabilir. Yükün bir kısmının ayrı araçla gönderilmesi veya farklı taşıma sözleşmesine bağlanması halinde dosyanın sınıflandırılması ayrıca yapılır. Tazminat talebinde doğru taşıyıcıya yönelmek için teslim zinciri açık olmalıdır.

26. Gümrükte bekleme ve gecikme tazminatında farklı hesap

Avusturya–Türkiye güzergâhında gümrük kontrolleri ve sınır kapılarındaki beklemeler teslim süresini etkileyebilir. CMR m.19, sözleşmede teslim süresi varsa buna uyulmamasını; yoksa özenli taşıyıcıdan beklenen makul taşıma süresinin aşılmasını gecikme bakımından ele alır. Ancak her geç teslim, ispatlanmış bir zarar ve sınırsız tazminat doğurmaz.

CMR m.23/5, gecikmeden kaynaklanan zarar ispatlanırsa tazminatın kural olarak navlun tutarını aşmayacağını düzenler. Teslim gecikmesinde ayrıca m.30/3 uyarınca yirmi bir günlük yazılı çekince aranır. Taşıyıcı m.17/2 kapsamında ileri sürdüğü kaçınılamayan olay savunmasını ispat etmek durumundadır. “Gümrükte beş gün geçirdik” şeklindeki açıklama tek başına hukukî sonucu kesinleştirmez. Gerçek bekleme nedeni, teslim sözleşmesi ve bildirim tarihleri belgelenmelidir.

27. Avusturya’dan Türkiye’ye dava ve avukatla temsil

Avusturya’daki gönderen veya Türkiye’deki alıcı, hangi hakka sahip olduğunu ve zararını belgeleyerek taşıyıcıyla uyuşmazlıkta hukuki temsil alabilir. Ancak CMR m.31’deki ülke yetkisi ile Türk iç hukukundaki mahkemenin görev ve yer yetkisi ayrı incelenir. Türkiye’de dava düşünülüyorsa somut teslim yeri, taşıyıcının ticaret unvanı, sözleşme ve hasar tutanağı ilk inceleme belgeleridir.

Mersin merkezli Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Türkiye genelindeki sınır ötesi ticari uyuşmazlıkları İstanbul ve Mersin ofislerinden koordine eder. Uluslararası taşıma sözleşmesine uygulanacak hukuk yazımız MÖHUK m.29’a ilişkin genel çerçeveyi açıklar. Somut Avusturya–Türkiye taşımasında CMR’nin uygulanma koşulları varsa özel anlaşma hükümleri öncelikle değerlendirilir. Avukatın belgeleri görmesiyle hak ve süre tablosu somut olarak oluşturulur.

28. Resmî kaynaklar ve 2026 kontrol notu

Bu yazının ana kaynakları 1956 CMR m.1, m.3–4, m.8–9, m.17–18, m.23–26, m.29–32, m.34–40 ile 1978 Ek Protokolü m.2’dir. Görünür hasarda teslim sırasında çekince, gizli hasarda yedi gün, gecikmede yirmi bir gün, genel dava zamanaşımında bir yıl, ağır kusurda üç yıl ve 8,33 SDR/kg sınırı farklı hükümlerde düzenlenmiştir.

Resmî kaynaklar: UNIDROIT CMR tam metni, Avusturya RIS konsolide CMR, Birleşmiş Milletler 1978 Protokolü taraflık tablosu ve T.C. Dışişleri Bakanlığı uluslararası kara yolu taşımacılığı açıklaması. Kaynak inceleme tarihi: 30 Ekim 2026. Bu metin somut sevkiyat kaydı ve fiili hasar görülmeden tazminat tutarı veya davanın kazanılacağını kesin olarak bildirmez.

12 sık sorulan soru

Avusturya’dan Türkiye’ye TIR taşımalarında CMR uygulanır mı?

Ücret karşılığı kara yolu taşıması ve CMR m.1 koşulları varsa CMR rejimi uygulanır; iki ülke de sözleşmeye taraftır.

Taşıyıcı malı hangi dönemden itibaren korumak zorundadır?

CMR m.17/1 uyarınca teslim aldığı andan teslim ettiği ana kadar kayıp, hasar ve gecikme sorumluluğu düzenlenir.

Görünür hasar ne zaman bildirilir?

CMR m.30/1 uyarınca en geç malın teslimi sırasında uygun çekince bildirilir.

Gizli hasar için süre kaç gündür?

Teslim gününden itibaren pazar ve resmî tatiller hariç yedi gün içinde yazılı çekince bildirilmelidir.

Gecikme tazminatı için kaç gün vardır?

CMR m.30/3 uyarınca malın alıcının tasarrufuna bırakılmasından itibaren yirmi bir gün içinde yazılı çekince aranır.

CMR tazminat sınırı kaç SDR/kg?

1978 Protokolüyle değişik m.23/3’e göre kural olarak kayıp brüt ağırlığın kilogramı başına 8,33 SDR.

Eski 25 altın frank sınırı geçerli mi?

Hem Türkiye hem Avusturya 1978 Protokolüne taraf olduğundan bu taşımalarda değişik 8,33 SDR/kg hükmü değerlendirilir.

Taşıyıcının ağır kusurunda limit geçerli midir?

CMR m.29’daki kasıt veya mahkemenin hukukuna göre eşdeğer kusur koşulları varsa taşıyıcı bazı sınırlamalara dayanamaz.

TIR hasar davası Türkiye’de açılabilir mi?

CMR m.31/1’de teslim yeri veya taşıyıcının işyeri gibi bağlar varsa ilgili akit devlet mahkemesinde dava açılabilir.

CMR davalarında zamanaşımı kaç yıldır?

CMR m.32/1 uyarınca kural olarak bir yıl; kasıt veya eşdeğer kusurda üç yıl. Başlangıç zarar türüne göre değişir.

Yazılı tazmin talebi zamanaşımını durdurur mu?

CMR m.32/2 uyarınca şartlarına uygun yazılı talep, taşıyıcının yazılı ret ve belgeleri iadesine kadar süreyi durdurabilir.

CMR sigortası her zararı otomatik öder mi?

Hayır. Poliçenin kapsamı ve taşıyıcının CMR kapsamında sorumluluğu ayrı incelenir.

Mersin ofis konumu